Marramendja është një nga simptomat më të zakonshme që i çon pacientët te mjeku, por fjala “marramendje” mund të nënkuptojë gjëra shumë të ndryshme.
Dikush mund të thotë “më merren mendtë” kur ndien sikur do të fiket. Një tjetër e përdor të njëjtën shprehje kur dhoma duket sikur rrotullohet rreth tij. Një pacient tjetër mund të ndiejë vetëm pasiguri gjatë ecjes.
Kur marramendja vjen nga veshi i brendshëm dhe sistemi vestibular, shumë shpesh kemi atë që në mjekësi quhet vertigo: ndjesia sikur trupi ose ambienti po rrotullohet edhe pse personi qëndron pa lëvizur.
Veshi i brendshëm nuk shërben vetëm për dëgjimin. Brenda tij ndodhet një sistem tepër i sofistikuar që i tregon trurit se në çfarë pozicioni ndodhet koka dhe si po lëvizim. Kur ky sistem jep sinjale të gabuara, truri merr informacione kontradiktore nga veshi, sytë dhe muskujt. Rezultati mund të jetë vertigo, nauze, të vjella dhe humbje ekuilibri.
Një dallim shumë i rëndësishëm duhet bërë që në fillim:
Vertigoja klasike me origjinë nga veshi zakonisht lidhet me veshin e brendshëm, jo me veshin e mesëm.
Problemet e veshit të mesëm, si otiti media ose prania e lëngut pas daulles së veshit, mund të shkaktojnë presion, ulje dëgjimi dhe ndonjëherë ndjesi paqëndrueshmërie. Por një vertigo e fortë rrotulluese na bën të mendojmë më shumë për sistemin vestibular të veshit të brendshëm ose, në disa raste, për një problem neurologjik.
Çfarë është sistemi vestibular?
Në pjesën më të thellë të veshit ndodhet labirinti, një strukturë komplekse që përmban organet e dëgjimit dhe ekuilibrit.
Në sistemin vestibular bëjnë pjesë:
- tre kanalet gjysmërrethore;
- utrikuli;
- sakuli;
- nervi vestibular.
Kanalet gjysmërrethore përmbajnë lëng dhe sensorë shumë të ndjeshëm që reagojnë ndaj lëvizjeve të kokës.
Kur kthejmë kokën djathtas, majtas, lart apo poshtë, lëngu brenda kanaleve lëviz dhe stimulon qelizat shqisore. Informacioni dërgohet nëpërmjet nervit vestibular drejt trurit.
Truri e kombinon këtë informacion me atë që merr nga sytë, muskujt dhe artikulacionet për të mbajtur trupin në ekuilibër.
Nëse njëri vesh fillon papritur të dërgojë një sinjal të ndryshëm nga tjetri, truri e interpreton këtë sikur trupi po lëviz.
Kështu mund të krijohet ndjesia e rrotullimit edhe kur pacienti qëndron krejtësisht i palëvizur.
Si ndihet marramendja që vjen nga veshi i brendshëm?
Pacientët zakonisht nuk e përshkruajnë thjesht si “dobësi”.
Shprehjet më të zakonshme janë:
“Dhoma po më rrotullohet.”
“Më duket sikur po bie.”
“Kur kthehem në krevat fillon gjithçka të sillet.”
“Nuk mund të ec drejt.”
“Më vjen për të vjellë sapo lëviz kokën.”
“Kur çohem ose kthej kokën kam një rrotullim të fortë.”
Vertigoja vestibulare shpesh shoqërohet me:
- nauze;
- të vjella;
- djersitje;
- pasiguri gjatë ecjes;
- ndjesinë e tërheqjes nga njëra anë;
- lëvizje të pavullnetshme të syve, të quajtura nistagmus.
Në disa sëmundje mund të shfaqen gjithashtu:
- ulje e dëgjimit;
- zhurmë ose fishkëllimë në vesh;
- ndjesi presioni ose mbushjeje në vesh.
Kombinimi i vertigos me simptoma të dëgjimit është veçanërisht i rëndësishëm për diagnostikimin.
BPPV – shkaku klasik i marramendjes kur ndryshojmë pozicionin
Është karakteristike sepse vertigoja provokohet nga lëvizje të caktuara të kokës.
Për shembull:
- kur pacienti shtrihet;
- kur kthehet në anën tjetër në krevat;
- kur çohet nga krevati;
- kur shikon lart;
- kur ulet për të lidhur këpucët;
- kur kthen kokën shpejt.
Kriza zakonisht është shumë e shkurtër, shpesh më pak se një minutë, por mund të jetë tepër intensive.
Pse ndodh?
Në utrikul ndodhen grimca mikroskopike kalciumi të quajtura otokonia.
Ndonjëherë këto grimca shkëputen dhe futen në një nga kanalet gjysmërrethore.
Kur pacienti lëviz kokën, otokoniat lëvizin brenda kanalit dhe krijojnë një sinjal të gabuar të lëvizjes.
Truri “mendon” se koka po rrotullohet më shumë sesa po ndodh në të vërtetë dhe shfaqet vertigo.
Si diagnostikohet?
Një nga testet kryesore është manovra Dix-Hallpike.
Mjeku vendos kokën e pacientit në një pozicion të caktuar dhe e shtrin pacientin shpejt prapa duke vëzhguar:
- nëse shfaqet vertigo;
- nëse shfaqet nistagmus karakteristik.
NICE rekomandon manovrën Hallpike te pacientët me vertigo kalimtare të shkaktuar nga lëvizja e kokës, kur ekzaminuesi është i trajnuar për ta kryer atë.
Si trajtohet BPPV?
Trajtimi kryesor nuk është medikamenti.
Trajtimi më efektiv është një manovër ripozicionimi të kristaleve, më e njohura prej të cilave është manovra Epley.
Qëllimi është të zhvendosen otokoniat nga kanali gjysmërrethor dhe të rikthehen në një zonë ku nuk provokojnë më vertigo.
AAO-HNS rekomandon përdorimin e manovrave të ripozicionimit dhe shmangien e përdorimit rutinë të medikamenteve vestibulo-supresive si trajtim kryesor të BPPV-së.
Neuriti vestibular
Neuriti vestibular është inflamacion i nervit vestibular.
Në këtë rast pacienti mund të zgjohet papritur me një vertigo tepër të fortë që vazhdon për orë ose ditë.
Mund të ketë:
- vertigo të vazhdueshme;
- nauze;
- të vjella;
- vështirësi të konsiderueshme në ecje;
- nistagmus;
- përkeqësim të simptomave me lëvizjen e kokës.
Një element shumë i rëndësishëm është se neuriti vestibular zakonisht nuk shkakton humbje dëgjimi ose tinnitus.
Simptomat më të rënda zakonisht fillojnë të përmirësohen pas disa ditësh, ndërsa rikuperimi i ekuilibrit mund të zgjasë disa javë.
Por ka një problem diagnostik shumë të rëndësishëm
Një pacient me vertigo të papritur, të fortë dhe të vazhdueshme, me të vjella dhe vështirësi në ecje, nuk duhet të konsiderohet automatikisht si neurit vestibular.
Infarkti i cerebellumit ose i trungut cerebral mund të paraqitet pothuajse në të njëjtën mënyrë.
Në sindromën akute vestibulare, ekzaminimi neurologjik dhe vlerësimi i lëvizjeve të syve janë jashtëzakonisht të rëndësishme.
Labirintiti
Labirintiti përfshin strukturat e labirintit të veshit të brendshëm.
Pacienti mund të ketë:
- vertigo të fortë;
- humbje ekuilibri;
- nauze dhe të vjella;
- ulje dëgjimi;
- tinnitus.
Dallimi praktik nga neuriti vestibular është veçanërisht i rëndësishëm:
Neuriti vestibular → vertigo pa humbje dëgjimi.
Labirintiti → vertigo + simptoma të dëgjimit.
Shumë raste lidhen me infeksione virale dhe përmirësohen gradualisht.
Antibiotikët nuk përdoren automatikisht për çdo rast. Ata kanë rol kur dyshohet një shkak bakterial.
Sëmundja e Ménière
Sëmundja e Ménière është një çrregullim i veshit të brendshëm që mund të shkaktojë episode të përsëritura vertigoje.
Kombinimi klasik përfshin:
- episode vertigoje;
- ulje sensorineurale të dëgjimit;
- tinnitus;
- ndjesinë e mbushjes ose presionit në vesh.
Sipas kriterit të përshkruar në udhëzimin e AAO-HNS, episodet karakteristike të vertigos në sëmundjen Ménière zgjasin zakonisht 20 minuta deri në 12 orë dhe shoqërohen me humbje sensorineurale të dëgjimit, zakonisht në frekuencat e ulëta dhe të mesme.
Kjo është shumë ndryshe nga BPPV-ja ku vertigoja zakonisht zgjat vetëm sekonda.
Trajtimi
Trajtimi përshtatet sipas pacientit dhe rëndësisë së sëmundjes.
Mund të përfshijë:
- modifikime të stilit të jetës dhe dietës;
- kontroll të faktorëve që mund të provokojnë krizat;
- terapi simptomatike gjatë krizës;
- në pacientë të përzgjedhur terapi mirëmbajtëse;
- rehabilitim vestibular për paqëndrueshmërinë kronike;
- trajtime intratimpanike ose kirurgjikale në raste rezistente.
Trajtimi duhet të udhëhiqet nga ORL kur diagnoza është e dyshuar ose e konfirmuar.
Si ta dallojmë marramendjen nga veshi i brendshëm nga problemi i veshit të mesëm?
Ky është një nga konfuzionet më të shpeshta.
Veshi i mesëm
Veshi i mesëm ndodhet pas daulles së veshit dhe përmban kockëzat e dëgjimit.
Në otitin media pacienti mund të ketë:
- dhimbje veshi;
- temperaturë;
- ndjesi presioni;
- dëgjim të ulur;
- daulle veshi të inflamuar ose lëng pas saj.
Mund të ekzistojë edhe një ndjesi e lehtë paqëndrueshmërie.
Por një vertigo e fortë rrotulluese nuk është simptoma tipike e një otiti media të pakomplikuar.
Kur një pacient me infeksion të veshit zhvillon vertigo të fortë, humbje ekuilibri ose simptoma të tjera të reja, duhet menduar edhe për përfshirjen e veshit të brendshëm apo komplikacione të tjera.
Veshi i brendshëm
Problemet vestibulare kanë më shumë gjasa të japin:
- ndjesi rrotullimi;
- nistagmus;
- nauze dhe të vjella;
- përkeqësim me lëvizjet e kokës;
- çrregullim të dukshëm të ekuilibrit.
Në varësi të sëmundjes mund të ketë edhe tinnitus ose ulje dëgjimi.
Kohëzgjatja e vertigos na jep shumë informacion
Një pyetje e thjeshtë mund të ndihmojë jashtëzakonisht shumë:
Sa zgjat kriza?
Sekonda deri në më pak se një minutë
Sidomos nëse shkaktohet nga ndryshimi i pozicionit të kokës:
→ mendojmë fort për BPPV.
20 minuta deri në disa orë
Nëse shoqërohet me tinnitus, presion në vesh dhe ulje dëgjimi:
→ duhet konsideruar sëmundja e Ménière.
Nga 5 minuta deri në 72 orë
Sidomos te një pacient me histori migrene:
→ duhet konsideruar migrena vestibulare. NICE këshillon të mendohet për këtë diagnozë te të rriturit me episode marramendjeje 5 minuta–72 orë dhe histori të dhimbjeve rekurente të kokës.
Orë ose ditë të tëra pa ndërprerje
Mund të shihet te:
- neuriti vestibular;
- labirintiti;
- por edhe insultet e qarkullimit posterior.
Këtu diferencimi bëhet shumë më i rëndësishëm.
Si e diagnostikon mjeku?
Diagnoza e marramendjes vestibulare fillon nga historia klinike.
Mjeku pyet:
- A rrotullohet ambienti?
- Sa zgjat një episod?
- Çfarë e provokon?
- Ndodh kur ktheni kokën?
- Ka tinnitus?
- Ka humbje dëgjimi?
- Ka dhimbje veshi?
- Ka dhimbje koke?
- Ka diplopi?
- Ka dobësi ose mpirje?
- A mund të ecë pacienti?
Më pas mund të bëhen:
Otoskopia
Kontrollohet kanali i jashtëm dhe daullja e veshit për otit, perforacion, lëng ose patologji të tjera.
Ekzaminimi neurologjik
Vlerësohen:
- nervat kranialë;
- forca;
- ndjeshmëria;
- koordinimi;
- ecja;
- cerebellumi.
Vlerësimi i nistagmusit
Karakteristikat e nistagmusit mund të japin informacione të rëndësishme në diferencimin e vertigos periferike nga ajo qendrore.
Dix-Hallpike
Përdoret kur dyshohet BPPV.
Testet e dëgjimit
Audiometria bëhet veçanërisht e rëndësishme kur ekziston:
- tinnitus;
- humbje dëgjimi;
- dyshim për Ménière;
- humbje të papritur dëgjimi.
Testet vestibulare
Në raste të përzgjedhura mund të bëhen teste të lëvizjeve të syrit, videonistagmografi dhe ekzaminime të tjera vestibulare.
Kur duhet rezonanca magnetike?
Jo çdo pacient me marramendje ka nevojë për MRI.
Në një BPPV tipike, me episode shumë të shkurtra të provokuara nga pozicioni i kokës dhe pa simptoma neurologjike, zakonisht nuk nevojitet imazheri.
MRI bëhet shumë më e rëndësishme kur ekzistojnë elemente që sugjerojnë shkak qendror.
Johns Hopkins liston ndër elementet që mbështesin nevojën për imazheri:
- deficite neurologjike jo-auditive;
- faktorë të rëndësishëm rreziku cerebrovaskular;
- humbje progresive ose asimetrike dëgjimi;
- shenja cerebellare asimetrike;
- dyshim për shkak qendror pa diagnozë të qartë.
Kur kërkohet imazheri për vertigon qendrore, MRI e trurit dhe kanaleve të brendshme auditive është zakonisht më informative se CT për strukturat e fossa posterior.
Shenjat e alarmit – kur marramendja mund të mos jetë “nga veshi”
Ky është blloku më i rëndësishëm i artikullit.
Jo çdo vertigo është beninje.
Kërkohet vlerësim urgjent kur marramendja e papritur shoqërohet me:
- dobësi të fytyrës, krahut ose këmbës;
- mpirje të re;
- vështirësi në të folur;
- konfuzion;
- diplopi;
- çrregullime të reja të shikimit;
- vështirësi të jashtëzakonshme në ecje;
- pamundësi për të qëndruar në këmbë edhe me mbështetje;
- humbje të koordinimit;
- dhimbje koke shumë të fortë dhe të papritur;
- dhimbje të re të fortë të qafës;
- të vjella të papritura dhe shumë të rënda;
- humbje të papritur të dëgjimit.
NICE rekomandon referim të menjëhershëm për përjashtimin e insultit të qarkullimit posterior kur marramendja e papritur shoqërohet me deficit neurologjik dhe nuk shpjegohet nga BPPV ose hipotensioni postural.
Edhe sindroma vestibulare akute pa një deficit neurologjik dramatik mund të imitojë insultin cerebellar ose të trungut cerebral.
Si trajtohet marramendja nga veshi i brendshëm?
Nuk ekziston një ilaç i vetëm për çdo lloj vertigoje.
Trajtimi varet nga shkaku.
BPPV
Trajtimi kryesor:
manovrat e ripozicionimit, si Epley.
Medikamentet nuk korrigjojnë pozicionin e otokonieve dhe nuk duhet të zëvendësojnë manovrën.
Neuriti vestibular dhe labirintiti
Në fazën shumë akute mund të përdoren për një periudhë të shkurtër medikamente kundër nauzes ose që ulin simptomat vestibulare.
Por ka një detaj të rëndësishëm:
përdorimi i zgjatur i vestibulo-supresantëve mund të ngadalësojë kompensimin vestibular.
NHS rekomandon që antihistaminikët, preparatet kundër motion sickness ose antiemetikët të përdoren zakonisht vetëm për një periudhë të shkurtër, deri në rreth tre ditë, kur përshkruhen për neurit vestibular ose labirintit.
Sa më shpejt që faza e rëndë ta lejojë, pacienti duhet të fillojë gradualisht aktivitetin dhe lëvizjen.
Rehabilitimi vestibular
Rehabilitimi vestibular është jashtëzakonisht i dobishëm te pacientët me:
- marramendje persistente;
- paqëndrueshmëri;
- humbje të funksionit vestibular;
- rikuperim të ngadalshëm pas neuritit vestibular.
Ushtrimet ndihmojnë trurin të mësojë të kompensojë sinjalin vestibular të dëmtuar.
Çfarë duhet të bëjë pacienti gjatë një krize vertigoje?
Nëse vertigoja është e fortë:
- uluni ose shtrihuni për të shmangur rrëzimin;
- mos drejtoni automjet;
- mos punoni me makineri;
- shmangni ngritjen e papritur;
- hidratohuni nëse ka të vjella;
- lëvizni ngadalë;
- gjatë krizës së fortë mund të ndihmojë qëndrimi në një ambient të qetë;
- pas fazës akute, rikthimi gradual në aktivitet është i dobishëm.
Alkooli mund t’i përkeqësojë simptomat te disa pacientë dhe duhet shmangur gjatë episodeve akute.
Rreziku i rënies është veçanërisht i rëndësishëm te personat e moshuar.
Një mënyrë e thjeshtë për ta kuptuar vertigon
Mund ta mendojmë në këtë mënyrë:
Vertigo kur kthehem në krevat dhe zgjat sekonda → BPPV është shumë e mundshme.
Vertigo e fortë për orë ose ditë pa ulje dëgjimi → neuriti vestibular duhet konsideruar.
Vertigo e fortë + ulje dëgjimi/tinnitus pas një procesi akut → mendojmë për labirintit.
Kriza 20 minuta–12 orë + tinnitus + presion në vesh + humbje dëgjimi → Ménière duhet konsideruar.
Vertigo 5 minuta–72 orë te pacienti me migrenë → konsidero migrenën vestibulare.
Vertigo + deficit neurologjik → duhet përjashtuar urgjentisht një shkak qendror, veçanërisht insult posterior.
Këto janë modele orientuese dhe jo rregulla absolute. Një pacient mund të mos paraqitet gjithmonë sipas “librit”.
Kur duhet vizita te ORL?
Konsulta me otorinolaringologun është veçanërisht e rëndësishme kur:
- vertigoja përsëritet;
- ekziston tinnitus i njëanshëm;
- ka humbje dëgjimi;
- ka presion të vazhdueshëm në vesh;
- diagnoza e BPPV nuk është e qartë;
- manovrat e ripozicionimit nuk funksionojnë;
- ka histori të operacionit të veshit;
- ekziston dyshim për Ménière;
- simptomat vestibulare vazhdojnë për javë.
Humbja e papritur sensorineurale e dëgjimit duhet vlerësuar me prioritet dhe nuk duhet trajtuar sikur të ishte thjesht “vesh i zënë”.
Pyetjet më të shpeshta
A shkakton veshi marramendje?
Po. Sistemi vestibular i veshit të brendshëm është një nga sistemet kryesore që kontrollon ekuilibrin.
A mund të shkaktojë otiti marramendje?
Mund të shkaktojë ndjesi paqëndrueshmërie. Por vertigoja e fortë rrotulluese duhet të bëjë që mjeku të mendojë edhe për përfshirjen e veshit të brendshëm ose një diagnozë tjetër.
Si e kuptoj nëse kam BPPV?
Një shenjë karakteristike është vertigoja shumë e shkurtër që shfaqet kur ndryshon pozicioni i kokës. Diagnoza konfirmohet klinikisht, zakonisht me Dix-Hallpike.
A trajtohet BPPV me ilaçe?
Trajtimi kryesor janë manovrat e ripozicionimit, si manovra Epley.
Pse më vjen për të vjellë gjatë vertigos?
Sistemi vestibular ka lidhje të ngushta me qendrat e trurit që kontrollojnë nauzen dhe të vjellat.
A mund të zgjasë vertigoja disa ditë?
Po. Neuriti vestibular dhe labirintiti mund të japin simptoma të vazhdueshme për ditë, me përmirësim gradual.
A është tinnitus-i tipik për neuritin vestibular?
Jo. Neuriti vestibular zakonisht nuk shkakton tinnitus ose humbje dëgjimi. Prania e tyre orienton drejt diagnozave të tjera.
A mund të shkaktojë truri vertigo?
Po. Infarkti cerebellar, sëmundje të trungut cerebral, skleroza multiple dhe patologji të tjera neurologjike mund të shkaktojnë vertigo.
A nevojitet CT për çdo vertigo?
Jo. Në BPPV tipike zakonisht nuk kërkohet imazheri. Kur dyshohet shkak qendror, MRI është zakonisht ekzaminimi më i përshtatshëm.
Kur vertigoja është urgjencë?
Veçanërisht kur shoqërohet me dobësi, mpirje, çrregullim të të folurit, diplopi, paaftësi për të qëndruar në këmbë, dhimbje të fortë të papritur koke ose qafe, ose simptoma të tjera neurologjike.
Përfundim
Marramendja që vjen nga veshi i brendshëm është shumë e zakonshme, por termi “vertigo” përfshin disa sëmundje krejtësisht të ndryshme.
BPPV mund të trajtohet me një manovër relativisht të thjeshtë. Neuriti vestibular mund të shkaktojë vertigo intensive për ditë. Labirintiti shpesh shoqërohet edhe me simptoma të dëgjimit, ndërsa sëmundja e Ménière karakterizohet nga episode të përsëritura të vertigos të kombinuara me tinnitus, presion në vesh dhe humbje dëgjimi.
Por mesazhi më i rëndësishëm është ky:
Jo çdo vertigo është nga veshi.
Në një pacient me vertigo të papritur, sidomos kur ekzistojnë shenja neurologjike, paaftësi e re për të qëndruar ose ecur, ose faktorë të rëndësishëm vaskularë, duhet menduar edhe për insultin e qarkullimit posterior.
Për këtë arsye diagnoza nuk duhet të bazohet vetëm te fjala “marramendje”, por te mënyra e fillimit, kohëzgjatja, faktorët provokues, simptomat e dëgjimit dhe ekzaminimi neurologjik e vestibular.
Referenca
American Academy of Otolaryngology–Head and Neck Surgery Foundation. Clinical Practice Guideline: Benign Paroxysmal Positional Vertigo (Update).
National Institute on Deafness and Other Communication Disorders. Balance Disorders.
NHS. Labyrinthitis and vestibular neuritis. Përditësuar më 6 gusht 2026.
NICE. Suspected neurological conditions: recognition and referral – Dizziness and vertigo in adults.
Johns Hopkins Medicine. Order Wisely: Vertigo.
Johns Hopkins Medicine. If You Are Experiencing Dizziness.
Disclaimer: Ky material është për qëllime informuese dhe edukative dhe nuk zëvendëson konsultën, ekzaminimin apo diagnozën individuale nga mjeku. Marramendja dhe vertigoja mund të kenë shkaqe nga të padëmshme deri te urgjenca neurologjike; simptomat e reja, të forta ose të shoqëruara me shenja neurologjike kërkojnë vlerësim të menjëhershëm mjekësor.
