Acanthosis nigricans është një gjendje dermatologjike që karakterizohet nga trashja dhe errësimi i lëkurës, zakonisht në qafë, sqetulla, ijë dhe zona të tjera ku lëkura paloset.
Shpesh njerëzit mendojnë se këto zona të errëta janë papastërti, pigmentim nga dielli apo rezultat i fërkimit dhe përpiqen t’i pastrojnë me sapun, scrub ose produkte zbardhuese.
Por acanthosis nigricans nuk është thjesht një njollë sipërfaqësore.
Në shumë raste, ndryshimi i lëkurës mund të jetë një sinjal i dukshëm i një problemi metabolik që po zhvillohet brenda organizmit, veçanërisht rezistencës ndaj insulinës, obezitetit, prediabetit ose diabetit tip 2.
Prandaj, kur shfaqet acanthosis nigricans, pyetja më e rëndësishme nuk është vetëm:
“Si t’i heq këto njolla?”
por edhe:
“Pse janë shfaqur?”
Çfarë është acanthosis nigricans?
Acanthosis nigricans është një ndryshim i lëkurës që paraqitet si zona:
- më të errëta se lëkura përreth;
- të trasha;
- me sipërfaqe të butë ose kadifeje;
- ndonjëherë pak të ngritura;
- me vijëzim të theksuar të lëkurës.
Termi “nigricans” lidhet me ngjyrën më të errët të këtyre zonave, ndërsa ndryshimi i teksturës së lëkurës lidhet me shtimin e proliferimit të keratinociteve dhe ndryshime të epidermës.
Acanthosis nigricans nuk është sëmundje ngjitëse.
Nuk transmetohet nga një person tek tjetri dhe në shumicën e rasteve nuk është as infeksion bakterial dhe as mykotik.
Ajo konsiderohet më shumë një shenjë klinike, sesa një diagnozë përfundimtare më vete.
Ku shfaqet më shpesh?
Acanthosis nigricans preferon zonat e palosjeve të lëkurës.
Vendndodhja klasike është pjesa e pasme dhe anësore e qafës.
Mund të shfaqet gjithashtu:
- në sqetulla;
- në ijë;
- poshtë gjinjve;
- rreth kërthizës;
- në bërryla;
- në gjunjë;
- në nyjet e gishtave;
- në zonën gjenitale;
- rreth anusit.
Tek disa persona mund të përfshihet edhe fytyra, veçanërisht balli, tëmthat dhe mollëzat.
Forma faciale është raportuar më shpesh tek individët me fototipe më të errëta të lëkurës dhe mund të ngatërrohet me melasmën ose hiperpigmentime të tjera.
Në raste të rralla dhe më shqetësuese mund të preken edhe mukozat, përfshirë gojën.
Si duket acanthosis nigricans?
Në fazat e para mund të shfaqet vetëm si një errësim i lehtë i lëkurës.
Me kalimin e kohës, zona mund të bëhet:
- më kafe ose gri në të zezë;
- më e trashë;
- më e ashpër;
- me pamje kadifeje;
- me vija të theksuara të lëkurës.
Mund të shfaqen gjithashtu skin tags, të njohura si acrochordons, të cilat shpesh shoqërohen me rezistencën ndaj insulinës.
Në shumicën e rasteve acanthosis nigricans nuk dhemb.
Kruajtja mund të ndodhë, por kruajtja e fortë, përhapja e shpejtë dhe përfshirja e mukozave kërkojnë vlerësim më të kujdesshëm.
Pse shfaqet acanthosis nigricans?
Rezistenca ndaj insulinës – shkaku më i zakonshëm
Shkaku më i rëndësishëm dhe më i zakonshëm është rezistenca ndaj insulinës.
Insulina është hormoni që ndihmon glukozën të hyjë nga gjaku në qeliza.
Kur indet fillojnë të reagojnë më dobët ndaj insulinës, pankreasi përpiqet ta kompensojë këtë gjendje duke prodhuar më shumë insulinë.
Kjo quhet hiperinsulinemi.
Përqendrimet e larta të insulinës mund të stimulojnë receptorë të lidhur me faktorët e rritjes në keratinocite dhe fibroblaste, duke favorizuar proliferimin e tyre.
Rezultati i dukshëm mund të jetë trashja dhe pigmentimi karakteristik i acanthosis nigricans.
Pra, ajo që shohim në qafë ose sqetull mund të jetë në disa pacientë një manifestim dermatologjik i një problemi metabolik.
Acanthosis nigricans dhe obeziteti
Obeziteti është një nga faktorët më të rëndësishëm të lidhur me acanthosis nigricans.
Sidomos grumbullimi i yndyrës viscerale lidhet me:
- rezistencë ndaj insulinës;
- hiperinsulinemi;
- hipertension arterial;
- dislipidemi;
- prediabet;
- diabet tip 2;
- sëmundje metabolike të mëlçisë.
Megjithatë, është e rëndësishme të mos bëhet gabimi i kundërt:
jo çdo person me acanthosis nigricans është obez dhe jo çdo person obez e zhvillon atë.
Në një person me peshë normale duhen konsideruar edhe shkaqe të tjera.
Lidhja me prediabetin dhe diabetin tip 2
Acanthosis nigricans mund të jetë një nga shenjat e para që sugjerojnë se organizmi ka filluar të zhvillojë rezistencë ndaj insulinës.
Një person mund të ketë për një periudhë:
- hiperinsulinemi;
- acanthosis nigricans;
- mbipeshë abdominale;
dhe të ketë ende glukozë relativisht normale.
Me kalimin e viteve pankreasi mund të mos arrijë më ta kompensojë plotësisht rezistencën ndaj insulinës dhe glukoza fillon të rritet.
Kështu mund të shfaqet:
rezistencë ndaj insulinës → prediabet → diabet tip 2.
Për këtë arsye, acanthosis nigricans nuk duhet neglizhuar.
American Diabetes Association e konsideron acanthosis nigricans një nga shenjat klinike të lidhura me rezistencën ndaj insulinës dhe një faktor që merret parasysh gjatë vendimmarrjes për screening të diabetit.
Acanthosis nigricans tek fëmijët dhe adoleshentët
Acanthosis nigricans mund të shfaqet edhe tek fëmijët, veçanërisht gjatë pubertetit.
Një fëmijë mund të paraqitet me një “njollë të zezë” në qafë që familja mendon se vjen nga papastërtia.
Prindërit mund të përpiqen ta pastrojnë vazhdimisht zonën, por pigmentimi nuk largohet.
Në një fëmijë ose adoleshent me:
- mbipeshë;
- obezitet;
- histori familjare diabeti;
- acanthosis nigricans;
- hipertension;
- dislipidemi;
duhet menduar edhe për riskun metabolik.
Udhëzimet ADA 2026 rekomandojnë që screening-u i orientuar nga risku për prediabet ose diabet tip 2 të konsiderohet pas fillimit të pubertetit ose nga mosha 10 vjeç – cilado që ndodh më herët – tek fëmijët me mbipeshë ose obezitet dhe faktorë shtesë risku, ku përfshihet edhe acanthosis nigricans.
Lidhja me sindromën e vezoreve policistike – PCOS
Tek një vajzë ose grua me acanthosis nigricans duhet menduar edhe për polycystic ovary syndrome – PCOS, veçanërisht nëse shoqërohet me:
- menstruacione të çrregullta;
- akne;
- hirsutizëm;
- shtim në peshë;
- vështirësi për të mbetur shtatzënë.
PCOS shpesh shoqërohet me rezistencë ndaj insulinës.
Në këtë situatë, trajtimi vetëm dermatologjik i njollës pa adresuar çrregullimin hormonal dhe metabolik nuk është qasje e plotë.
A mund ta shkaktojnë medikamentet?
Po.
Megjithëse shumë më rrallë se rezistenca ndaj insulinës, acanthosis nigricans mund të lidhet me disa medikamente.
Në literaturë janë raportuar ndër të tjera:
- glukokortikoidet sistemike;
- disa terapi hormonale;
- kontraceptivët oralë;
- doza të larta të niacinës;
- injeksionet e insulinës në raste të caktuara;
- disa medikamente psikiatrike.
Nëse lezionet janë shfaqur pas fillimit të një medikamenti, pacienti nuk duhet ta ndërpresë vetë trajtimin.
Duhet vlerësuar marrëdhënia kohore dhe alternativa terapeutike së bashku me mjekun.
Acanthosis nigricans dhe kanceri
Kjo është pjesa që krijon më shumë ankth dhe kërkon interpretim të kujdesshëm.
Në shumicën dërrmuese të pacientëve, acanthosis nigricans nuk shkaktohet nga kanceri.
Forma malinje është e rrallë.
Megjithatë, ekziston një formë paraneoplastike e quajtur malignant acanthosis nigricans.
Ajo është përshkruar veçanërisht në lidhje me adenokarcinomat gastrointestinale, sidomos kancerin gastrik, megjithëse janë raportuar edhe malignitete të tjera.
Mjeku duhet të shqetësohet më shumë kur acanthosis nigricans:
- shfaqet papritur;
- përparon shumë shpejt;
- shfaqet në moshë më të madhe;
- ndodh tek person pa obezitet ose faktorë metabolikë;
- është shumë e përhapur;
- shkakton kruajtje intensive;
- përfshin mukozën e gojës;
- shoqërohet me humbje peshe të pashpjegueshme.
Në këto raste kërkohet vlerësim më i zgjeruar.
Si diagnostikohet?
Në shumicën e rasteve diagnoza është klinike.
Dermatologu ose mjeku mund ta njohë nga:
- vendndodhja;
- ngjyra;
- trashja;
- tekstura kadifeje;
- shpërndarja karakteristike.
Biopsia e lëkurës zakonisht nuk nevojitet.
Mund të kërkohet kur diagnoza nuk është e qartë ose kur duhet diferencuar nga sëmundje të tjera.
Por diagnostikimi i acanthosis nigricans është vetëm hapi i parë.
Hapi më i rëndësishëm është kërkimi i shkakut.
Çfarë analizash mund të nevojiten?
Jo çdo pacient ka nevojë për të gjitha analizat.
Vlerësimi duhet individualizuar sipas moshës, BMI-së, simptomave dhe historisë familjare.
Në praktikë mund të merren në konsideratë:
Glukoza esëll
Ndihmon për screening të prediabetit dhe diabetit.
HbA1c
Tregon mesataren e glukozës në muajt e fundit dhe përdoret për screening dhe diagnostikim të çrregullimeve të metabolizmit të glukozës.
Testi oral i tolerancës së glukozës
Në raste të zgjedhura mund të përdoret OGTT.
Profili lipidik
Mund të kontrollohen:
- kolesteroli total;
- LDL;
- HDL;
- trigliceridet.
Presioni arterial
Duhet vlerësuar si pjesë e profilit kardiometabolik.
Funksioni hepatik
Në pacientët me obezitet ose sindromë metabolike mund të jetë i përshtatshëm vlerësimi për sëmundjen metabolike të mëlçisë.
Tek gratë me shenja të PCOS mund të kërkohet vlerësim hormonal sipas kontekstit klinik.
Matja rutinë e insulinës esëll ose e HOMA-IR nuk është domosdoshmërisht testi kryesor për çdo pacient; screening-u praktik për diabet ose prediabet mbështetet kryesisht te glukoza plazmatike, HbA1c dhe, kur indikohet, OGTT.
Me çfarë mund të ngatërrohet?
Diagnoza diferenciale përfshin disa gjendje dermatologjike.
Hiperpigmentimi post-inflamator
Zakonisht zhvillohet pas një inflamacioni, traume ose irritimi të mëparshëm.
Tinea versicolor
Infeksion mykotik sipërfaqësor që mund të shkaktojë zona me ngjyrë të ndryshme dhe skuamë të hollë.
Erythrasma
Infeksion bakterial i palosjeve, i cili mund të identifikohet me fluorescencën karakteristike koral-kuqe nën Wood lamp.
Confluent and reticulated papillomatosis
Mund të ngjasojë me acanthosis nigricans, por ka shpërndarje dhe morfologji të ndryshme.
Intertrigo
Zakonisht është më inflamator, i kuq dhe mund të shkaktojë djegie ose kruajtje.
A duhet ta fërkojmë fort lëkurën?
Jo.
Acanthosis nigricans nuk është papastërti.
Përdorimi agresiv i:
- scrub-it;
- furçave;
- alkoolit;
- limonit;
- sodës së bukës;
- produkteve irrituese;
mund ta irritojë lëkurën dhe ta bëjë hiperpigmentimin edhe më të dukshëm.
Trajtimi duhet të synojë shkakun, jo vetëm sipërfaqen.
Si trajtohet acanthosis nigricans?
1. Trajtimi i shkakut
Ky është parimi më i rëndësishëm.
Nëse acanthosis nigricans lidhet me obezitetin dhe rezistencën ndaj insulinës, përmirësimi metabolik mund të përmirësojë edhe ndryshimet e lëkurës.
Ndryshimet e stilit të jetesës mund të përfshijnë:
- reduktimin e peshës kur indikohet;
- aktivitet fizik të rregullt;
- ushqyerje të balancuar;
- reduktimin e ushqimeve ultra të përpunuara;
- kontrollin e diabetit;
- kontrollin e dislipidemisë dhe hipertensionit.
Një humbje domethënëse e peshës tek pacientët me obezitet mund të çojë në zbehjen graduale të acanthosis nigricans.
Por ndryshimi nuk ndodh brenda disa ditësh.
Mund të duhen javë ose muaj.
2. Metformin
Metformin përdoret për indikacione metabolike të përcaktuara nga mjeku, për shembull në diabetin tip 2 dhe në situata të zgjedhura të rezistencës ndaj insulinës ose PCOS.
Në disa pacientë përmirësimi i hiperinsulinemisë mund të shoqërohet edhe me përmirësimin e acanthosis nigricans.
Megjithatë:
metformin nuk duhet filluar vetëm për të hequr pigmentimin e qafës pa vlerësim të plotë metabolik dhe indikacion mjekësor.
3. Trajtimet dermatologjike lokale
Nëse pamja kozmetike shqetëson pacientin, dermatologu mund të përdorë preparate që synojnë trashjen dhe teksturën.
Opsionet e përshkruara përfshijnë:
- tretinoin;
- adapalene;
- acid salicilik;
- acid glikolik;
- kremra me ure;
- agjentë të tjerë keratolitikë.
Jo çdo produkt është i përshtatshëm për çdo zonë të trupit.
Retinoidet dhe acidet mund të shkaktojnë:
- irritim;
- eritemë;
- djegie;
- tharje;
- hiperpigmentim post-inflamator.
Prandaj trajtimi agresiv mund ta përkeqësojë pamjen.
A mund të largohet plotësisht?
Varet nga shkaku.
Kur shkaku është i modifikueshëm dhe korrigjohet, acanthosis nigricans mund:
- të zbehet;
- të bëhet më e hollë;
- të bëhet më pak e dukshme;
- në disa raste të regresojë ndjeshëm.
Nëse problemi metabolik vazhdon, përdorimi vetëm i kremrave zakonisht jep rezultate të kufizuara.
Kjo është arsyeja pse trajtimi ideal shpesh kërkon bashkëpunim midis:
- mjekut të familjes;
- dermatologut;
- endokrinologut;
- pediatrit tek fëmijët;
- gjinekologut tek gratë me PCOS.
Kur duhet të konsultoheni me mjekun?
Konsulta rekomandohet sidomos kur:
- njollat janë shfaqur për herë të parë;
- zona po zgjerohet;
- personi është mbipeshë ose obez;
- ka histori familjare diabeti;
- ka etje ose urinim të shtuar;
- ka menstruacione të çrregullta;
- ka akne ose hirsutizëm;
- ka hipertension;
- ka dislipidemi;
- ndryshimet shfaqen papritur në moshë adulte.
Vlerësimi nuk ka qëllim vetëm trajtimin e lëkurës.
Në shumë raste qëllimi kryesor është identifikimi në kohë i një problemi metabolik që mund të modifikohet përpara se të zhvillojë komplikacione.
Pyetje të shpeshta – FAQ
1. A është acanthosis nigricans infeksion?
Jo. Nuk është infeksion dhe nuk transmetohet tek personat e tjerë.
2. A është acanthosis nigricans papastërti?
Jo. Larja ose fërkimi i fortë nuk e heq dhe mund ta irritojë lëkurën.
3. A do të thotë që kam diabet?
Jo domosdoshmërisht. Megjithatë, shpesh lidhet me rezistencën ndaj insulinës dhe mund të jetë arsye për kontroll të glukozës dhe riskut metabolik.
4. Cila analizë duhet bërë për diabetin?
Në varësi të pacientit mund të përdoren glukoza esëll, HbA1c ose OGTT. Zgjedhja bëhet sipas moshës dhe faktorëve të riskut.
5. A mund të shfaqet tek fëmijët?
Po. Është veçanërisht e rëndësishme tek fëmijët dhe adoleshentët me mbipeshë ose obezitet.
6. A ndikon dobësimi?
Në pacientët ku acanthosis nigricans lidhet me obezitetin dhe rezistencën ndaj insulinës, ulja e peshës dhe përmirësimi metabolik mund ta përmirësojnë dukshëm.
7. A mund të përdor kremra zbardhues?
Jo pa diagnozë të saktë. Disa produkte mund të shkaktojnë irritim dhe ta përkeqësojnë pigmentimin.
8. A lidhet me PCOS?
Po. Acanthosis nigricans mund të shoqërojë PCOS për shkak të lidhjes së tij me rezistencën ndaj insulinës.
9. A shkaktohet nga kanceri?
Shumicën e herëve jo. Acanthosis nigricans malinje është e rrallë. Shqetësuese janë sidomos shfaqja e papritur, progresi i shpejtë, përfshirja e mukozave dhe humbja e pashpjegueshme në peshë.
10. A mund të zhduket?
Po, mund të përmirësohet ndjeshëm kur trajtohet shkaku. Megjithatë, përgjigjja ndryshon nga një pacient tek tjetri.
Përfundim
Acanthosis nigricans mund të duket si një problem i thjeshtë dermatologjik, por në shumë pacientë është një dritare drejt shëndetit metabolik.
Një zonë e errët dhe e trashë në qafë, sqetull ose ijë nuk duhet të konsiderohet automatikisht papastërti ose thjesht problem kozmetik.
Sidomos kur shoqërohet me mbipeshë, obezitet, histori familjare diabeti, PCOS, hipertension ose dislipidemi, duhet vlerësuar mundësia e rezistencës ndaj insulinës dhe çrregullimeve të metabolizmit të glukozës.
Trajtimi më i mirë nuk është gjithmonë kremi më i fortë.
Në shumë raste, trajtohet organizmi dhe lëkura përmirësohet bashkë me të.
Referenca
- DermNet. Acanthosis Nigricans: Causes, Diagnosis, and Treatment. Rishikuar në mars 2025.
- American Diabetes Association Professional Practice Committee. Diagnosis and Classification of Diabetes: Standards of Care in Diabetes—2026. Diabetes Care. 2026;49(Suppl 1).
- American Diabetes Association Professional Practice Committee. Children and Adolescents: Standards of Care in Diabetes—2026. Diabetes Care. 2026;49(Suppl 1).
- Verma S, Sandhu S, Kotwal N, et al. Review of facial acanthosis nigricans: Easy to diagnose and difficult to treat marker of hyperinsulinemia/metabolic syndrome. Medical Journal Armed Forces India. 2024;80(3):257–269. doi:10.1016/j.mjafi.2024.04.011.
- DermNet. Insulin resistance.
- DermNet. Skin problems associated with diabetes mellitus.
Disclaimer
Ky artikull ka karakter informues dhe edukativ dhe nuk zëvendëson konsultën mjekësore, ekzaminimin fizik, analizat laboratorike apo diagnozën individuale. Acanthosis nigricans mund të lidhet me gjendje të ndryshme metabolike, hormonale, medikamentoze dhe, shumë rrallë, me patologji malinje. Nëse ndryshimet e lëkurës shfaqen papritur, përhapen shpejt ose shoqërohen me simptoma të tjera, rekomandohet vlerësim mjekësor.
