Melasma është një nga çrregullimet më të zakonshme të pigmentimit të fytyrës dhe njëkohësisht një nga më të vështirat për t’u menaxhuar në afat të gjatë. Zakonisht paraqitet me njolla kafe ose kafe-gri, të shpërndara në mënyrë simetrike në faqe, ballë, hundë, buzën e sipërme ose mjekër.
Për shumë vite melasma është konsideruar kryesisht si një problem i prodhimit të tepërt të melaninës. Sot kuptimi i saj është më i gjerë. Në zhvillimin e melasmës marrin pjesë jo vetëm melanocitet, por edhe keratinocitet, fibroblastet, membrana bazale, mastocitet, enët e gjakut, hormonet, inflamacioni kronik dhe stresi oksidativ.
Kjo shpjegon edhe pse melasma ka tendencë të rikthehet, edhe pas një përgjigjeje të mirë fillestare ndaj trajtimit.
Çfarë është melasma?
Melasma është një hiperpigmentim kronik i fituar që prek kryesisht zonat e ekspozuara të fytyrës.
Tre modelet më të zakonshme janë:
- Centrofacial – ballë, faqe, hundë, buzë e sipërme dhe mjekër.
- Malar – kryesisht faqet dhe hunda.
- Mandibular – përgjatë vijës së nofullës.
Melasma është më e shpeshtë te gratë dhe te personat me fototipe më të errëta të lëkurës, megjithëse mund të shfaqet edhe te meshkujt.
Nuk është sëmundje malinje, por mund të ndikojë ndjeshëm në pamjen e fytyrës, vetëbesimin dhe cilësinë e jetës.
Çfarë dimë sot për shkakun e melasmës?
Melasma nuk konsiderohet më vetëm një çrregullim i melanociteve.
Në lëkurën me melasmë janë vërejtur:
- aktivitet më i lartë i melanociteve;
- prodhim i shtuar i melaninës;
- dëmtim i membranës bazale;
- ndryshime nga ekspozimi kronik në diell;
- ndryshime të fibroblasteve;
- shtim i mastociteve;
- ndryshime vaskulare;
- inflamacion kronik subklinik;
- stres oksidativ;
- dëmtim i barrierës së lëkurës.
Pra, edhe pasi pigmenti zbehet, lëkura mund të mbetet e predispozuar për ta prodhuar sërish.
Dielli mbetet faktori kryesor nxitës
Ekspozimi në diell është një nga faktorët më të rëndësishëm në shfaqjen dhe rikthimin e melasmës.
Rëndësi kanë:
- UVA;
- UVB;
- drita e dukshme;
- ekspozimi kronik ndaj diellit;
- në disa raste edhe nxehtësia.
Kjo është arsyeja pse një krem dielli me SPF të lartë nuk është gjithmonë i mjaftueshëm.
Drita e dukshme: një faktor që nuk duhet neglizhuar
Drita e dukshme mund të kontribuojë në përkeqësimin e hiperpigmentimit, sidomos te personat me fototipe më të errëta.
Sunscreen-et klasike janë projektuar kryesisht për mbrojtje ndaj UVA dhe UVB. Produktet e ngjyrosura që përmbajnë pigmente si iron oxides mund të ofrojnë mbrojtje më të mirë edhe ndaj dritës së dukshme.
Për këtë arsye, te pacientët me melasmë shpesh preferohet:
SPF 50+ + mbrojtje e lartë UVA + tinted sunscreen me iron oxides.
Cili është trajtimi bazë i melasmës?
Trajtimi i melasmës zakonisht kërkon kombinimin e disa masave.
Strategjia përfshin:
- Identifikimin e faktorëve nxitës.
- Fotoproteksion rigoroz.
- Përdorimin e agjentëve depigmentues.
- Kontrollin e irritimit dhe inflamacionit.
- Trajtim mirëmbajtës për të reduktuar rikthimin.
Hydroquinone dhe kombinimi i trefishtë vazhdojnë të kenë një rol të rëndësishëm, ndërsa alternativa si Thiamidol, cysteamine dhe tranexamic acid janë bërë pjesë e armamentarit modern terapeutik.
Hydroquinone: a mbetet standardi?
Po.
Hydroquinone vazhdon të jetë një nga agjentët më të efektshëm dhe më të studiuar për melasmën.
Shpesh përdoret në përqendrime 2–4%, në varësi të formulimit dhe vendit.
Një nga regjimet më të njohura është triple combination cream, që zakonisht përfshin:
- hydroquinone;
- tretinoin;
- kortikosteroid topik.
Megjithatë, hydroquinone nuk duhet përdorur pa kontroll për periudha të gjata.
Efektet anësore mund të përfshijnë:
- irritim;
- dermatit;
- eritemë;
- hipopigmentim të parregullt;
- rrallë ochronosis ekzogjene pas përdorimit kronik.
Thiamidol: një alternativë e rëndësishme
Thiamidol, ose isobutylamido thiazolyl resorcinol, është një inhibitor i tirozinazës humane.
Studimet e viteve të fundit kanë treguar rezultate të mira në trajtimin e hiperpigmentimit facial dhe melasmës.
Në disa studime Thiamidol 0.2% ka treguar përmirësim të ngjashëm me hydroquinone 4% në reduktimin e pigmentimit.
Mund të jetë veçanërisht i dobishëm te pacientët që:
- nuk tolerojnë hydroquinone;
- kërkojnë terapi mirëmbajtëse;
- kanë lëkurë të ndjeshme;
- preferojnë alternativa pa hydroquinone.
Cysteamine 5%
Cysteamine është një substancë me aktivitet antioksidant dhe depigmentues.
Të dhënat e viteve të fundit tregojnë se cysteamine 5% mund të reduktojë dukshëm pigmentimin dhe në disa krahasime ka dhënë rezultate të ngjashme me hydroquinone.
Mund të jetë një alternativë e dobishme te pacientët që nuk tolerojnë hydroquinone.
Efektet anësore më të zakonshme janë:
- djegie;
- irritim;
- eritemë;
- kruarje;
- tharje e lëkurës.
Tranexamic Acid: një nga terapitë më interesante
Tranexamic acid, ose TXA, është zhvilluar fillimisht si medikament antifibrinolitik.
Më pas u vu re se mund të ndikojë edhe në mekanizmat e melanogjenezës.
Mund të përdoret në forma të ndryshme:
- oral;
- topik;
- intradermal;
- në kombinim me microneedling.
Studimet tregojnë përmirësim të pigmentimit te një pjesë e pacientëve, veçanërisht te format më rezistente.
Tranexamic acid oral
Në praktikën dermatologjike përdoret shpesh:
250 mg dy herë në ditë
për periudha të kufizuara dhe vetëm te pacientë të përzgjedhur.
Ky përdorim është off-label.
Para nisjes duhet vlerësuar rreziku tromboembolik.
Duhet treguar kujdes veçanërisht kur ekziston:
- histori e trombozës venoze të thellë;
- emboli pulmonare;
- trombofili;
- stroke;
- faktorë të rëndësishëm tromboembolikë;
- përdorim i kontraceptivëve estrogjenikë.
TXA oral është medikament sistemik dhe kërkon vlerësim mjekësor përpara përdorimit.
Tranexamic acid intradermal
Administrimi intradermal i TXA po përdoret gjithnjë e më shumë në disa protokolle dermatologjike.
Studimet tregojnë reduktim të pigmentimit te një pjesë e pacientëve.
Megjithatë, dozat, intervalet dhe protokollet nuk janë ende plotësisht të standardizuara.
Microneedling + Tranexamic Acid
Microneedling krijon mikrokanale të kontrolluara në epidermë dhe mund të përmirësojë penetrimin e substancave aktive.
Kombinimi:
microneedling + tranexamic acid
ka treguar rezultate më të mira se microneedling vetëm në disa studime.
Gjithsesi, nuk është një trajtim i përshtatshëm për çdo pacient.
PRP dhe melasma
PRP – platelet-rich plasma – po studiohet gjithnjë e më shumë edhe për melasmën.
Mendohet se mund të ndikojë në:
- inflamacion;
- rigjenerimin e lëkurës;
- aktivitetin melanocitar;
- mikroqarkullimin lokal.
Disa kombinime të PRP me TXA kanë dhënë rezultate premtuese.
Megjithatë, PRP nuk konsiderohet ende trajtim standard për çdo rast me melasmë.
Po laserët?
Laserët mund të jenë të dobishëm, por duhet përdorur me kujdes.
Melasma nuk është thjesht një pigment që duhet “shkatërruar”.
Procedurat agresive mund të shkaktojnë inflamacion dhe më pas:
- rikthim të melasmës;
- hiperpigmentim post-inflamator;
- hipopigmentim;
- pigmentim të parregullt.
Teknologjitë që përdoren përfshijnë:
- Q-switched Nd:YAG 1064 nm;
- picosecond lasers;
- fractional lasers;
- fractional CO₂;
- IPL te pacientë të selektuar.
Laserët kanë më shumë vend te rastet rezistente, sesa si zgjedhje e parë.
A funksionojnë peeling-et kimike?
Po, por zakonisht përdoren si terapi shtesë.
Mund të përdoren:
- glycolic acid;
- salicylic acid;
- Jessner solution;
- TCA në përqendrime të përshtatshme.
Te personat me fototipe më të errëta duhet kujdes më i madh për shkak të rrezikut të hiperpigmentimit post-inflamator.
Azelaic acid
Azelaic acid mbetet një alternativë e mirë, sidomos kur hydroquinone nuk tolerohet.
Ka veprim:
- anti-tirozinazë;
- anti-inflamator;
- antioksidant.
Mund të përdoret vetëm ose si pjesë e një regjimi kombinues.
Niacinamide, vitamin C dhe retinoidet
Edhe këto substanca mund të kenë rol në trajtimin afatgjatë.
Niacinamide mund të ndihmojë në reduktimin e transferimit të melanosomeve dhe në përmirësimin e barrierës së lëkurës.
Vitamin C ka veprim antioksidant dhe mund të ndihmojë në reduktimin e pigmentimit.
Retinoidet rrisin turnover-in epidermal dhe ndihmojnë eliminimin gradual të pigmentit.
Megjithatë, irritimi duhet shmangur.
Në melasmë, inflamacioni i përsëritur mund të shtojë pigmentimin.
Një gabim i zakonshëm: trajtimi tepër agresiv
Shumë pacientë përdorin njëkohësisht:
- retinol;
- acide;
- hydroquinone;
- scrub;
- peeling;
- vitamin C;
- procedura estetike.
Ky kombinim mund të dëmtojë barrierën e lëkurës dhe të shkaktojë inflamacion.
Në vend që melasma të përmirësohet, pigmentimi mund të bëhet më i dukshëm.
Qëllimi është kontrolli i pigmentimit pa e irrituar vazhdimisht lëkurën.
Si mund të duket një rutinë trajtimi?
Nuk ekziston një protokoll identik për çdo pacient.
Një qasje praktike mund të jetë:
Në mëngjes
Pastrues i butë.
Sipas rastit mund të përdoret:
- Thiamidol;
- azelaic acid;
- niacinamide;
- vitamin C;
- topical TXA.
Më pas hidratues.
Në fund:
SPF 50+ me mbrojtje të lartë UVA dhe idealisht tinted sunscreen me iron oxides.
Në mbrëmje
Pastrues i butë.
Sipas rastit mund të përdoret:
- hydroquinone;
- triple combination;
- retinoid;
- Thiamidol;
- cysteamine;
- azelaic acid.
Më pas hidratues.
Këto produkte nuk duhen përdorur të gjitha njëkohësisht. Regjimi duhet përshtatur sipas tipit të lëkurës, tolerancës dhe historisë së trajtimeve.
Melasma gjatë shtatzënisë
Melasma shpesh shfaqet ose përkeqësohet gjatë shtatzënisë.
Trajtimi në këtë periudhë duhet të jetë më konservativ.
Fotoproteksioni mbetet baza.
Retinoidet duhet të shmangen gjatë shtatzënisë.
Tranexamic acid sistemik nuk përdoret për trajtimin kozmetik të melasmës gjatë shtatzënisë pa një indikacion dhe vlerësim të veçantë mjekësor.
Pse melasma rikthehet?
Sepse trajtimi mund të reduktojë pigmentin, por predispozita e lëkurës mbetet.
Rikthimin e favorizojnë:
- ekspozimi në diell;
- drita e dukshme;
- ndërprerja e sunscreen;
- faktorët hormonalë;
- shtatzënia;
- inflamacioni;
- procedurat agresive;
- ndërprerja e trajtimit mirëmbajtës.
Melasma duhet parë si një gjendje kronike që kërkon kontroll të vazhdueshëm.
Çfarë ka ndryshuar në trajtimin e melasmës?
Në vitet e fundit janë konsoliduar disa ide të rëndësishme.
Melasma nuk është vetëm pigment
Ajo përfshin disa struktura dhe procese të lëkurës.
Drita e dukshme ka rëndësi
Për këtë arsye tinted sunscreen me iron oxides mund të jetë i dobishëm.
Tranexamic acid ka fituar më shumë vend
Sidomos në forma rezistente dhe te pacientë të përzgjedhur.
Thiamidol po përdoret më shpesh
Ka të dhëna klinike të mira si alternativë ndaj hydroquinone.
Cysteamine është një alternativë tjetër
Mund të përdoret sidomos kur hydroquinone nuk tolerohet.
PRP dhe microneedling po studiohen më shumë
Mund të ndihmojnë, por nuk janë të nevojshme te çdo pacient.
Laserët përdoren me më shumë kujdes
Sepse inflamacioni i tepërt mund ta përkeqësojë pigmentimin.
Trajtimet e melasmës – tabela e shpejtë
| Trajtimi | Roli |
|---|---|
| SPF 50+ | Themelor |
| Tinted sunscreen + iron oxides | Mbrojtje shtesë nga drita e dukshme |
| Hydroquinone | Ndër terapitë më efektive |
| Triple combination | Standard i rëndësishëm |
| Thiamidol | Alternativë moderne |
| Cysteamine 5% | Alternativë ndaj hydroquinone |
| Azelaic acid | Terapi topike e dobishme |
| Topical TXA | Terapi shtesë |
| Oral TXA | Për pacientë të përzgjedhur |
| Intradermal TXA | Evidencë në rritje |
| Microneedling | Terapi shtesë |
| PRP | Premtues |
| Laser | Kryesisht në raste rezistente |
| Chemical peels | Terapi shtesë |
Kur duhet konsultë dermatologjike?
Jo çdo njollë kafe në fytyrë është melasmë.
Vlerësimi nga dermatologu rekomandohet nëse pigmentimi:
- shfaqet vetëm në njërën anë;
- ndryshon shpejt;
- ka kufij shumë të parregullt;
- përmban disa ngjyra;
- gjakoset;
- kruhet vazhdimisht;
- ulcerohet;
- nuk përgjigjet ndaj trajtimit;
- bëhet blu-gri pas përdorimit të hydroquinone.
Diagnozat diferenciale përfshijnë:
- hiperpigmentimin post-inflamator;
- lichen planus pigmentosus;
- ochronosis ekzogjene;
- lentigines;
- nevus of Ota;
- Riehl melanosis;
- pigmentime nga medikamentet;
- disa lezione melanocitare.
A duhet bërë analiza hormonale?
Jo çdo paciente me melasmë ka nevojë për analiza hormonale.
Hetimi hormonal duhet të udhëhiqet nga anamneza dhe shenjat klinike.
Vlerësim më i gjerë mund të merret në konsideratë nëse ka:
- cikël menstrual të çrregullt;
- hirsutizëm;
- simptoma të sëmundjeve tiroide;
- shenja të tjera të çrregullimeve endokrine.
Pyetje të shpeshta
A zhduket melasma përgjithmonë?
Jo gjithmonë. Melasma ka tendencë për rikthim dhe shpesh kërkon trajtim mirëmbajtës.
Cili është kremi më efektiv?
Nuk ekziston një produkt që funksionon njësoj për të gjithë. Hydroquinone dhe triple combination kanë evidencë të fortë, ndërsa Thiamidol, cysteamine, azelaic acid dhe TXA janë alternativa ose terapi shtesë.
A mjafton SPF 50?
Jo domosdoshmërisht. Në melasmë ka rëndësi edhe mbrojtja UVA dhe mbrojtja ndaj dritës së dukshme.
Pse rekomandohet sunscreen i ngjyrosur?
Sepse pigmentet si iron oxides mund të ndihmojnë në reduktimin e efektit të dritës së dukshme mbi pigmentimin.
A funksionon tranexamic acid?
Po, në shumë studime ka treguar përmirësim të pigmentimit. Forma orale kërkon vlerësim mjekësor përpara përdorimit.
A është laser trajtimi më i mirë?
Jo. Mund të jetë i dobishëm në raste të përzgjedhura, por gjithashtu mund të shkaktojë rikthim ose hiperpigmentim post-inflamator.
Përfundim
Melasma nuk është thjesht një njollë e shkaktuar nga dielli.
Është një çrregullim kronik ku përfshihen melanocitet, inflamacioni, fibroblastet, enët e gjakut, hormonet, stresi oksidativ, dëmtimi nga dielli dhe drita e dukshme.
Për këtë arsye trajtimi zakonisht duhet të kombinojë disa masa.
Fotoproteksioni mbetet baza. Hydroquinone dhe triple combination vazhdojnë të kenë një rol të rëndësishëm, ndërsa Thiamidol, cysteamine dhe tranexamic acid kanë zgjeruar opsionet terapeutike.
Microneedling, PRP dhe laserët mund të ndihmojnë në raste të përzgjedhura, por duhet përdorur me kujdes.
Qëllimi nuk është vetëm zbehja e njollave, por kontrolli afatgjatë i pigmentimit dhe reduktimi i rikthimit.
Referenca
- Miot HA et al. Current concepts regarding the skin microenvironment and pathogenesis of melasma. International Journal of Dermatology. 2024.
- Pathogenesis of Melasma Explained: epidermal, basement membrane, vascular, mast-cell and fibroblast mechanisms. 2025.
- Global consensus on management of melanin hyperpigmentation disorders. Journal of the European Academy of Dermatology and Venereology. 2026.
- International Delphi consensus on melasma management. JEADV. 2025–2026.
- Lekhavat C et al. Efficacy and tolerability of 0.2% Thiamidol cream for facial hyperpigmentation. Dermatology and Therapy. 2026.
- Lima PB et al. Thiamidol 0.2% versus hydroquinone 4% for facial melasma. JEADV. 2021.
- Mawu FO, Christopher PM. Cysteamine 5% cream for melasma: systematic review and meta-analysis. Archives of Dermatological Research. 2024.
- Tranexamic acid as a therapeutic option for melasma: systematic review and meta-analysis of randomized trials. 2024.
- Oral tranexamic acid as adjunct to triple combination topical therapy: meta-analysis of randomized controlled trials. 2024.
- Piras M et al. Intradermal tranexamic acid and melasma: systematic review and level of evidence. Italian Journal of Dermatology and Venereology. 2026.
- Wang Q et al. Combining Microneedling and Tranexamic Acid for Melasma: systematic review and meta-analysis. Aesthetic Plastic Surgery. 2025.
- Visible Light Protection: An Updated Review of Tinted Sunscreens. 2025.
- Iron Oxides in Tinted Sunscreen for Hyperpigmentation: Product Analysis and Literature Review. 2026.
- Kuceki G et al. Thromboembolic safety of oral tranexamic acid in randomized controlled trials. JAAD. 2025.
- Hernandez T et al. Oral tranexamic acid use for melasma and thromboembolism: multicenter propensity-matched cohort. JAAD International. 2026.
Disclaimer
Ky artikull ka karakter informues dhe edukativ dhe nuk zëvendëson konsultën, diagnozën apo trajtimin individual nga dermatologu ose mjeku. Trajtimi i melasmës duhet përshtatur sipas fototipit, historisë mjekësore, shtatzënisë, medikamenteve që përdor pacienti dhe faktorëve individualë të rrezikut. Hydroquinone, tranexamic acid dhe procedurat dermatologjike duhet të përdoren nën mbikëqyrje profesionale.
