Kruarje intensive, djegie, skuqje dhe sekrecione të bardha: për shumë gra kjo do të thotë menjëherë kandidoza vaginale, ose thjesht “Candida”. Në shumë raste kanë të drejtë, por jo gjithmonë.
Kandidoza vulvovaginale është një infeksion shumë i zakonshëm që zhvillohet kur kërpudhat e gjinisë Candida, të cilat mund të jenë normalisht të pranishme në organizëm, shumohen më tepër se zakonisht dhe shkaktojnë inflamacion të vaginës dhe vulvës.
Shkaktari më i zakonshëm është Candida albicans.
Megjithatë, kruarja apo sekrecionet vaginale nuk mjaftojnë për të vendosur diagnozën. Vaginoza bakteriale, trikomoniaza, dermatitet, infeksionet seksualisht të transmetueshme dhe disa sëmundje të vulvës mund të japin simptoma të ngjashme.
Kjo është arsyeja pse një nga gabimet më të zakonshme është përdorimi i vazhdueshëm i ovulave ose i fluconazole sa herë që shfaqet kruarja vaginale.
Nëse simptomat rikthehen vazhdimisht, problemi mund të mos jetë një kandidiazë e zakonshme.
Çfarë është kandidoza vaginale?
Termi më i saktë mjekësor është kandidoza vulvovaginale, në anglisht Vulvovaginal Candidiasis – VVC.
Është një inflamacion i vaginës dhe vulvës që shkaktohet kryesisht nga shumimi i tepërt i Candida.
Candida është një maja, pra një lloj kërpudhe mikroskopike. E njëjta kërpudhë mund të prekë edhe lëkurën dhe mukozat e tjera – shih artikullin për kandidiazën mukokutane.
Ajo mund të jetojë në:
- traktin gastrointestinal;
- gojë;
- lëkurë;
- vaginë;
pa shkaktuar domosdoshmërisht sëmundje.
Problemi fillon kur ndryshon ekuilibri i mjedisit vaginal dhe Candida fillon të shumohet.
WHO e përshkruan kandidiazën vulvovaginale si një infeksion të vulvës dhe vaginës që shkaktohet nga rritja e tepërt e majave Candida.
Pra, prania e Candida nuk do të thotë automatikisht se kemi infeksion.
Ky dallim është shumë i rëndësishëm.
Një grua mund të ketë një kulturë vaginale pozitive për Candida dhe të mos ketë asnjë simptomë. Në këtë rast flasim më tepër për kolonizim sesa për infeksion që kërkon trajtim.
Sipas CDC, rreth 10–20% e grave mbartin Candida në vaginë pa pasur simptoma; për këtë arsye kultura pozitive pa simptoma nuk është në vetvete indikacion për trajtim.
Sa e zakonshme është?
Kandidoza vulvovaginale është një nga problemet më të zakonshme gjinekologjike.
Shumë gra do të përjetojnë të paktën një episod gjatë jetës dhe një pjesë e tyre do të kenë episode të përsëritura.
Por ekziston një ndryshim i madh midis:
- një episodi të izoluar;
- infeksioneve që përsëriten;
- kandidiazës së rëndë;
- kandidiazës nga specie jo-albicans.
Një episod i vetëm te një grua e shëndetshme zakonisht trajtohet relativisht lehtë.
Kur infeksioni rikthehet disa herë brenda vitit, qasja duhet të ndryshojë.
Në këto raste nuk duhet të vazhdohet pafundësisht me të njëjtin ilaç pa kërkuar arsyen e recidivave.
Çfarë e shkakton kandidozën vaginale?
Shkaktari kryesor është:
Candida albicans
Kjo specie është përgjegjëse për shumicën e episodeve.
Në përgjithësi përgjigjet mirë ndaj antifungalëve të grupit të azoleve.
Por jo çdo kandidiazë shkaktohet nga C. albicans.
Mund të gjenden edhe specie të tjera si:
- Candida glabrata;
- Candida tropicalis;
- Candida krusei;
- specie të tjera më të rralla.
Kjo bëhet veçanërisht e rëndësishme në kandidiazën që nuk përgjigjet ndaj trajtimit.
Speciet jo-albicans mund të jenë më pak të ndjeshme ndaj terapive standarde dhe kërkojnë menaxhim më të kujdesshëm.
Si zhvillohet infeksioni?
Vagina nuk është një mjedis steril.
Ajo përmban miliona mikroorganizma që formojnë atë që quhet mikrobioma vaginale.
Një nga grupet më të rëndësishme janë bakteret Lactobacillus.
Ato kontribuojnë në ruajtjen e një pH acid dhe pengojnë shumimin e tepërt të shumë mikroorganizmave potencialisht patogjenë.
Kur ky ekuilibër ndryshon, Candida mund të përfitojë nga situata.
Megjithatë mekanizmi nuk është thjesht “mungesë bakteresh të mira”.
Edhe reagimi imunitar lokal i organizmit është shumë i rëndësishëm.
Në momentin që Candida fillon të ndërveprojë më fuqishëm me mukozën, sistemi imunitar aktivizon një përgjigje inflamatore.
Rezultati mund të jetë:
- kruarje;
- skuqje;
- edemë;
- dhimbje;
- djegie;
- fisura të vogla të lëkurës.
Prandaj një paciente mund të ketë simptoma shumë të forta edhe pse nuk ka domosdoshmërisht një “sasi të jashtëzakonshme” kërpudhash.
Cilët faktorë favorizojnë kandidozën vaginale?
Shumë gra që zhvillojnë kandidiazë nuk kanë asnjë problem shëndetësor.
Një episod i vetëm nuk do të thotë se pacientja ka diabet, imunitet të dobët apo ndonjë sëmundje serioze.
Megjithatë ekzistojnë disa faktorë që mund ta favorizojnë.
Antibiotikët
Ky është një nga skenarët klasikë.
Një grua merr antibiotik për:
- infeksion respirator;
- infeksion urinar;
- problem dentar;
dhe disa ditë më vonë fillon kruarja dhe sekrecioni vaginal.
Antibiotikët veprojnë kundër baktereve, por gjatë këtij procesi mund të ndryshojnë edhe florën normale bakteriale.
Kjo mund të krijojë kushte më të favorshme për shumimin e Candida.
Kjo është gjithashtu një arsye tjetër pse antibiotikët nuk duhet të përdoren pa indikacion.
Diabeti dhe Candida
Diabeti, veçanërisht kur glicemia nuk është e kontrolluar mirë, mund të favorizojë kandidiazën.
Hiperglicemia:
- ndryshon mjedisin lokal;
- mund të ndikojë në funksionin imunitar;
- krijon kushte më të favorshme për rritjen fungale.
Një episod i vetëm i kandidiazës nuk justifikon automatikisht hetimin e gjerë për diabet.
Por duhet menduar për gliceminë dhe HbA1c kur infeksioni:
- përsëritet;
- është shumë i rëndë;
- nuk përgjigjet ndaj trajtimit;
- shoqërohet me etje të shtuar;
- poliuri;
- humbje peshe;
- faktorë të tjerë të diabetit.
Një situatë që shpesh harrohet: pacientet me diabet që marrin frenues SGLT2 (dapagliflozin, empagliflozin, canagliflozin) kanë rrezik më të lartë për infeksione fungale gjenitale, sepse këto barna rrisin sasinë e glukozës në urinë. Ky nuk është arsye për ta ndërprerë ilaçin vetë, por duhet diskutuar me mjekun nëse infeksionet përsëriten.
Shtatzënia
Kandidoza vaginale është më e zakonshme gjatë shtatzënisë.
Ndryshimet hormonale, veçanërisht nivelet e larta të estrogjenit, ndikojnë në ekosistemin vaginal.
Por shtatzënia ka edhe një rëndësi tjetër:
trajtimi ndryshon.
Një grua shtatzënë nuk duhet të përdorë vetë fluconazole oral thjesht sepse ka pasur kandidiazë më parë.
Në shtatzëni preferohen trajtimet lokale intravaginale të përshtatshme.
Imunosupresioni
Rreziku mund të rritet te pacientet me:
- përdorim kronik të kortikosteroideve;
- kimioterapi;
- disa trajtime biologjike;
- HIV të pakontrolluar;
- transplant;
- sëmundje që dëmtojnë imunitetin.
Në këto raste kandidiaza mund të kërkojë vlerësim dhe trajtim më të kujdesshëm.
Lagështia dhe irritimi lokal
Zona vulvare është e ndjeshme.
Rrobat e lagura për një kohë të gjatë, rrobat shumë të ngushta dhe produktet irrituese mund të favorizojnë parehatinë lokale.
Masa të dobishme përfshijnë:
- veshje të ajrosura;
- ndërrimin e rrobave të lagura pas aktivitetit fizik;
- shmangien e douching vaginal;
- shmangien e produkteve agresive ose të parfumosura.
Cilat janë simptomat e kandidozës vaginale?
Simptomat mund të ndryshojnë shumë nga një paciente te tjetra.
Kruarja vaginale dhe vulvare
Është një nga simptomat më karakteristike.
Në disa raste kruarja mund të jetë aq e fortë sa të ndikojë në:
- gjumë;
- aktivitetin e përditshëm;
- marrëdhëniet seksuale;
- cilësinë e jetës.
Gërvishtja e vazhdueshme mund të shkaktojë ekskoracione dhe fisura.
Djegia
Mund të jetë e pranishme:
- gjatë gjithë ditës;
- pas urinimit;
- gjatë marrëdhënieve seksuale.
Nëse djegia shfaqet kryesisht kur urina prek vulvën e irrituar, ajo quhet shpesh dizuri e jashtme.
Kjo nuk duhet ngatërruar automatikisht me infeksion urinar. Për shkaqet e tjera të djegies gjatë urinimit lexoni artikullin për dizurinë.
Sekrecioni vaginal
Përshkrimi klasik është:
sekrecion i bardhë, i trashë, shpesh me pamje si gjizë.
Megjithatë jo çdo grua me kandidiazë ka këtë sekrecion karakteristik.
Në disa raste sekrecionet mund të jenë shumë të pakta.
Skuqja dhe ënjtja
Vulva mund të jetë:
- e kuqe;
- e irrituar;
- e enjtur;
- e dhimbshme.
Në format e rënda mund të krijohen fisura dhe ekskoracione.
Dhimbja gjatë marrëdhënieve seksuale
Inflamacioni e bën mukozën më të ndjeshme.
Kjo mund të shkaktojë dispareuni.
A ka erë kandidoza vaginale?
Në përgjithësi era e fortë nuk është tipike për Candida.
Kjo është një pikë praktike shumë e rëndësishme.
Nëse ankesa kryesore është:
- erë e fortë;
- sidomos erë e përshkruar “si peshk”;
duhet menduar më shumë për vaginozën bakteriale.
Nëse sekrecioni është:
- i verdhë ose jeshil;
- shkumëzues;
- me erë;
duhet konsideruar trikomoniaza.
Pra sekrecioni nuk duhet vlerësuar vetëm nga ngjyra.
Duhet të shihet tabloja e plotë.
A është kandidoza vaginale infeksion seksualisht i transmetueshëm?
Jo.
Kandidoza vulvovaginale nuk klasifikohet zakonisht si infeksion seksualisht i transmetueshëm.
Kjo do të thotë se një grua mund ta zhvillojë edhe pa aktivitet seksual.
Aktiviteti seksual mund të ndikojë te simptomat në disa raste, por nuk është mekanizmi tipik i transmetimit.
Shfaqja e kandidiazës nuk është provë:
- tradhtie;
- kontakti seksual të pambrojtur;
- apo “infektimi” nga partneri.
A duhet trajtuar partneri?
Zakonisht jo.
Në kandidiazën vaginale të pakomplikuar nuk ka arsye për trajtimin rutinë të partnerit nëse ai nuk ka simptoma.
Nëse partneri mashkull zhvillon:
- kruarje;
- skuqje të glansit;
- irritim;
- balanitis;
atëherë duhet të vlerësohet.
Trajtimi i partnerit pa simptoma nuk parandalon në mënyrë rutinë recidivat e gruas.
Si vendoset diagnoza e kandidozës vaginale?
Kjo është ndoshta pjesa më e rëndësishme e të gjithë temës.
Diagnoza nuk duhet të bazohet vetëm te fjalia:
“Kam kruarje, pra kam Candida.”
Anamneza
Mjeku duhet të pyesë për:
- fillimin e simptomave;
- kruarjen;
- djegien;
- sekrecionet;
- erën;
- dhimbjen;
- ciklin menstrual;
- shtatzëninë;
- antibiotikët;
- diabetin;
- medikamentet;
- aktivitetin seksual;
- episodet e mëparshme;
- çfarë trajtimesh janë përdorur.
Një pyetje shumë e vlefshme është:
A është konfirmuar ndonjëherë Candida gjatë një episodi simptomatik?
Ka paciente që trajtohen për vite me antifungalë pa pasur kurrë një diagnozë të dokumentuar.
Ekzaminimi gjinekologjik
Mund të tregojë:
- eritemë vulvare;
- edemë;
- fisura;
- sekrecione të bardha;
- inflamacion të vaginës.
Por as këto ndryshime nuk janë 100% specifike.
pH vaginal
pH është një ndihmë e mirë diagnostike.
Në kandidiazën tipike pH vaginal zakonisht mbetet:
<4.5.
Kur pH është më i lartë duhet të mendohet më shumë për:
- vaginozë bakteriale;
- trikomoniazë;
- vaginit të etiologjive të tjera.
Mikroskopia
Mund të përdoret preparati i lagësht dhe KOH për të evidentuar elemente fungale.
Në mikroskop mund të shihen:
- maja;
- qeliza maje në lulëzim (budding);
- pseudohife;
- hife.
Nëse preparati rezulton negativ, por dyshimi klinik vazhdon, mund të merret kulturë vaginale.
Kultura për Candida
Kultura është veçanërisht e vlefshme kur:
- simptomat përsëriten;
- terapia ka dështuar;
- dyshohet specie jo-albicans;
- diagnoza nuk është e qartë.
Kultura mund të ndihmojë në identifikimin e species.
Në raste të përzgjedhura, sidomos kur infeksioni vazhdon pavarësisht trajtimit, mund të jetë e dobishme edhe ndjeshmëria ndaj antifungalëve.
Çfarë mund të ngatërrohet me kandidiazën?
Këtu ndodhin shumë gabime.
Vaginoza bakteriale
Më karakteristike janë:
- erë e fortë “peshku”;
- sekrecion gri ose i bardhë i hollë;
- pH >4.5.
Kruajtja mund të jetë më pak e theksuar.
Antifungalët nuk e trajtojnë vaginozën bakteriale, e cila kërkon trajtim antibakterial, p.sh. me metronidazol ose klindamicinë vaginale.
Trikomoniaza
Mund të japë:
- sekrecion të verdhë-jeshil;
- erë;
- djegie;
- irritim;
- dispareuni.
Ndryshe nga Candida, trikomoniaza është një IST dhe kërkon një qasje tjetër terapeutike dhe ndaj partnerëve.
Cerviciti
Chlamydia dhe gonorrhea mund të shkaktojnë:
- sekrecion;
- gjakderdhje pas marrëdhënieve;
- dhimbje;
- cervicit.
Një antifungal nuk i trajton këto infeksione.
Herpes genital
Duhet menduar sidomos kur ka:
- vezikula;
- ulceracione;
- dhimbje të forta lokale.
Dermatiti irritativ ose alergjik
Një shkak i nënvlerësuar i kruarjes vulvare.
Mund të shkaktohet nga:
- xhele intime;
- detergjentë;
- parfume;
- peceta të lagura;
- lubrifikantë;
- absorbentë;
- produkte kozmetike.
Në këto raste përdorimi i përsëritur i antifungalëve jo vetëm nuk ndihmon, por ndonjëherë shton irritimin.
Lichen sclerosus
Sidomos te gratë me kruarje të zgjatur duhet kontrolluar morfologjia e vulvës.
Lichen sclerosus mund të japë:
- kruarje kronike;
- ndryshim të ngjyrës së lëkurës;
- fisura;
- ndryshime anatomike.
Nuk duhet trajtuar si “Candida kronike”.
Sindromi gjenitourinar i menopauzës
Mungesa e estrogjenit pas menopauzës mund të shkaktojë:
- thatësi;
- djegie;
- dhimbje;
- irritim;
- dispareuni.
Shumë gra mund t’i interpretojnë këto si infeksion.
Si trajtohet kandidoza vaginale?
Trajtimi varet nga:
- forma e kandidiazës;
- shtatzënia;
- ashpërsia;
- recidivat;
- specia e Candida;
- sëmundjet shoqëruese.
Trajtimet kryesore janë antifungalët azolikë.
Clotrimazole
Clotrimazole është një nga antifungalët lokalë më të përdorur (p.sh. Canesten / Gyno-Canesten).
Regjimet mund të përfshijnë doza intravaginale për një ose disa ditë, në varësi të formulimit.
Duhet gjithmonë të shihet:
- doza e preparatit konkret;
- formulimi;
- fletëudhëzimi.
Clotrimazole mund të shkaktojë përkohësisht:
- djegie;
- irritim;
- ndjeshmëri lokale.
Miconazole
Miconazole është një tjetër azol lokal i përdorur gjerësisht.
Ekzistojnë:
- kremra;
- ovula;
- formulime me kohëzgjatje të ndryshme.
Kjo është arsyeja pse doza dhe kohëzgjatja duhet të përshtaten sipas produktit konkret.
Fluconazole
Fluconazole është një antifungal oral.
Për kandidiazën vulvovaginale të pakomplikuar te një paciente jo shtatzënë, një nga regjimet standarde është:
Fluconazole 150 mg nga goja, një dozë e vetme.
Por “vetëm një tabletë” nuk do të thotë “ilaç pa rrezik”.
Duhet marrë parasysh:
- shtatzënia;
- sëmundja hepatike;
- medikamentet e tjera;
- ndërveprimet;
- situata të caktuara kardiake.
Efektet anësore mund të përfshijnë:
- nauze;
- diskomfort gastrointestinal;
- dhimbje koke;
- rash;
- rrallë dëmtim hepatik.
Kandidoza vaginale gjatë shtatzënisë
Kjo pjesë meriton të theksohet veçmas.
Në shtatzëni nuk duhet bërë vetë-mjekim me fluconazole oral pa vlerësim mjekësor.
Udhëzuesi i CDC (2021) rekomandon në shtatzëni vetëm azole lokale të aplikuara për 7 ditë. Fluconazole oral shmanget, sepse është shoqëruar me rrezik të shtuar për abort spontan dhe, në doza të larta e të zgjatura, me anomali kongjenitale.
Nëse një grua shtatzënë ka për herë të parë:
- sekrecion;
- kruarje;
- djegie;
është më mirë të konfirmohet diagnoza sesa të merret automatikisht një antifungal.
Kandidoza e rëndë
Ndonjëherë inflamacioni është shumë më intensiv.
Mund të kemi:
- eritemë të rëndë;
- edemë;
- fisura;
- ekskoracione;
- dhimbje të konsiderueshme.
Në këtë situatë një regjim shumë i shkurtër mund të mos jetë i mjaftueshëm.
Sipas CDC, në këto raste rekomandohet azol lokal për 7–14 ditë ose, te pacientet jo shtatzëna, fluconazole 150 mg në dy doza orale me 72 orë diferencë, sipas vlerësimit të mjekut.
Çfarë është kandidoza vaginale rekurente?
Kjo është situata ku duhet ndaluar vetë-mjekimi i përsëritur.
Në udhëzimet moderne, kandidiaza vulvovaginale rekurente zakonisht përkufizohet si tre ose më shumë episode simptomatike brenda një viti. Prek më pak se 5% të grave.
Në disa burime më të vjetra mund të gjendet edhe pragu ≥4 episode në vit.
Më e rëndësishmja praktikisht është:
një paciente me episode të shpeshta duhet të hetohet.
Pse Candida mund të përsëritet?
Duhet menduar për:
- antibiotikë të shpeshtë;
- diabet;
- hiperglicemi;
- imunosupresion;
- specie jo-albicans;
- trajtim jo të plotë;
- rezistencë antifungale;
- diagnozë të gabuar.
Por një fakt është i rëndësishëm:
shumë gra me kandidiazë rekurente nuk kanë një shkak të dukshëm.
Pra nuk duhet t’i thuhet pacientes automatikisht se “ke imunitet të dobët”.
Si trajtohet kandidiaza rekurente?
Për Candida albicans, zakonisht kërkohet fillimisht një fazë trajtimi më e gjatë për të arritur remisionin.
Një strategji e përdorur shpesh me fluconazole përfshin doza të përsëritura në ditët 1, 4 dhe 7.
Pas fazës së induksionit mund të përdoret terapi mirëmbajtjeje, zakonisht me fluconazole një herë në javë për 6 muaj.
Kjo terapi nuk duhet nisur si vetë-mjekim.
Pacientja duhet të ketë:
- diagnozë të arsyeshme;
- vlerësim për ndërveprime;
- vlerësim të faktorëve të riskut.
Terapia supresive mund ta kontrollojë shumë mirë sëmundjen, por nuk garanton që infeksioni nuk do të rikthehet pas ndërprerjes.
Candida glabrata dhe Candida non-albicans
Kur terapia standarde dështon, një gabim është të vazhdohet vetëm me doza të tjera fluconazole.
Duhet menduar:
Po sikur të mos jetë C. albicans?
C. glabrata mund të jetë më pak e ndjeshme ndaj azoleve.
Në këto situata kultura bëhet shumë më e rëndësishme.
Trajtimi duhet të përshtatet sipas species dhe përgjigjes klinike, siç e theksojnë edhe udhëzuesit e IDSA.
Acidi borik – duhet kujdes
Acidi borik diskutohet shpesh online si trajtim për kandidiazën rezistente ose jo-albicans. CDC e përmend acidin borik vaginal (kapsula 600 mg, një herë në ditë për 3 javë) si opsion për C. glabrata, por vetëm me vlerësim mjekësor.
Megjithatë:
- nuk është trajtim rutinë për çdo kandidiazë;
- nuk duhet gëlltitur;
- mund të jetë toksik nëse merret oral;
- duhet mbajtur larg fëmijëve;
- shtatzënia kërkon vlerësim të veçantë;
- duhet përdorur vetëm me indikacion mjekësor.
Rezistenca ndaj antifungalëve
Edhe antifungalët mund të humbasin efektivitetin.
Përdorimi i vazhdueshëm dhe i panevojshëm i azoleve krijon presion selektiv mbi mikroorganizmat.
Nëse një paciente:
- merr vazhdimisht fluconazole;
- përmirësohet vetëm për pak ditë;
- simptomat rikthehen;
- pastaj merr përsëri fluconazole;
zgjidhja nuk është domosdoshmërisht një tabletë tjetër.
Zgjidhja është të rishikohet diagnoza.
A ndihmojnë probiotikët?
Probiotikët janë bërë shumë popullorë.
Ideja është që bakteret e dobishme mund të rivendosin mikrobiomën vaginale.
Biologjikisht kjo tingëllon e arsyeshme, por evidencia klinike nuk është aq e fortë sa marketingu që shpesh shoqëron këto produkte.
Pra:
një probiotik nuk duhet të zëvendësojë antifungalin e nevojshëm në një infeksion të konfirmuar.
Po kosi?
Aplikimi intravaginal i kosit nuk është trajtim standard.
Edhe pse përmban baktere laktike në disa raste, ai nuk është një preparat vaginal steril dhe nuk ka dozë të standardizuar.
Nuk rekomandohet futja e produkteve ushqimore në vaginë si terapi e kandidiazës.
Hudhra, uthulla dhe soda
Këto janë disa nga këshillat më të përhapura në internet.
Problemi është se mukozat janë shumë më të ndjeshme se lëkura.
Produkte të tilla mund:
- të irritojnë;
- të shkaktojnë djegie;
- të prishin barrierën mukozale;
- të përkeqësojnë simptomat.
Një trajtim “natyral” nuk është automatikisht një trajtim i sigurt.
A duhet ndërprerë sheqeri?
Interneti është plot me dieta “anti-Candida”.
Disa rekomandojnë heqjen totale të:
- sheqerit;
- bukës;
- makaronave;
- frutave;
- qumështit;
- çdo produkti me maja.
Nuk ka evidencë të mirë që dieta ekstreme eliminon kandidiazën vaginale.
Në një grua me diabet është ndryshe.
Kontrolli i hiperglicemisë është shumë i rëndësishëm.
Por kjo nuk është e njëjta gjë me të thënit se çdo grua me kandidiazë duhet të ndalojë çdo karbohidrat.
A mund të kryhen marrëdhënie seksuale?
Marrëdhëniet nuk janë të ndaluara në kuptimin absolut, por gjatë fazës akute mund të jenë shumë të parehatshme.
Inflamacioni mund të shkaktojë:
- dhimbje;
- djegie;
- mikrotrauma.
Prandaj shpesh është më mirë të pritet deri në qetësimin e simptomave.
Duhet gjithashtu ditur se disa preparate vaginale me bazë vajore mund të dobësojnë prezervativët latex.
Si mund të parandalohet kandidoza vaginale?
Nuk ekziston një mënyrë që garanton se ajo nuk do të shfaqet kurrë.
Por disa masa kanë kuptim.
Shmangni antibiotikët pa arsye
Një infeksion viral nuk trajtohet me antibiotik.
Kontrolloni diabetin
Nëse ka diabet, optimizimi i glicemisë është shumë i rëndësishëm.
Mos bëni larje brenda vaginës
Vagina ka mekanizma të vetëpastrimit.
Douching mund të ndryshojë mikrobiomën.
Kujdes me produktet intime
Nuk kërkohet që zona intime të “nuhasë parfum”.
Sa më shumë parfume, detergjentë dhe dezinfektues të përdoren, aq më shumë rritet rreziku i irritimit.
Ndërroni rrobat e lagura
Pas:
- notit;
- palestrës;
- sportit;
mos qëndroni për orë me veshje të lagura.
Veshje të rehatshme
Rrobat shumë të ngushta mund të rrisin lagështinë dhe irritimin lokal.
Red flags – kur duhet të konsultoheni me mjekun?
Kandidoza vaginale zakonisht nuk është një urgjencë.
Por ka situata kur simptomat nuk duhet të trajtohen në shtëpi si “Candida”.
Konsultohuni me mjekun nëse ka:
- temperaturë;
- dhimbje abdominale ose pelvike (mund të sugjerojë sëmundje inflamatore pelvike);
- sekrecione me erë të fortë;
- sekrecione jeshile ose të verdha;
- gjakderdhje vaginale të pazakontë;
- ulceracione;
- vezikula;
- dhimbje të forta;
- shtatzëni;
- diabet të pakontrolluar;
- imunosupresion;
- simptomat nuk kalojnë pas trajtimit;
- simptomat rikthehen shpejt;
- episode të përsëritura gjatë vitit.
Kur duhet referim te gjinekologu?
Referimi është i arsyeshëm kur kemi:
- diagnozë të paqartë;
- kandidiazë rekurente;
- dështim të trajtimit;
- Candida non-albicans;
- dyshim për rezistencë;
- ndryshime të lëkurës së vulvës;
- dhimbje kronike;
- ulceracione;
- shtatzëni me simptoma të paqarta;
- dyshim për IST;
- infeksion në paciente me imunosupresion të rëndësishëm.
Një paciente që është trajtuar disa herë për “Candida” pa konfirmim laboratorik është pikërisht ajo paciente ku diagnoza duhet rishikuar.
Tabelë praktike: kandidoza vaginale apo diçka tjetër?
| Situata | Çfarë duhet menduar |
|---|---|
| Kruarje + sekrecion i bardhë + pa erë të fortë | Kandidozë e mundshme |
| Erë “peshku” + sekrecion i hollë | Vaginozë bakteriale |
| Sekrecion i verdhë/jeshil + risk seksual | Trikomoniazë/IST |
| Candida në kulturë pa simptoma | Kolonizim i mundshëm |
| Episod i pakomplikuar | Antifungal lokal ose oral sipas rastit |
| Shtatzëni | Preferohen azole lokale për 7 ditë |
| ≥3 episode simptomatike/vit | Kandidiazë rekurente |
| Dështim i fluconazole | Kulturë/specie/rezistencë/diagnozë tjetër |
| Dhimbje pelvike + temperaturë | Nuk është tablo tipike e Candida |
| Lezione/ulçera | Kërko diagnozë alternative |
Pyetje të shpeshta – FAQ
A është kandidoza vaginale e rrezikshme?
Në shumicën e grave të shëndetshme jo. Është zakonisht një infeksion lokal dhe i trajtueshëm.
Problemi lind kryesisht kur diagnoza është e gabuar ose kur kemi episode të përsëritura.
A mund të kalojë vetë?
Ndonjë episod i lehtë mund të përmirësohet spontanisht, por nëse simptomat janë të rëndësishme zakonisht përdoret trajtim antifungal.
A është sekrecioni i bardhë gjithmonë Candida?
Jo.
Sekrecionet vaginale ndryshojnë edhe gjatë ciklit menstrual dhe mund të kenë shumë shkaqe.
Diagnoza nuk bëhet vetëm nga ngjyra.
A shkakton Candida erë të keqe?
Zakonisht jo erën e fortë tipike.
Një erë e theksuar “peshku” orienton më shumë drejt vaginozës bakteriale.
A transmetohet seksualisht?
Kandidoza nuk konsiderohet zakonisht IST.
Aktiviteti seksual mund të ndikojë te simptomat, por nuk është mekanizmi tipik i transmetimit.
A duhet të trajtohet partneri?
Jo në mënyrë rutinë nëse nuk ka simptoma.
A mund të merret nga tualeti publik?
Ky nuk është mekanizmi tipik.
Kandidoza zakonisht rezulton nga shumimi i tepërt i Candida që tashmë mund të jetë pjesë e florës së organizmit.
A shkaktohet nga antibiotikët?
Po, antibiotikët mund ta favorizojnë.
Kjo nuk ndodh te çdo grua, por është një lidhje e njohur.
A është fluconazole gjithmonë trajtimi më i mirë?
Jo.
Varet nga:
- shtatzënia;
- forma e kandidiazës;
- specia;
- ashpërsia;
- recidivat;
- barnat e tjera.
A mund të përdoret fluconazole gjatë shtatzënisë?
Nuk duhet përdorur si vetë-mjekim. Për kandidiazën vaginale gjatë shtatzënisë preferohen zakonisht trajtimet lokale azolike për 7 ditë.
A ndihmon probiotiku?
Nuk duhet konsideruar zëvendësues i terapisë antifungale të provuar për një infeksion aktiv.
A ndihmon kosi?
Nuk rekomandohet futja e kosit në vaginë si trajtim standard.
Pse më rikthehet Candida çdo muaj?
Mund të ketë shumë arsye:
- recidivë reale;
- antibiotikë;
- diabet;
- specie jo-albicans;
- ose diagnozë të gabuar.
Në këtë situatë duhet bërë vlerësim dhe jo thjesht të përsëritet i njëjti ilaç.
Kur duhet bërë kulturë vaginale?
Sidomos në:
- recidiva;
- dështim terapeutik;
- dyshim për Candida non-albicans;
- simptoma të paqarta.
A mund të bëj marrëdhënie seksuale gjatë trajtimit?
Mund të jetë e dhimbshme dhe të shtojë irritimin. Disa preparate lokale mund të ndikojnë edhe te integriteti i prezervativëve latex.
Përfundim
Kandidoza vaginale është shumë e zakonshme, por kjo nuk do të thotë se çdo kruarje vaginale është Candida.
Shenjat më tipike janë:
- kruarja;
- djegia;
- skuqja;
- sekrecionet e bardha;
- diskomforti gjatë urinimit ose marrëdhënieve.
Në shumicën e episodeve të pakomplikuara, antifungalët lokalë ose oralë japin rezultate të mira.
Por tre situata kërkojnë vëmendje të veçantë:
shtatzënia, kandidiaza rekurente dhe dështimi i trajtimit.
Në shtatzëni preferohen regjimet lokale të rekomanduara.
Në kandidiazën rekurente duhet të konfirmohet diagnoza dhe të kërkohen specie jo-albicans, faktorë predispozues apo diagnoza alternative.
Nëse trajtimi nuk funksionon, përgjigjja nuk është gjithmonë “më shumë antifungal”.
Ndonjëherë pyetja më e rëndësishme është:
A është vërtet Candida?
Referenca
- Centers for Disease Control and Prevention. Vulvovaginal Candidiasis – Sexually Transmitted Infections Treatment Guidelines, 2021.
- World Health Organization. Candidiasis (yeast infection) – Fact sheet.
- World Health Organization. Recommendations for the treatment of Trichomonas vaginalis, Mycoplasma genitalium, Candida albicans, bacterial vaginosis and human papillomavirus (anogenital warts). Geneva: WHO; 2024.
- Pappas PG, Kauffman CA, Andes DR, et al. Clinical Practice Guideline for the Management of Candidiasis: 2016 Update by the Infectious Diseases Society of America. Clin Infect Dis. 2016;62(4):e1–e50.
- NHS. Thrush in men and women.
Disclaimer – ASCLEPIUS PRESS
Ky artikull është përgatitur nga ASCLEPIUS PRESS vetëm për qëllime informuese dhe edukative. Materiali nuk ka karakter reklamues dhe nuk synon të promovojë përdorimin e ndonjë medikamenti apo produkti të caktuar.
Informacioni nuk zëvendëson konsultën, ekzaminimin, diagnozën apo trajtimin nga mjeku ose gjinekologu.
Mos përdorni antifungalë, përfshirë fluconazole, në mënyrë të përsëritur pa konfirmuar diagnozën. Shtatzënia, sëmundjet kronike, barnat e tjera dhe ndërveprimet medikamentoze mund të ndryshojnë zgjedhjen e trajtimit.
Në rast të dhimbjes së fortë pelvike, temperaturës, gjakderdhjes jonormale, ulceracioneve, shtatzënisë ose simptomave të përsëritura, kërkohet vlerësim mjekësor.
Dr Asclepius
www.doctorerio.com
