Intertrigo është një nga problemet më të zakonshme të lëkurës në zonat ku ajo paloset dhe fërkohet me vetveten. Shfaqet më shpesh nën gjinj, në sqetulla, në ijë, poshtë barkut, ndërmjet vitheve dhe në zona të tjera ku krijohen nxehtësi, lagështi dhe djersë.
Në fillim mund të duket si një skuqje e zakonshme. Lëkura mund të jetë e kuqe, e ndjeshme, e lagësht, të kruhet ose të djegë. Nëse zona vazhdon të qëndrojë e lagësht dhe e irrituar, barriera mbrojtëse e lëkurës dëmtohet dhe mund të shtohet një infeksion nga kërpudhat ose bakteret.
Një nga keqkuptimet më të zakonshme është se çdo skuqje në palosjet e lëkurës është “myk”. Në të vërtetë, intertrigo fillimisht është një proces inflamator i lidhur me lagështinë dhe fërkimin. Candida, dermatofitet ose bakteret mund të shfaqen si komplikim sekondar.
Kjo është arsyeja pse trajtimi nuk duhet të fillojë automatikisht me një krem antimykotik ose me kombinime antibiotik–kortizon pa e kuptuar më parë shkakun e problemit.
Çfarë është intertrigo?
Fjala intertrigo përdoret për të përshkruar inflamacionin e lëkurës në zonat ku dy sipërfaqe të saj qëndrojnë në kontakt me njëra-tjetrën.
Mund ta imagjinojmë si një proces që zhvillohet në disa hapa:
Djersitje → lagështi → fërkim → dëmtim i barrierës së lëkurës → inflamacion → mundësi për infeksion sekondar.
Kur lëkura qëndron e lagësht për një kohë të gjatë, shtresa e saj sipërfaqësore zbutet dhe bëhet më e ndjeshme. Kjo quhet macerim.
Në këtë gjendje edhe një fërkim relativisht i vogël mund të shkaktojë irritim, djegie dhe çarje mikroskopike.
Këto mikroçarje krijojnë më pas kushte të favorshme që mikroorganizmat që normalisht jetojnë në lëkurë të shumohen më shumë.
Ku shfaqet më shpesh intertrigo?
Intertrigo mund të zhvillohet në çdo pjesë të trupit ku krijohen palosje.
Nën gjinj
Është një nga lokalizimet më të zakonshme, sidomos te gratë me gjinj të mëdhenj ose gjatë periudhave me temperatura të larta.
Djersitja dhe mungesa e ventilimit krijojnë një ambient të ngrohtë dhe të lagësht.
Në ijë
Në këtë zonë intertrigo mund të ngatërrohet lehtësisht me tinea cruris, kandidiazën ose erythrasma.
Në sqetulla
Deodorantët, djersitja, depilimi dhe fërkimi mund ta përkeqësojnë irritimin.
Poshtë barkut
Është veçanërisht i zakonshëm te personat me mbipeshë ose obezitet, ku mund të krijohen palosje të thella.
Ndërmjet vitheve
Zona është e ekspozuar ndaj lagështisë dhe fërkimit të vazhdueshëm.
Ndërmjet gishtave
Veçanërisht ndërmjet gishtave të këmbëve, lagështia e vazhdueshme mund të favorizojë macerimin dhe infeksionet fungale.
Pse shfaqet intertrigo?
Nuk ekziston vetëm një shkak.
Zakonisht janë disa faktorë që veprojnë së bashku.
Lagështia
Djersa është një nga faktorët kryesorë.
Në zonat e mbyllura ajo nuk avullon lehtë dhe lëkura qëndron e lagësht.
Fërkimi
Kur dy sipërfaqe të lagështa të lëkurës lëvizin vazhdimisht mbi njëra-tjetrën, krijohet irritim mekanik.
Nxehtësia
Temperaturat e larta rrisin djersitjen dhe krijojnë kushte më të favorshme për shumimin e mikroorganizmave.
Ventilimi i dobët
Palosjet e thella kanë më pak kontakt me ajrin dhe thahen më ngadalë.
Dëmtimi i barrierës së lëkurës
Kur barriera e lëkurës dobësohet, ajo nuk është më po aq e aftë të mbrojë organizmin nga irrituesit dhe mikroorganizmat.
Kush është më i rrezikuar?
Intertrigo mund të shfaqet te çdo person, por disa kategori e kanë më shpesh.
Personat me mbipeshë ose obezitet
Sa më të thella të jenë palosjet e lëkurës, aq më shumë krijohen lagështi dhe fërkim.
Personat që djersitin shumë
Hiperhidroza mund ta bëjë intertrigon një problem të përsëritur.
Personat me diabet
Diabeti, sidomos kur glicemia është e pakontrolluar, mund të favorizojë infeksionet nga Candida dhe disa infeksione bakteriale.
Personat me mobilitet të reduktuar
Qëndrimi i gjatë ulur ose shtrirë mund të rrisë lagështinë dhe presionin në zona të caktuara.
Foshnjat
Pelena krijon një ambient të ngrohtë, të lagësht dhe të mbyllur.
Personat me imunitet të dobësuar
Infeksionet sekondare mund të jenë më të shpeshta dhe më të rënda.
Personat që përdorin veshje shumë të ngushta
Materialet sintetike ose rrobat që nuk lejojnë avullimin e djersës mund ta përkeqësojnë problemin.
Cilat janë simptomat e intertrigos?
Simptomat varen nga ashpërsia dhe nga fakti nëse është shtuar apo jo infeksion.
Në fillim mund të ketë:
- skuqje;
- kruarje;
- djegie;
- ndjeshmëri;
- lagështi;
- ndjesi pickimi;
- irritim gjatë ecjes ose lëvizjes.
Më vonë mund të shfaqen:
- macerim;
- çarje;
- erozione;
- dhimbje;
- rrjedhje;
- erë e pakëndshme;
- kore.
Nëse shtohet infeksion bakterial, simptomat mund të bëhen më të forta.
Kur intertrigo infektohet me Candida?
Candida është një kërpudhë që mund të jetojë normalisht në organizmin tonë pa shkaktuar problem.
Por ambientet e ngrohta dhe të lagështa janë ideale për shumimin e saj.
Në intertrigon nga Candida zakonisht shohim:
- skuqje intensive;
- sipërfaqe të lagësht;
- kruarje;
- djegie;
- macerim;
- papula ose pustula të vogla përreth zonës kryesore.
Lezionet satelite
Një nga shenjat klasike të kandidiazës janë lezionet satelite.
Këto janë puçrra ose pustula të vogla që shfaqen pak centimetra larg zonës kryesore të skuqur.
Ato janë shumë sugjestive për Candida, por gjithmonë duhen interpretuar së bashku me pamjen e përgjithshme klinike.
Candida apo tinea?
Jo çdo “myk” i palosjeve është Candida.
Në ijë duhet menduar edhe për tinea cruris, që shkaktohet nga dermatofitet.
Tinea cruris zakonisht ka:
- kufi më të qartë;
- skuamë periferike;
- zgjerim gradual;
- ndonjëherë qendër më të pastër.
Candida, nga ana tjetër, ka më shumë prirje për:
- lagështi;
- macerim;
- ngjyrë të kuqe intensive;
- lezione satelite.
Kjo dallim është i rëndësishëm edhe për trajtimin.
Nystatin vepron ndaj Candida, por jo ndaj dermatofiteve.
Prandaj një person që ka tinea mund të mos përmirësohet fare nëse trajtohet vetëm me nystatin.
Intertrigo bakterial
Kur barriera e lëkurës është e dëmtuar, bakteret mund të futen dhe të shumohen më lehtë.
Duhet menduar për infeksion bakterial nëse shfaqen:
- dhimbje më e fortë;
- erë e rëndë;
- qelb;
- rrjedhje;
- kore;
- skuqje që përhapet;
- nxehtësi lokale;
- ënjtje.
Në këto raste duhet vlerësim mjekësor sepse mund të nevojitet trajtim antibakterial.
Çfarë është erythrasma?
Erythrasma është një tjetër problem që shpesh ngatërrohet me kërpudhat.
Shkaktohet nga bakteri Corynebacterium minutissimum.
Zakonisht shfaqet në:
- ijë;
- sqetulla;
- palosje të tjera të trupit.
Pamja mund të jetë:
- kafe-kuqërremtë;
- relativisht e mirëpërcaktuar;
- me skuamë të imët;
- jo gjithmonë shumë kruajtëse.
Një Wood lamp mund të ndihmojë në diagnostikim.
Diagnozat diferenciale të intertrigos
Një skuqje në palosje nuk duhet trajtuar automatikisht si Candida.
Psoriasis inversa
Mund të krijojë zona të kuqe, të shndritshme dhe të mirëpërcaktuara.
Ndryshe nga psoriasis klasik, skuama mund të jetë minimale sepse zona është e lagësht.
Dermatiti irritativ
Mund të shkaktohet nga djersa, fërkimi, detergjentët dhe lagështia.
Dermatiti alergjik i kontaktit
Mund të vijë nga:
- deodorantët;
- parfumet;
- kremrat;
- detergjentët;
- materialet tekstile.
Tinea cruris
Ka shpesh kufi aktiv dhe skuamë.
Erythrasma
Ka ngjyrë kafe-kuqërremtë dhe mund të konfirmohet me Wood lamp.
Hidradenitis suppurativa
Duhet menduar kur ka:
- noduse të dhimbshme;
- abscese të përsëritura;
- fistula;
- cikatrice.
Sëmundje më të rralla
Në raste kronike dhe rezistente ndaj trajtimit duhet menduar edhe për diagnoza të tjera dermatologjike dhe, në disa raste, të kryhet biopsi.
Si vendoset diagnoza?
Në shumicën e rasteve diagnoza vendoset nga ekzaminimi i lëkurës.
Mjeku shikon:
- lokalizimin;
- ngjyrën;
- nëse zona është e lagësht;
- kufijtë;
- skuamën;
- pustulat;
- rrjedhjen;
- dhimbjen;
- kohëzgjatjen.
Historia është po aq e rëndësishme.
Duhet të dimë:
- sa kohë ka filluar;
- nëse përsëritet;
- çfarë kremrash janë përdorur;
- nëse ka diabet;
- nëse përdoren antibiotikë ose kortikosteroide;
- nëse ka djersitje të tepërt.
Çfarë ekzaminimesh mund të duhen?
Ekzaminimi me KOH
Nëse dyshohet infeksion fungal, mund të merret material nga lëkura.
KOH ndihmon në identifikimin e strukturave fungale.
Kulturë fungale
Mund të jetë e dobishme kur:
- diagnoza është e paqartë;
- lezioni përsëritet;
- trajtimi dështon.
Kulturë bakteriale
Mund të kërkohet kur ka qelb, erë të fortë ose sekrecione.
Wood lamp
Ndihmon sidomos në dyshimin për erythrasma.
Glicemia dhe HbA1c
Nëse kandidiaza ose intertrigo përsëritet shpesh, sidomos pa një arsye të qartë, kontrolli i diabetit mund të jetë i arsyeshëm.
Si trajtohet intertrigo?
Trajtimi varet nga shkaku.
Qëllimi nuk është vetëm të zhdukim skuqjen, por të eliminojmë kushtet që e krijojnë atë.
Hapi i parë: mbaje zonën të thatë
Ky është hapi më i rëndësishëm në pothuajse çdo formë të intertrigos.
Pas dushit:
- thajeni mirë zonën;
- mos e fërkoni fort;
- përdorni peshqir të butë;
- mund të përdorni ajër të freskët nga tharësja e flokëve.
Nëse djersiteni shumë gjatë ditës, ndërroni rrobat e lagura.
Hapi i dytë: ulni fërkimin
Veshjet duhet të jenë:
- të lirshme;
- të ajrosshme;
- jo shumë sintetike.
Në disa raste kremrat barrierë mund të ndihmojnë.
Mund të përdoren produkte me:
- zinc oxide;
- petrolatum.
Këto krijojnë një shtresë mbrojtëse dhe ulin kontaktin e drejtpërdrejtë lëkurë me lëkurë.
Trajtimi kur ka Candida
Kur pamja klinike sugjeron kandidiazë, mund të përdoren antifungalë lokalë.
Shembuj janë:
- clotrimazole;
- miconazole;
- ketoconazole;
- nystatin.
Clotrimazole
Clotrimazole 1% është një nga preparatet më të përdorura.
Shpesh aplikohet 1–2 herë në ditë, sipas preparatit dhe udhëzimit të produktit.
Nystatin
Nystatin është shumë i mirë për Candida.
Por duhet mbajtur mend:
Nystatin nuk trajton dermatofitet.
Pra nuk është zgjedhja e duhur nëse problemi është tinea cruris.
Sa zgjat trajtimi?
Kohëzgjatja varet nga preparati dhe ashpërsia.
Në përgjithësi trajtimi vazhdon derisa shenjat e infeksionit të zhduken dhe për kohën e rekomanduar nga preparati ose mjeku.
A përdoret fluconazole?
Fluconazole oral nuk duhet të jetë zgjedhja e parë për një skuqje të vogël në palosje.
Mund të konsiderohet kur kandidiaza është:
- e gjerë;
- rezistente ndaj trajtimit lokal;
- e rëndë;
- e përsëritur.
Por para përdorimit sistemik duhet të jemi të sigurt se diagnoza është e saktë.
Gjithashtu duhen marrë parasysh:
- ndërveprimet me medikamentet;
- sëmundjet hepatike;
- shtatzënia;
- rreziku për zgjatje të QT në pacientë të caktuar.
Pra, fluconazole nuk duhet përdorur “për çdo myk” pa vlerësim mjekësor.
Po kremrat me kortizon?
Këtu bëhet një nga gabimet më të zakonshme.
Kortizoni mund ta ulë shpejt skuqjen dhe kruarjen, ndaj pacienti mendon se problemi po shërohet.
Por nëse ekziston një infeksion fungal, kortikosteroidi mund ta maskojë atë dhe ta lejojë të përhapet.
Kortikosteroidet potentë në palosje mund të shkaktojnë:
- hollim të lëkurës;
- striae;
- ndryshime pigmentare;
- përkeqësim të infeksionit fungal;
- tinea incognito.
Në disa situata të përzgjedhura një steroid i dobët, si hydrocortisone, mund të përdoret për një periudhë shumë të shkurtër së bashku me trajtimin e shkakut.
Por përdorimi pa kriter i kremrave të fuqishëm me kortizon në ijë, sqetulla ose nën gjinj duhet shmangur.
Kur përdoren antibiotikët?
Jo çdo intertrigo ka nevojë për antibiotik.
Antibiotiku merret në konsideratë vetëm kur ka infeksion bakterial.
Shenjat që mund ta sugjerojnë janë:
- qelb;
- dhimbje;
- erë e fortë;
- skuqje që përhapet;
- nxehtësi lokale;
- kore.
Në infeksione sipërfaqësore mund të përdoret trajtim lokal, ndërsa infeksionet më të thella ose të përhapura mund të kërkojnë antibiotik oral.
Zgjedhja duhet bërë në bazë të pamjes klinike dhe, kur është e nevojshme, kulturës bakteriale.
Intertrigo te personat me diabet
Intertrigo që përsëritet vazhdimisht mund të jetë një shenjë që duhet të kontrollojmë faktorë të tjerë.
Diabeti është një prej tyre.
Kur glicemia është e lartë, Candida mund të shumojë më lehtë.
Në një person me intertrigo të përsëritur mund të jetë e arsyeshme të kontrollohen:
- glicemia esëll;
- HbA1c.
Sigurisht, jo çdo intertrigo do të thotë diabet, por përsëritja pa një shkak të qartë meriton vlerësim.
Intertrigo te foshnjat
Te foshnjat problemi shihet shpesh në zonën e pelenës.
Urina, feçet, lagështia dhe mbyllja e zonës nga pelena krijojnë kushtet ideale për irritim.
Në dermatitin irritativ klasik, palosjet mund të jenë më pak të prekura.
Kur shtohet Candida, përfshirja e palosjeve dhe shfaqja e lezioneve satelite bëhen më karakteristike.
Prandaj dallimi është i rëndësishëm për trajtimin.
Si mund të parandalohet intertrigo?
Parandalimi është veçanërisht i rëndësishëm te personat që e kanë pasur më parë.
Mbani palosjet të thata
Thajini mirë pas dushit dhe pas aktivitetit fizik.
Ndërroni rrobat e djersitura
Mos qëndroni me rroba të lagura për shumë kohë.
Përdorni veshje të ajrosshme
Veçanërisht gjatë verës.
Reduktoni fërkimin
Nëse keni palosje të thella, kremrat barrierë mund të ndihmojnë.
Menaxhoni peshën
Kur ka mbipeshë, ulja e peshës mund të reduktojë palosjet dhe djersitjen.
Kontrolloni diabetin
Glicemia e mirëkontrolluar mund të ulë rrezikun e infeksioneve të përsëritura.
Menaxhoni hiperhidrozën
Nëse djersitja është e tepërt, mund të nevojitet trajtim i veçantë.
Kur duhet të shqetësohemi?
Shumica e rasteve të intertrigos nuk janë urgjencë.
Por disa shenja kërkojnë vlerësim mjekësor.
Red flags
Kontaktoni mjekun nëse:
- skuqja po përhapet shpejt;
- ka temperaturë;
- zona është shumë e dhimbshme;
- ka qelb;
- ka ënjtje të konsiderueshme;
- ka erë shumë të fortë;
- lëkura bëhet e errët ose nekrotike;
- shfaqen plagë;
- pacienti ka diabet të pakontrolluar;
- pacienti është imunokomprometuar;
- trajtimi nuk jep rezultat;
- problemi përsëritet vazhdimisht.
Nëse skuqja po zgjerohet përtej palosjes dhe shoqërohet me temperaturë ose dhimbje, duhet menduar edhe për cellulitis.
Kur duhet referim te dermatologu?
Referimi është i arsyeshëm kur:
- diagnoza nuk është e qartë;
- skuqja nuk përmirësohet;
- problemi përsëritet;
- dyshohet psoriasis inversa;
- dyshohet sëmundje dermatologjike më e rrallë;
- lezioni është vetëm në njërën anë dhe vazhdon për muaj;
- kërkohet biopsi.
Një nga parimet më të rëndësishme është:
Nëse një trajtim i përsëritur “kundër mykut” nuk funksionon, mos vazhdo të ndryshosh antifungalët pa rishikuar diagnozën.
Algoritëm praktik për intertrigon
Skuqje në një palosje të lëkurës
Zona është e lagësht dhe e irrituar pa shenja të qarta infeksioni?
→ më e mundshme intertrigo irritativ.
Mbajeni të thatë, reduktoni fërkimin dhe përdorni barrierë mbrojtëse kur është e përshtatshme.
Ka pustula ose puçrra satelite?
→ mendoni për Candida.
Ka kufi aktiv dhe skuamë?
→ mendoni për tinea.
Ka ngjyrë kafe-kuqërremtë?
→ mendoni për erythrasma.
Ka qelb, dhimbje dhe skuqje që përhapet?
→ mendoni për infeksion bakterial.
Nuk përmirësohet?
→ rishikoni diagnozën.
Gabimet më të zakonshme që bëhen në shtëpi
“Është myk, ndaj po përdor çdo krem antifungal”
Jo çdo intertrigo është fungal.
“Kortizoni ma hoqi të kuqen, pra u shërua”
Kortizoni mund të maskojë simptomat pa trajtuar shkakun.
“Po marr antibiotik për siguri”
Antibiotiku nuk trajton Candida dhe përdorimi i panevojshëm mund të shkaktojë probleme të tjera.
“Sa më shumë pudër, aq më mirë”
Produktet e tepërta mund të grumbullohen në palosje dhe të irritojnë më tej lëkurën.
“Mjafton kremi”
Nëse zona mbetet vazhdimisht e lagësht dhe vazhdon fërkimi, problemi mund të rikthehet edhe pas një trajtimi të suksesshëm.
Pyetje të shpeshta – FAQ
A është intertrigo një infeksion?
Jo domosdoshmërisht.
Fillimisht është inflamacion nga lagështia dhe fërkimi. Mbi të mund të shtohet një infeksion fungal ose bakterial.
A është intertrigo ngjitës?
Intertrigo irritativ nuk është ngjitës.
Nëse ekziston një infeksion i caktuar, transmetueshmëria varet nga shkaktari.
Si e kuptoj nëse është Candida?
Skuqja e kuqe dhe e lagësht me puçrra ose pustula satelite është shumë sugjestive.
A mund të përdor clotrimazole?
Clotrimazole përdoret shpesh për infeksione fungale sipërfaqësore, por nuk është i nevojshëm për një intertrigo thjesht irritativ.
A mund të përdor nystatin?
Po, kur shkaktari është Candida.
Por nystatin nuk trajton dermatofitet.
A mund të përdor kortizon?
Kortikosteroidet e fuqishëm nuk duhet të përdoren pa kriter në palosje.
Në raste të caktuara mund të përdoret për pak kohë një kortikosteroid i dobët, sipas vlerësimit mjekësor.
Pse më rikthehet vazhdimisht?
Arsyet mund të jenë:
- lagështia;
- djersitja;
- obeziteti;
- diabeti;
- diagnoza e gabuar;
- trajtimi jo i plotë;
- vazhdimi i fërkimit.
A duhet të kontrolloj diabetin?
Nëse intertrigo, veçanërisht kandidiaza, përsëritet shpesh, kontrolli i glicemisë dhe HbA1c mund të jetë i arsyeshëm.
Përmbledhje
Intertrigo është një inflamacion shumë i zakonshëm i palosjeve të lëkurës dhe krijohet kryesisht nga kombinimi i:
lagështisë + djersitjes + nxehtësisë + fërkimit.
Jo çdo rast është infeksion dhe jo çdo skuqje në ijë ose nën gjinj është Candida.
Trajtimi fillon me gjërat më të thjeshta:
- mbajeni zonën të thatë;
- reduktoni fërkimin;
- përdorni veshje të ajrosshme;
- përdorni barrierë kur është e nevojshme;
- trajtoni infeksionin vetëm kur ekziston.
Nëse ka Candida, përdoren antifungalë të përshtatshëm.
Nëse ka dermatofite, trajtimi ndryshon.
Nëse ka infeksion bakterial, mund të nevojitet antibiotik.
Nëse një skuqje përsëritet vazhdimisht ose nuk përgjigjet ndaj trajtimit, mos vazhdoni të ndërroni kremra pa rishikuar diagnozën.
Kjo është veçanërisht e rëndësishme sepse psoriasis inversa, erythrasma, dermatiti i kontaktit dhe sëmundje të tjera mund të duken shumë të ngjashme me intertrigon fungal.
Referenca
- DermNet NZ. Intertrigo – Rash in body folds.
- DermNet NZ. Candidal Intertrigo.
- StatPearls. Intertrigo.
- American Family Physician. Intertrigo and Secondary Skin Infections.
- DermNet NZ. Topical antifungal medications.
Disclaimer
Ky artikull është për qëllime edukative dhe informuese dhe nuk zëvendëson konsultën, ekzaminimin dhe diagnozën e mjekut. Një skuqje në palosjet e lëkurës mund të shkaktohet nga irritimi, kërpudhat, bakteret ose sëmundje të tjera dermatologjike. Nëse zona është shumë e dhimbshme, përhapet shpejt, ka qelb, temperaturë, ulcerim ose nuk përmirësohet me trajtimin fillestar, kërkohet vlerësim mjekësor.
Dr Asclepius
www.doctorerio.com
