Pityriasis versicolor, e njohur edhe si tinea versicolor, është një sëmundje shumë e zakonshme sipërfaqësore e lëkurës, e lidhur me shumimin e tepërt të majasë së gjinisë Malassezia, e cila normalisht është pjesë e mikrobiomës së lëkurës sonë.
Karakterizohet kryesisht nga shfaqja e njollave më të çelëta ose më të errëta se pjesa tjetër e lëkurës, zakonisht në kraharor, shpinë, shpatulla, qafë dhe pjesën e sipërme të krahëve. Njollat mund të kenë një luspa shumë të imët në sipërfaqe dhe ndonjëherë shkaktojnë kruarje të lehtë.
Sëmundja nuk është e rrezikshme dhe nuk konsiderohet ngjitëse, por ka tendencë të përsëritet, veçanërisht gjatë muajve të nxehtë dhe në klimë të lagësht.
Çfarë është Pityriasis Versicolor?
Malassezia jeton normalisht në sipërfaqen e lëkurës së shumicës së njerëzve. Problemi fillon kur, në kushte të caktuara, organizmi kalon nga prania normale në një formë të mbirritur që shkakton ndryshime në shtresën sipërfaqësore të lëkurës.
Pavarësisht emrit alternativ tinea versicolor, kjo sëmundje nuk është një dermatofitozë klasike si tinea corporis. Ajo lidhet me majanë lipofile Malassezia.
Sëmundja haset veçanërisht shpesh te adoleshentët dhe të rinjtë dhe është më e zakonshme në zona me klimë të ngrohtë dhe të lagësht.
Pse shfaqet?
Nuk është thjesht çështje higjiene. Malassezia gjendet natyrshëm në lëkurë, ndërsa disa kushte favorizojnë shumimin e saj.
Faktorët që lidhen me shfaqjen ose rikthimin e pityriasis versicolor përfshijnë klimën e ngrohtë dhe të lagësht, djersitjen e shtuar, lëkurën më të yndyrshme dhe faktorë individualë që favorizojnë rritjen e Malassezia.
Prandaj sëmundja shpesh bëhet më evidente gjatë verës. Përveç aktivitetit më të madh të mikroorganizmit, nxirja e lëkurës nga dielli mund të rrisë kontrastin midis lëkurës normale dhe njollave hipopigmentuese.
Si duket Pityriasis Versicolor?
Pamja mund të ndryshojë ndjeshëm nga një pacient te tjetri.
Lezionet mund të jenë:
- më të bardha ose më të çelëta se lëkura;
- rozë;
- salmon;
- bezhë;
- kafe;
- më të errëta se lëkura përreth;
- të mbuluara me një luspa shumë të imët;
- të ndara ose të bashkuara në pllaka më të mëdha.
Kjo shumëllojshmëri ngjyrash është edhe arsyeja e emrit versicolor – “me ngjyra të ndryshme”.
Ku shfaqet më shpesh?
Lokalizimet tipike janë:
Kraharori dhe shpina janë zonat më karakteristike, ndërsa lezionet mund të shfaqen gjithashtu në qafë, shpatulla dhe pjesën proksimale të krahëve. Në disa pacientë mund të preken edhe zona të tjera.
Lezionet zakonisht zhvillohen gradualisht.
A shkakton kruarje?
Shumë pacientë nuk kanë pothuajse asnjë simptomë tjetër përveç ndryshimit të ngjyrës së lëkurës.
Megjithatë, mund të shfaqet kruarje e lehtë, veçanërisht kur pacienti djersit ose temperatura është e lartë.
A është ngjitëse?
Jo.
Pityriasis versicolor nuk konsiderohet një sëmundje që transmetohet zakonisht nga një person te tjetri, sepse Malassezia është pjesë normale e florës së lëkurës.
Prandaj pacienti nuk ka nevojë të izolohet dhe diagnoza nuk duhet interpretuar si shenjë e higjienës së dobët.
Si vendoset diagnoza?
Në shumicën e rasteve, dermatologu ose mjeku mund ta dyshojë diagnozën vetëm nga pamja dhe shpërndarja karakteristike e lezioneve.
Kur diagnoza është e paqartë mund të përdoren ekzaminime plotësuese.
Ekzaminimi me KOH
Merret material sipërfaqësor nga luspat e lezionit dhe ekzaminohet në mikroskop.
Ekzaminimi mikroskopik mund të evidentojë elementet fungale karakteristike të Malassezia.
Llamba e Wood-it
Në disa raste mund të ndihmojë në vlerësimin e lezioneve, megjithëse nuk është e domosdoshme për çdo pacient.
Dermoskopia
Mund të jetë e dobishme në raste më pak tipike dhe për diferencimin nga çrregullime të tjera pigmentare.
Me çfarë mund të ngatërrohet?
Kjo është një pjesë shumë e rëndësishme, sepse jo çdo njollë e bardhë në lëkurë është myk.
Vitiligo
Vitiligo shkakton depigmentim më të plotë dhe zakonisht nuk ka deskuamimin e imët karakteristik të pityriasis versicolor.
Pityriasis alba
Shfaqet më shpesh si zona hipopigmentare, shpesh me kufij jo shumë të qartë, dhe duhet diferencuar klinikisht nga pityriasis versicolor. Dermoskopia mund të ndihmojë në raste të paqarta.
Pityriasis rosea
Është një gjendje tjetër krejtësisht e ndryshme. Mund të fillojë me një lezion më të madh – “herald patch” – dhe më pas të shfaqen lezione të shumta ovale, shpesh në shpërndarje karakteristike në trung.
Në diagnozën diferenciale, sipas morfologjisë dhe lokalizimit, mund të merren në konsideratë gjithashtu dermatiti seborrheik, hipopigmentimi postinflamator dhe disa çrregullime të tjera pigmentare.
Si trajtohet Pityriasis Versicolor?
Trajtimi synon eliminimin e mbirritjes së Malassezia.
Terapia lokale është zgjedhja e parë për shumicën e pacientëve. Antifungalët oralë rezervohen kryesisht për forma të përhapura, episode të përsëritura ose raste ku terapia lokale ka dështuar.
1. Ketoconazole lokal
Ketoconazole 2% është një nga trajtimet më të përdorura.
Në varësi të formulimit mund të përdoret si shampoo ose krem.
Për pityriasis versicolor, NHS përshkruan përdorimin e shampoo-s së ketoconazole një herë në ditë deri në 5 ditë; produkti aplikohet në zonat e prekura dhe zakonisht lihet për pak minuta sipas udhëzimit të produktit para shpëlarjes. Kremi mund të aplikohet një ose dy herë në ditë për rreth 2–3 javë. Regjimi konkret duhet përshtatur sipas formulimit dhe fletëudhëzimit lokal.
2. Selenium sulfide
Selenium sulfide është një tjetër terapi lokale e përdorur për pityriasis versicolor dhe vepron duke reduktuar kolonizimin e majasë në sipërfaqen e lëkurës. AAD e përfshin selenium sulfide ndër përbërësit që përdoren zakonisht për kontrollin e tinea versicolor.
Regjimi ndryshon sipas përqendrimit dhe produktit, ndaj duhet ndjekur fletëudhëzimi ose udhëzimi i mjekut.
3. Antifungalë të tjerë lokalë
Në varësi të produktit dhe disponueshmërisë mund të përdoren agjentë të tjerë antifungalë lokalë, duke përfshirë preparate azolike si clotrimazole, miconazole ose econazole.
Trajtimi lokal është veçanërisht praktik kur sipërfaqja e prekur është relativisht e kufizuar.
Kur nevojiten tabletat?
Antifungalët sistemikë nuk janë zgjedhja e parë për një rast të vogël.
Ata mund të konsiderohen kur:
sëmundja është shumë e përhapur, përsëritet shpesh ose nuk i përgjigjet terapisë lokale.
Dy agjentët oralë që përdoren më shpesh janë:
Itraconazole
Një regjim i përdorur te të rriturit është:
Itraconazole 200 mg/ditë për 5–7 ditë.
Fluconazole
Një regjim i përdorur është:
Fluconazole 300 mg një herë në javë për 2 javë.
Këto doza janë shembuj regjimesh të publikuara dhe nuk duhen interpretuar si rekomandim për vetë-mjekim. Azolët sistemikë kanë kundërindikacione dhe ndërveprime të rëndësishme medikamentoze dhe kërkojnë vlerësim individual.
Veçanërisht itraconazole mund të ketë ndërveprime përmes CYP3A4 dhe kërkon kujdes të veçantë te pacientët me sëmundje hepatike ose insuficiencë kardiake.
⚠️ Ketoconazole oral nuk duhet ngatërruar me ketoconazole lokal
Ketoconazole shampoo ose krem ≠ ketoconazole tableta.
Ketoconazole lokal vazhdon të përdoret për patologji të lëkurës, sepse absorbimi sistemik është shumë i ulët.
Në të kundërt, përdorimi oral i ketoconazole për infeksione fungale është kufizuar rëndë për shkak të rrezikut të dëmtimit serioz hepatik. EMA ka konkluduar se raporti përfitim/rrezik i ketoconazole oral për infeksionet fungale nuk është i favorshëm.
Njollat nuk u zhdukën pas trajtimit – a ka dështuar terapia?
Kjo është një nga pyetjet më të rëndësishme që duhet t’i shpjegohet pacientit.
Jo domosdoshmërisht.
Antifungali mund ta ketë eliminuar mbirritjen e Malassezia, ndërsa ndryshimi i ngjyrës së lëkurës mund të vazhdojë edhe për javë ose muaj pas trajtimit.
Prandaj ngjyra e lëkurës nuk është gjithmonë kriteri më i mirë për të vendosur menjëherë nëse terapia ka dështuar.
Një tregues i aktivitetit është prania e vazhdueshme e deskuamimit të imët, ndërsa repigmentimi mund të jetë shumë më i ngadalshëm. DermNet thekson se objektivi fillestar është zhdukja e luspave dhe se normalizimi i ngjyrës mund të kërkojë javë ose muaj.
ALT: Rikthimi i pigmentimit pas pityriasis versicolor
Pse rikthehet kaq shpesh?
Pityriasis versicolor ka shkallë të konsiderueshme rikthimi, sepse Malassezia është pjesë e florës normale të lëkurës dhe nuk mund – dhe nuk duhet – të eliminohet përgjithmonë nga trupi.
Rikthimi është më i zakonshëm në mot të ngrohtë dhe të lagësht.
Te pacientët me episode të shpeshta, mjeku mund të rekomandojë terapi antifungale parandaluese periodike, veçanërisht gjatë periudhave kur sëmundja zakonisht rikthehet. AAD, Mayo Clinic dhe DermNet përshkruajnë strategji mirëmbajtjeje te pacientët me recidiva të shpeshta.
Çfarë mund të bëjë pacienti?
Trajtimi medikamentoz mbetet baza kur sëmundja është aktive, por disa masa praktike mund të ndihmojnë në reduktimin e rikthimeve.
Pas djersitjes së madhe është e arsyeshme të bëhet dush dhe lëkura të mbahet sa më e thatë. Në pacientët te të cilët produktet shumë yndyrore duket se favorizojnë episodet, mund të preferohen preparate më të lehta për lëkurën.
Ekspozimi në diell nuk e “shëron” pityriasis versicolor. Përkundrazi, nxirja e lëkurës normale mund ta bëjë kontrastin e njollave edhe më të dukshëm.
Shenjat që kërkojnë vlerësim mjekësor
Pityriasis versicolor në vetvete zakonisht nuk është një urgjencë.
Megjithatë duhet kërkuar vlerësim nga mjeku ose dermatologu nëse diagnoza nuk është e qartë, lezionet përhapen shumë, nuk përmirësohen pas një kure adekuate antifungale, përsëriten shumë shpesh, prekin zona jo tipike ose nëse dyshohet se bëhet fjalë për një sëmundje tjetër pigmentare.
Gjithashtu, përpara antifungalëve oralë duhet bërë vlerësim individual për ndërveprimet medikamentoze, sëmundjet hepatike, kardiake dhe faktorë të tjerë të rrezikut.
Algoritmi praktik për mjekun
Njolla hipo/hiperpigmentare në trung
↓
Vlerëso lokalizimin + deskuamimin e imët
↓
Pamje tipike për pityriasis versicolor
↓
Nëse ka dyshim → KOH ± dermoskopi/Wood lamp
↓
Formë e kufizuar → terapi lokale antifungale
↓
Formë e përhapur / recidivante / rezistente → rivlerësim diagnoze + konsidero terapi sistemike
↓
Pas trajtimit → vlerëso aktivitetin e sëmundjes, jo vetëm ngjyrën e lëkurës
↓
Recidiva të shpeshta → konsidero profilaksi periodike individuale.
Pyetje të shpeshta – FAQ
A është Pityriasis Versicolor ngjitëse?
Jo. Malassezia është mikroorganizëm që normalisht jeton në lëkurën e njerëzve dhe pityriasis versicolor nuk konsiderohet një infeksion tipik që transmetohet nga personi në person.
A zhduken njollat menjëherë pas trajtimit?
Jo gjithmonë. Edhe pasi aktiviteti fungal është kontrolluar, pigmentimi mund të kërkojë javë ose muaj për t’u normalizuar.
A është vitiligo?
Jo. Pityriasis versicolor dhe vitiligo janë dy gjendje krejtësisht të ndryshme. Kur pamja nuk është tipike, ekzaminimi dermatologjik ndihmon në vendosjen e diagnozës së saktë.
A mund të rikthehet?
Po. Rikthimet janë të zakonshme, sidomos në klimë të ngrohtë dhe të lagësht.
A përdoren antibiotikë?
Jo. Pityriasis versicolor lidhet me një maja/fungus, jo me bakteret. Trajtimi është antifungal.
Cili është trajtimi i parë?
Në shumicën e rasteve përdoret terapi antifungale lokale, si ketoconazole ose preparate të tjera të përshtatshme.
Kur përdoren fluconazole ose itraconazole?
Kryesisht kur sëmundja është e përhapur, rezistente ndaj trajtimit lokal ose përsëritet shpesh. Ato kërkojnë përshkrim dhe vlerësim mjekësor.
Përmbledhje
Pityriasis versicolor është një sëmundje e zakonshme dhe beninje e lëkurës që lidhet me mbirritjen e Malassezia.
Pamja tipike është ajo e njollave më të bardha, kafe, rozë ose bezhë me deskuamim shumë të imët, kryesisht në trung dhe shpatulla.
Trajtimi i parë është zakonisht lokal, ndërsa fluconazole ose itraconazole rezervohen për raste të zgjedhura.
Dhe një mesazh është veçanërisht i rëndësishëm për pacientin:
Nëse pas trajtimit njollat vazhdojnë të duken, kjo nuk do të thotë automatikisht se antifungali nuk ka funksionuar. Pigmentimit të lëkurës mund t’i duhen javë ose muaj për t’u rikthyer në normalitet.
Referenca
- American Academy of Dermatology – Tinea versicolor: Overview, Symptoms, Diagnosis and Treatment.
- DermNet – Pityriasis versicolor.
- NHS – Pityriasis versicolor.
- Mayo Clinic – Tinea versicolor: Symptoms, diagnosis and treatment.
- Leung AKC et al. Tinea versicolor: an updated review.
- NCBI/StatPearls – Tinea Versicolor.
- European Medicines Agency – Ketoconazole-containing medicines and hepatotoxicity.
Disclaimer
Ky artikull ka qëllim informues dhe edukativ dhe nuk zëvendëson konsultën, ekzaminimin dhe diagnozën nga mjeku ose dermatologu. Trajtimi duhet të përshtatet individualisht, veçanërisht kur konsiderohen antifungalë sistemikë, për shkak të kundërindikacioneve dhe ndërveprimeve të mundshme me barna të tjera.
