Bronkioliti është një infeksion i rrugëve të vogla të frymëmarrjes, i cili prek më shpesh foshnjat dhe fëmijët nën moshën 2 vjeç. Zakonisht fillon si një virozë e zakonshme: fëmija ka hundë të zëna, rrjedhje hundësh dhe kollë të lehtë. Pas një ose dy ditësh, frymëmarrja mund të bëhet më e shpejtë, mund të shfaqen fishkëllima në kraharor dhe fëmija mund të lodhet gjatë pirjes së gjirit ose biberonit.
Në shumicën e rasteve bronkioliti kalon vetë dhe trajtimi konsiston në pastrimin e hundës, sigurimin e lëngjeve dhe monitorimin e frymëmarrjes. Antibiotikët, kortikosteroidet dhe salbutamoli nuk rekomandohen rutinë në bronkiolitin tipik.
Megjithatë, te foshnjat shumë të vogla, fëmijët e lindur para kohe ose ata që kanë sëmundje të zemrës, mushkërive apo sistemit imunitar, sëmundja mund të jetë më e rëndë dhe të kërkojë trajtim në spital.
Çfarë është bronkioliti?
Bronkiolet janë degëzimet më të vogla të rrugëve të frymëmarrjes. Kur një virus arrin në këto rrugë të vogla, ai shkakton inflamacion, ënjtje dhe prodhim të shtuar të sekrecioneve.
Meqenëse bronkiolet e foshnjës janë shumë të ngushta, edhe një ënjtje e vogël mund të pengojë kalimin e ajrit. Kjo është arsyeja pse foshnja mund të marrë frymë shpejt, të ketë fishkëllimë dhe të përdorë më shumë muskujt e kraharorit për të marrë frymë.
Bllokimi i bronkioleve mund të shkaktojë:
- vështirësi në nxjerrjen e ajrit;
- mbajtje të ajrit brenda mushkërive;
- hiperinflacion të mushkërive;
- zona të vogla atelektaze;
- ulje të oksigjenit në gjak në format më të rënda.
Sa i shpeshtë është bronkioliti?
Bronkioliti është një nga infeksionet më të zakonshme të rrugëve të poshtme të frymëmarrjes gjatë vitit të parë të jetës. Ai është gjithashtu një nga arsyet më të shpeshta të paraqitjes së foshnjave në urgjencë dhe të shtrimit në spital.
Sëmundja shfaqet më shpesh:
- gjatë muajve të ftohtë;
- te foshnjat nën 12 muaj;
- te foshnjat 3–6 muaj në format më të rënda;
- gjatë periudhave kur qarkullon virusi respirator sincicial, RSV.
Fëmijët që shkojnë në çerdhe ose që kanë motra dhe vëllezër të moshës shkollore kanë më shumë mundësi të ekspozohen ndaj viruseve respiratore.
Cili është shkaktari?
Bronkioliti shkaktohet nga viruset. Shkaktari më i zakonshëm është virusi respirator sincicial, i njohur si RSV.
Viruse të tjera që mund të shkaktojnë bronkiolit janë:
- rhinovirus;
- human metapneumovirus;
- parainfluenza;
- influenza A dhe B;
- adenovirus;
- coronaviruset sezonale;
- SARS-CoV-2;
- bocavirus.
Fëmija mund të infektohet kur një person i sëmurë kollitet, teshtin ose prek objekte pa larë duart. Viruset mund të kalojnë edhe nëpërmjet lodrave, tavolinave, dorezave të dyerve dhe sipërfaqeve të tjera.
Identifikimi i virusit nuk është i nevojshëm në shumicën e rasteve, sepse rezultati zakonisht nuk e ndryshon trajtimin.
Cilët fëmijë rrezikojnë më shumë?
Shumica e fëmijëve e kalojnë bronkiolitin pa komplikacione. Megjithatë, rreziku për sëmundje më të rëndë është më i lartë te:
- foshnjat nën 3 muaj;
- foshnjat e lindura para kohe;
- fëmijët me displazi bronkopulmonare;
- fëmijët me sëmundje të rëndësishme kongjenitale të zemrës;
- fëmijët me imunodeficiencë;
- fëmijët me sëmundje neuromuskulare;
- fëmijët që kanë vështirësi në kollitjen dhe pastrimin e sekrecioneve;
- foshnjat e ekspozuara ndaj tymit të duhanit.
Prematuriteti është veçanërisht i rëndësishëm, sepse këto foshnja kanë rrugë më të vogla të frymëmarrjes dhe rezervë pulmonare më të kufizuar.
Si fillon bronkioliti?
Sëmundja zakonisht fillon si një ftohje e zakonshme. Gjatë ditëve të para fëmija mund të ketë:
- rrjedhje hundësh;
- hundë të bllokuara;
- teshtima;
- kollë të lehtë;
- temperaturë të ulët;
- ulje të oreksit.
Më pas infeksioni kalon në rrugët e poshtme të frymëmarrjes. Kolla shtohet dhe frymëmarrja mund të bëhet më e shpejtë ose më e vështirë.
Simptomat shpesh janë më të theksuara rreth ditës së tretë deri në ditën e pestë të sëmundjes. Kjo nuk është një rregull absolut dhe çdo fëmijë duhet të vlerësohet sipas gjendjes klinike.
Shenjat dhe simptomat
Shenjat më të zakonshme të bronkiolitit janë:
- kollë;
- rrjedhje ose bllokim i hundës;
- frymëmarrje e shpejtë;
- fishkëllimë në kraharor;
- zhurma të imëta gjatë dëgjimit të mushkërive;
- tërheqje e lëkurës ndërmjet ose poshtë brinjëve;
- hapje e vrimave të hundës;
- lodhje gjatë ushqyerjes;
- pirje më e pakët se zakonisht;
- irritabilitet;
- temperaturë, zakonisht jo shumë e lartë.
Jo çdo fëmijë me bronkiolit ka fishkëllimë. Te disa fëmijë mund të mbizotërojnë krepitacionet e imëta dhe frymëmarrja e shpejtë.
Bronkioliti te foshnjat shumë të vogla
Te një foshnjë nën 6 javë, bronkioliti mund të mos duket si një infeksion tipik i kraharorit. Në këtë moshë shenja e parë mund të jetë:
- apne ose pauzë në frymëmarrje;
- vështirësi për t’u zgjuar;
- ushqyerje e dobët;
- zbehje;
- ngjyrë e kaltër rreth buzëve;
- ulje e aktivitetit;
- temperaturë e lartë ose temperaturë jonormalisht e ulët.
Apneja te një foshnjë e vogël është gjithmonë shenjë alarmi dhe kërkon vlerësim urgjent.
Si vendoset diagnoza?
Diagnoza e bronkiolitit vendoset kryesisht nga historia e sëmundjes dhe ekzaminimi klinik.
Mjeku pyet:
- kur kanë filluar simptomat;
- nëse sëmundja filloi me rrufë;
- sa po ushqehet fëmija;
- sa pelena të lagura ka pasur;
- nëse ka pasur apne;
- nëse është lindur para kohe;
- nëse ka sëmundje të zemrës ose mushkërive;
- nëse ka pasur më parë episode fishkëllime.
Më pas vlerësohen frymëmarrja, oksigjenimi, hidratimi dhe gjendja e përgjithshme.
Bronkioliti është më i mundshëm kur një fëmijë i vogël ka një periudhë prej 1–3 ditësh me rrufë, të ndjekur nga kollë e vazhdueshme, frymëmarrje e shpejtë, tërheqje të kraharorit, wheezing ose krepitacione.
Çfarë kontrollon mjeku?
Gjendjen e përgjithshme
Mjeku vlerëson nëse fëmija:
- është vigjilent;
- reagon normalisht;
- duket i lodhur;
- ka ngjyrë normale;
- është i irrituar ose i përgjumur.
Frymëmarrjen
Kontrollohen:
- frekuenca respiratore;
- tërheqjet ndërmjet dhe poshtë brinjëve;
- hapja e vrimave të hundës;
- grunting-u;
- përdorimi i muskujve ndihmës;
- pauzat në frymëmarrje;
- hyrja e ajrit në të dyja mushkëritë.
Saturimin e oksigjenit
Pulsoximetri ndihmon në matjen e oksigjenimit, por rezultati duhet interpretuar bashkë me gjendjen klinike. Lëvizja e fëmijës, duart e ftohta ose vendosja jo e mirë e sensorit mund të japin vlera të pasakta.
Hidratimin
Vlerësohen:
- sasia e qumështit ose lëngjeve të marra;
- numri i pelenave të lagura;
- lagështia e gojës;
- prania e lotëve;
- gjendja e fontanelës;
- koha e rimbushjes kapilare.
A duhen bërë analiza?
Në një fëmijë me bronkiolit tipik dhe gjendje të qëndrueshme, analizat e gjakut zakonisht nuk nevojiten.
Nuk rekomandohen rutinë:
- hemograma;
- CRP;
- prokalcitonina;
- hemokulturat;
- elektrolitet;
- gazometria;
- testet virale.
Analizat mund të kërkohen kur:
- diagnoza nuk është e qartë;
- fëmija duket shumë i sëmurë;
- dyshohet infeksion bakterial;
- ka dehidrim të rëndë;
- ka insuficiencë respiratore;
- nevojitet trajtim intensiv;
- ka sëmundje të rëndësishme shoqëruese.
Gazometria rezervohet kryesisht për rastet e rënda, veçanërisht kur dyshohet lodhje respiratore ose rritje e dioksidit të karbonit.
Radiografia e toraksit në bronkiolit
A duhet bërë radiografi në çdo rast?
Jo. Radiografia e toraksit nuk duhet bërë rutinë te një fëmijë me pamje tipike të bronkiolitit.
Arsyeja është se bronkioliti mund të krijojë në radiografi disa hije ose zona të vogla atelektaze që mund të ngatërrohen me pneumoninë. Kjo mund të çojë në përdorimin e panevojshëm të antibiotikëve.
Udhëzimet NICE dhe udhëzimi Australasian i vitit 2025 rekomandojnë që radiografia të rezervohet për raste atipike, të rënda ose kur dyshohet një diagnozë tjetër.
Kur mund të kërkohet radiografia?
Radiografia mund të jetë e arsyeshme kur:
- diagnoza është e paqartë;
- fëmija po përkeqësohet papritur;
- dëgjohen ndryshime vetëm në njërën anë të mushkërive;
- dyshohet pneumoni lobare;
- dyshohet aspirim i një trupi të huaj;
- dyshohet pneumotoraks;
- fëmija ka temperaturë të lartë dhe pamje toksike;
- ka hipoksemi të rëndë;
- po konsiderohet trajtim në kujdes intensiv;
- sëmundja nuk po ecën si një bronkiolit tipik.
Si duket bronkioliti në radiografi?
Radiografia mund të jetë normale ose të paraqesë ndryshime jo specifike.
Shenjat e mundshme janë:
- hiperinflacion i të dy mushkërive;
- hapësira ndërbrinjore më të zgjeruara;
- diafragma pak të ulura ose të rrafshuara;
- trashje peribronkiale;
- shtim i shenjave perihilare;
- infiltrate intersticiale të shpërndara;
- atelektaza të vogla subsegmentare.
Këto ndryshime nuk e konfirmojnë vetë diagnozën. Bronkioliti mbetet një diagnozë klinike.
Shënim : Ky është një ilustrim radiologjik edukativ. Pamja radiografike nuk mjafton e vetme për vendosjen e diagnozës.
Bronkioliti apo pneumonia?
Në bronkiolit, ndryshimet zakonisht janë të përhapura në të dy mushkëritë. Në pneumoninë bakteriale mund të shihet një zonë më e përcaktuar konsolidimi, shpesh në një lob të vetëm.
Më shumë në favor të bronkiolitit
- fillim me rrufë;
- kollë dhe fishkëllimë;
- krepitacione bilaterale;
- hiperinflacion;
- trashje peribronkiale;
- pa konsolidim lobar të qartë.
Më shumë në favor të pneumonisë bakteriale
- temperaturë e lartë;
- fëmijë me pamje toksike;
- shenja fokale në auskultacion;
- reduktim lokal i hyrjes së ajrit;
- konsolidim lobar;
- efuzion pleural.
Radiografia nuk mund ta dallojë gjithmonë me siguri infeksionin viral nga ai bakterial. Interpretimi duhet të bëhet së bashku me historinë dhe ekzaminimin klinik.
isht të sakta, edukative, pa të dhëna pacienti dhe pa tekst të deformuar.
ALT: Krahasimi radiografik ndërmjet bronkiolitit viral dhe pneumonisë bakteriale
Ekografia e mushkërive
Ekografia pulmonare mund të tregojë:
- vija B;
- çrregullime të vijës pleurale;
- konsolidime të vogla subpleurale;
- zona të vogla atelektaze.
Megjithatë, ajo nuk rekomandohet rutinë për çdo fëmijë me bronkiolit. Rezultati varet shumë nga eksperienca e personit që kryen ekzaminimin.
Ekografia mund të jetë e dobishme kur dyshohet:
- efuzion pleural;
- pneumotoraks;
- konsolidim pulmonar;
- një diagnozë tjetër.
Vlerësimi i rëndesës
Bronkiolit i lehtë
Fëmija:
- është vigjilent;
- merr frymë pa sforcim të madh;
- ka tërheqje të lehta ose aspak;
- ushqehet relativisht mirë;
- ka hidratim të mirë;
- nuk ka apne;
- nuk ka hipoksemi të vazhdueshme.
Bronkiolit i moderuar
Mund të ketë:
- frymëmarrje të shpejtë;
- tërheqje të dukshme të kraharorit;
- vështirësi gjatë ushqyerjes;
- ulje të marrjes së qumështit;
- lodhje;
- nevojë për monitorim më të afërt.
Bronkiolit i rëndë
Shenjat përfshijnë:
- tërheqje të forta të kraharorit;
- grunting;
- cianozë;
- apne;
- hyrje të dobët të ajrit;
- përgjumje ose ulje të reagimit;
- pamundësi për t’u ushqyer;
- dehidrim;
- hipoksemi të vazhdueshme;
- shenja të lodhjes respiratore.
Shenjat e alarmit
Fëmija duhet të vlerësohet urgjentisht nëse:
- bën pauza në frymëmarrje;
- buzët ose gjuha bëhen të kaltra;
- merr frymë me shumë vështirësi;
- kraharori tërhiqet fort gjatë frymëmarrjes;
- nxjerr zhurmë gjatë frymënxjerrjes;
- nuk arrin të pijë;
- pi shumë më pak se zakonisht;
- ka shumë pak pelena të lagura;
- është shumë i përgjumur;
- është i vështirë për t’u zgjuar;
- duket i zbehtë, gri ose i rraskapitur;
- frymëmarrja ngadalësohet pas një periudhe sforcimi të madh;
- gjendja po përkeqësohet shpejt.
Një fëmijë që po lodhet mund të duket sikur po merr frymë më ngadalë. Kjo nuk është domosdoshmërisht shenjë përmirësimi; mund të tregojë lodhje respiratore.
Trajtimi i bronkiolitit
Trajtimi është kryesisht mbështetës. Qëllimi nuk është të “zhduket” virusi me ilaçe, por të ndihmohet fëmija të marrë frymë, të ushqehet dhe të ruajë oksigjenimin derisa organizmi ta kalojë infeksionin.
Trajtimi përfshin:
- pastrimin e hundës;
- sigurimin e lëngjeve;
- monitorimin e frymëmarrjes;
- oksigjenin kur është i nevojshëm;
- mbështetje respiratore në format e rënda.
Udhëzimet aktuale nuk rekomandojnë përdorimin rutinë të salbutamolit, adrenalinës, kortikosteroideve, antibiotikëve apo fizioterapisë së kraharorit në bronkiolitin tipik.
Trajtimi në shtëpi
Një fëmijë me bronkiolit të lehtë mund të trajtohet në shtëpi, pasi të jetë vlerësuar dhe prindërit të kenë marrë udhëzime të qarta.
Pastrimi i hundës
Mund të përdoret solucion fiziologjik për të zbutur sekrecionet.
Aspirimi nazal duhet të bëhet butësisht, sidomos para ushqyerjes dhe gjumit. Aspirimi i thellë dhe i shpeshtë mund të irritojë mukozën dhe të shtojë ënjtjen.
Ushqyerja
Rekomandohen:
- vakte më të vogla;
- ushqyerje më të shpeshta;
- pushime gjatë pirjes;
- vazhdim i ushqyerjes me gji;
- monitorim i pelenave të lagura.
Mos e detyroni fëmijën të pijë një sasi të madhe menjëherë kur po merr frymë shpejt.
Temperatura
Paracetamoli mund të përdoret për temperaturë ose shqetësim, sipas moshës, peshës dhe rekomandimit mjekësor.
Ibuprofeni mund të përdoret vetëm kur është i përshtatshëm për moshën dhe fëmija nuk është i dehidratuar.
Çfarë duhet shmangur?
- tymi i duhanit;
- ambientet me aromatizues të fortë;
- mbinxehja e dhomës;
- shurupet kundër kollës;
- medikamentet pa këshillën e mjekut.
Oksigjeni
Oksigjeni përdoret kur saturimi mbetet i ulët dhe matja është e besueshme.
Sipas NICE dhe udhëzimit Australasian 2025, oksigjeni rekomandohet kur SpO₂ mbetet:
- nën 90% te fëmijët e moshës 6 javë ose më shumë;
- nën 92% te foshnjat nën 6 javë ose te fëmijët me sëmundje të rëndësishme shoqëruese.
Një matje e vetme e ulët gjatë të qarit ose lëvizjes nuk duhet të interpretohet jashtë kontekstit klinik.
Hidratimi në spital
Nëse fëmija nuk arrin të pijë mjaftueshëm, mund të nevojitet:
- ushqyerje ose hidratim me sondë nazogastrike;
- lëngje intravenoze.
Sonda mund të jetë e dobishme te një fëmijë me vështirësi të moderuar respiratore që nuk arrin të marrë sasinë e nevojshme nga goja.
Lëngjet intravenoze preferohen kur ka:
- vështirësi të rëndë respiratore;
- apne;
- dehidrim të rëndë;
- rrezik aspirimi;
- nevojë për mbështetje respiratore të avancuar.
Oksigjeni me fluks të lartë – HFNC
HFNC jep oksigjen të ngrohur dhe të lagështuar me fluks të lartë.
Mund të përdoret kur fëmija:
- mbetet hipoksemik me oksigjen standard;
- ka punë të konsiderueshme respiratore;
- po përkeqësohet;
- ka nevojë për mbështetje më të madhe respiratore.
HFNC nuk duhet filluar automatikisht në çdo rast. Pas fillimit duhet të kontrollohet nëse po ulen:
- frekuenca respiratore;
- frekuenca kardiake;
- tërheqjet e kraharorit;
- nevoja për oksigjen.
Mungesa e përmirësimit kërkon rivlerësim të shpejtë dhe përshkallëzim të trajtimit.
CPAP dhe ventilimi mekanik
Në format e rënda mund të nevojitet CPAP ose ventilim mekanik.
Kjo merret në konsideratë kur ka:
- apne të përsëritura;
- lodhje respiratore;
- hipoksemi të rëndë;
- rritje të dioksidit të karbonit;
- ulje të vetëdijes;
- mosreagim ndaj trajtimit fillestar.
Cilat ilaçe nuk rekomandohen rutinë?
Salbutamoli
Salbutamoli nuk rekomandohet rutinë në bronkiolitin tipik.
Në bronkiolit, pengesa në frymëmarrje shkaktohet kryesisht nga edema, sekrecionet dhe qelizat e dëmtuara, jo nga bronkospazma tipike e astmës.
Salbutamoli nuk ka treguar përmirësim të qëndrueshëm të:
- saturimit;
- nevojës për shtrim;
- kohëzgjatjes së sëmundjes;
- kohëzgjatjes së hospitalizimit.
Kur një fëmijë më i madh ka episode të përsëritura fishkëllime, ekzemë, histori familjare për astmë ose përgjigje të qartë ndaj bronkodilatatorit, duhet menduar nëse diagnoza është astmë apo wheezing viral dhe jo bronkiolit tipik.
Kortikosteroidet
Prednisoloni, dexamethasone dhe kortikosteroidet e inhaluara nuk rekomandohen rutinë. Ato nuk e shkurtojnë në mënyrë të rëndësishme sëmundjen te bronkioliti i zakonshëm.
Antibiotikët
Antibiotikët nuk veprojnë ndaj viruseve. Ata përdoren vetëm kur ka prova për infeksion bakterial, si:
- pneumoni bakteriale;
- otitis media;
- infeksion urinar;
- sepsis.
Kolla, wheezing-u ose një radiografi me ndryshime perihilare nuk janë të mjaftueshme për të filluar antibiotik.
Adrenalina e nebulizuar
Nuk rekomandohet rutinë në bronkiolit.
Solucioni hipertonik
Nuk rekomandohet rutinë në urgjencë. Disa protokolle më të vjetra e kanë përdorur te pacientët e shtruar, por përfitimi është i kufizuar dhe jo i qëndrueshëm.
Fizioterapia e kraharorit
Nuk rekomandohet rutinë. Mund të konsiderohet vetëm në situata të veçanta, për shembull te fëmijët me sëmundje neuromuskulare dhe vështirësi në eliminimin e sekrecioneve.
Shurupet kundër kollës dhe mukolitikët
Nuk rekomandohen te foshnjat. Ato nuk e trajtojnë shkakun dhe mund të shkaktojnë efekte të padëshiruara.
Diagnoza diferenciale
Jo çdo foshnjë që kollitet dhe fishkëllen ka bronkiolit.
Pneumonia
Duhet menduar për pneumoni kur ka:
- temperaturë të lartë;
- pamje toksike;
- krepitacione fokale;
- hyrje të reduktuar të ajrit në një zonë;
- konsolidim lobar;
- efuzion pleural.
Astma ose wheezing-u viral
Më i mundshëm kur:
- fëmija është më i madh;
- ka pasur episode të mëparshme;
- ka ekzemë ose alergji;
- ka histori familjare të astmës;
- përmirësohet qartë me bronkodilatator.
Aspirimi i trupit të huaj
Duhet dyshuar kur:
- simptomat fillojnë papritur;
- ka pasur episod mbytjeje;
- wheezing-u është vetëm në njërën anë;
- hyrja e ajrit është asimetrike.
Pertussis
Duhet menduar kur ka:
- kollë me kriza;
- të vjella pas kollës;
- apne;
- cianozë;
- pak ose aspak temperaturë;
- vaksinim jo të plotë.
Insuficienca kardiake
Mund të paraqitet me:
- frymëmarrje të shpejtë;
- djersitje gjatë ushqyerjes;
- shtim të dobët në peshë;
- hepatomegali;
- zhurmë kardiake;
- cianozë.
Sepsis
Sidomos te foshnjat shumë të vogla, sepsis mund të shkaktojë:
- temperaturë ose hipotermi;
- përgjumje;
- ushqyerje të dobët;
- apne;
- perfuzion të dobët.
Nuk duhet supozuar se çdo apne te një foshnjë shkaktohet nga bronkioliti.
Komplikacionet
Komplikacionet më të rëndësishme janë:
- dehidrim;
- hipoksemi;
- apne;
- atelektaza;
- insuficiencë respiratore;
- nevojë për ventilim;
- infeksion bakterial shoqërues, më rrallë;
- kollë e zgjatur;
- episode të mëvonshme wheezing-u.
Disa fëmijë që kanë kaluar bronkiolit, veçanërisht nga RSV ose rhinovirus, mund të kenë episode të përsëritura fishkëllimash në vitet e ardhshme. Kjo nuk do të thotë se çdo fëmijë që ka kaluar bronkiolit do të zhvillojë astmë.
Sa zgjat bronkioliti?
Në shumicën e rasteve:
- simptomat përkeqësohen gjatë ditëve të para;
- frymëmarrja fillon të përmirësohet gradualisht;
- ushqyerja normalizohet me lirimin e hundës dhe uljen e punës respiratore;
- kolla mund të zgjasë 2–3 javë;
- te disa fëmijë kolla mund të vazhdojë deri në 4 javë.
Nëse fëmija përmirësohet dhe më pas përkeqësohet përsëri, duhet rivlerësuar për pneumoni, otit, dehidrim ose diagnoza të tjera.
Si mund të parandalohet?
Masat më të rëndësishme janë:
- larja e shpeshtë e duarve;
- shmangia e kontakteve me persona të sëmurë;
- pastrimi i lodrave dhe sipërfaqeve;
- shmangia e tymit të duhanit;
- kufizimi i vizitorëve të sëmurë pranë të porsalindurit;
- ushqyerja me gji kur është e mundur.
Mbrojtja kundër RSV-së
Parandalimi i RSV-së ka përparuar ndjeshëm.
Nirsevimab dhe clesrovimab
Nirsevimab dhe clesrovimab janë antitrupa monoklonalë me veprim të gjatë. Ata nuk janë antibiotikë dhe nuk përdoren për të trajtuar bronkiolitin që ka filluar.
Qëllimi i tyre është të ulin rrezikun e sëmundjes së rëndë nga RSV gjatë sezonit të parë të foshnjës.
Rekomandimet e CDC-së dhe AAP-së i konsiderojnë antitrupat me veprim të gjatë si opsione të mbrojtjes së foshnjave gjatë sezonit të parë të RSV-së. Nirsevimab mund të përdoret gjithashtu te disa fëmijë me rrezik të lartë që hyjnë në sezonin e dytë, ndërsa clesrovimab është i rekomanduar për foshnjat gjatë sezonit të parë dhe jo për fëmijët mbi 8 muaj.
Vaksinimi gjatë shtatzënisë
Vaksinimi maternal kundër RSV-së mundëson kalimin e antitrupave nga nëna te foshnja nëpërmjet placentës.
Në përgjithësi, mbrojtja e foshnjës realizohet ose nëpërmjet vaksinimit maternal ose nëpërmjet antitrupit monoklonal të dhënë foshnjës. Zgjedhja varet nga:
- java e shtatzënisë;
- koha e lindjes;
- sezoni i RSV-së;
- koha që ka kaluar nga vaksinimi deri në lindje;
- disponueshmëria;
- protokollet kombëtare.
Zbatimi në Shqipëri duhet të ndjekë rekomandimet e autoriteteve shëndetësore dhe disponueshmërinë lokale.
Algoritëm praktik për mjekun e familjes
1. A përputhet tabloja me bronkiolit?
- Fëmijë i vogël, zakonisht nën 2 vjeç.
- Fillim me rrufë.
- Kollë e vazhdueshme.
- Takipne, wheezing ose krepitacione.
- Episodi i parë tipik.
2. A ka shenja alarmi?
- Apne.
- Cianozë.
- Grunting.
- Tërheqje të rënda.
- Lodhje respiratore.
- Ulje të vetëdijes.
- Pamundësi për t’u ushqyer.
- Dehidrim.
- Hipoksemi e vazhdueshme.
Nëse po, kërkohet referim urgjent.
3. A ka faktorë rreziku?
- Moshë nën 3 muaj.
- Prematuritet.
- Sëmundje kardiake.
- Sëmundje kronike pulmonare.
- Imunodeficiencë.
- Sëmundje neuromuskulare.
- Pamundësi për monitorim të sigurt në shtëpi.
4. A ka arsye për ekzaminime?
Në një rast tipik dhe të lehtë:
- nuk duhet radiografi rutinë;
- nuk duhen analiza rutinë;
- nuk nevojitet test viral rutinë.
5. Trajtimi fillestar
- Lirim i hundës.
- Ushqyerje e shpeshtë në sasi të vogla.
- Monitorim i hidratimit.
- Oksigjen sipas indikacionit.
- Pa antibiotik, salbutamol ose kortikosteroid rutinë.
6. Jepni udhëzime të qarta familjes
Prindërit duhet të dinë cilat shenja tregojnë përkeqësim dhe ku duhet të drejtohen.
Pyetje të shpeshta
A trajtohet bronkioliti me antibiotik?
Jo. Antibiotiku përdoret vetëm kur ka dyshim të bazuar për një infeksion bakterial shoqërues.
A ndihmon salbutamoli?
Jo rutinë në bronkiolitin tipik. Nëse fëmija ka episode të përsëritura wheezing-u, duhet rivlerësuar diagnoza.
A duhet bërë radiografia?
Jo në shumicën e rasteve. Radiografia bëhet kur tabloja është atipike, e rëndë ose kur dyshohet një diagnozë tjetër.
A ndihmon kortizoni?
Kortikosteroidet nuk rekomandohen rutinë në bronkiolitin viral.
A mund të trajtohet në shtëpi?
Po, kur sëmundja është e lehtë, fëmija ushqehet, nuk ka vështirësi të rëndë në frymëmarrje dhe familja mund ta monitorojë.
Kur duhet shkuar në urgjencë?
Kur ka apne, cianozë, vështirësi të rëndë respiratore, refuzim të ushqimit, dehidrim, përgjumje të pazakontë ose përkeqësim të shpejtë.
Përfundim
Bronkioliti është një infeksion shumë i zakonshëm te foshnjat. Shumica e rasteve kalojnë me pastrimin e hundës, ushqyerje në sasi të vogla dhe monitorim të kujdesshëm.
Diagnoza vendoset kryesisht nga simptomat dhe ekzaminimi klinik. Radiografia dhe analizat nuk duhen bërë automatikisht.
Trajtimi modern mbështetet te:
- oksigjeni kur saturimi mbetet i ulët;
- hidratimi;
- lirimi i rrugëve nazale;
- monitorimi i frymëmarrjes;
- mbështetja respiratore në format e rënda.
Antibiotikët, salbutamoli, adrenalina dhe kortikosteroidet nuk rekomandohen rutinë në bronkiolitin tipik.
Pika më e rëndësishme është njohja në kohë e shenjave të alarmit, veçanërisht te foshnjat e vogla dhe fëmijët me faktorë rreziku.
Shënim mjekësor
Ky artikull ka qëllim informues dhe edukativ. Ai nuk zëvendëson vizitën, ekzaminimin dhe trajtimin e përcaktuar nga pediatri ose mjeku i familjes. Foshnjat me apne, cianozë, vështirësi në frymëmarrje, ulje të ushqyerjes ose përgjumje të pazakontë duhet të vlerësohen urgjentisht.
Referenca
- National Institute for Health and Care Excellence. Bronchiolitis in children: diagnosis and management. NICE Guideline NG9.
- Borland ML, et al. Australasian Bronchiolitis Guideline: 2025 Update. Journal of Paediatrics and Child Health.
- Paediatric Research in Emergency Departments International Collaborative. Australasian Bronchiolitis Guideline.
- American Academy of Pediatrics. Clinical Practice Guideline: The Diagnosis, Management, and Prevention of Bronchiolitis. Pediatrics.
- Centers for Disease Control and Prevention. RSV Immunization Guidance for Infants and Young Children.
- American Academy of Pediatrics. Recommendations for the Prevention of RSV Disease in Infants and Children. 2025.
