Kalendari i vaksinimit në Shqipëri nga lindja deri në 18 vjeç 💉👶

Kalendari i vaksinimit në Shqipëri është një nga mjetet më të sigurta për të mbrojtur fëmijët nga sëmundje që dikur shkaktonin komplikacione të rënda, paaftësi të përhershme dhe në disa raste edhe humbje jete.

Kalendari i vaksinimit në Shqipëri fillon që në ditët e para pas lindjes dhe vazhdon gjatë fëmijërisë dhe adoleshencës.

Shumë prindër pyesin:

• Në cilin muaj bëhet secila vaksinë?
• Nga cilat sëmundje mbron?
• A mund të vaksinohet fëmija kur është me temperaturë?
• Kur vaksina duhet shtyrë?
• Çfarë ndodh nëse një dozë është harruar?

Në këtë udhëzues do t’ju shpjegojmë të gjithë kalendarin e vaksinimit në Shqipëri në mënyrë të thjeshtë dhe praktike.

📌 Kalendari mund të përditësohet herë pas here. Për çdo fëmijë duhet kontrolluar kartela personale e vaksinimit dhe udhëzimi i qendrës shëndetësore.

📅 Kalendari i vaksinimit në Shqipëri sipas moshës

Më poshtë gjeni kalendarin e vaksinimit në Shqipëri të organizuar sipas moshës, nga lindja deri në 18 vjeç.

Vaksinat që bëhen në lindje 👶

Vaksina BCG

Vaksina BCG zakonisht bëhet në maternitet, gjatë ditëve të para pas lindjes.

Ajo mbron kryesisht nga format më të rënda të tuberkulozit te foshnjat dhe fëmijët e vegjël.

Nga çfarë mbron?

BCG ul rrezikun e:

• meningjitit tuberkular;
• tuberkulozit të përhapur në organizëm;
• formave të rënda të tuberkulozit në fëmijëri.

Kjo vaksinë nuk e pengon gjithmonë hyrjen e bakterit në organizëm, por ndihmon shumë që sëmundja të mos zhvillohet në formë të rëndë.

Kur mund të shtyhet?

BCG-ja mund të mos bëhet menjëherë ose të kërkojë vlerësim specialistik kur foshnja:

• ka një problem të rëndë me sistemin imunitar;
• po merr trajtime që dobësojnë imunitetin;
• është në gjendje të rëndë klinike;
• ka një infeksion akut serioz.

Vendimi merret nga neonatologu ose pediatri.

Vaksina kundër hepatitit B

Doza e parë e vaksinës kundër hepatitit B bëhet gjithashtu në lindje.

Pse është kaq e rëndësishme?

Hepatiti B është një virus që prek mëlçinë. Kur infeksioni merret gjatë lindjes ose në muajt e parë të jetës, ka më shumë mundësi të bëhet kronik.

Vaksina ndihmon në parandalimin e:

• hepatitit akut;
• hepatitit kronik;
• cirrozës së mëlçisë;
• kancerit të mëlçisë.

Nëse nëna rezulton pozitive për hepatitin B, foshnja duhet të marrë trajtim dhe mbrojtje të posaçme menjëherë pas lindjes.

Vaksinat në moshën 2, 4 dhe 6 muaj 🍼

Gjatë muajve të parë, foshnja merr disa doza vaksinash. Këto doza ndërtojnë gradualisht mbrojtjen e sistemit imunitar.

Nuk duhet menduar se një dozë e vetme është gjithmonë e mjaftueshme. Disa vaksina kanë nevojë për dy ose tri doza për të krijuar mbrojtje të qëndrueshme.

Vaksina e kombinuar DTP–HepB–Hib

Kjo vaksinë bëhet zakonisht në:

• 2 muaj;
• 4 muaj;
• 6 muaj.

Një vaksinë e vetme mbron nga pesë sëmundje të rëndësishme.

Difteria

Difteria është një infeksion bakterial që mund të bllokojë rrugët e frymëmarrjes dhe të dëmtojë zemrën ose sistemin nervor.

Tetanozi

Tetanozi mund të merret kur bakteret hyjnë në organizëm përmes një plage.

Mund të shkaktojë:

• ngurtësim të muskujve;
• spazma të forta;
• vështirësi në frymëmarrje;
• komplikacione të rënda.

Tetanozi nuk transmetohet nga një person te tjetri. Mbrojtja sigurohet kryesisht përmes vaksinimit.

Pertusi ose kolla e mirë

Pertusi shkakton episode të forta dhe të zgjatura kolle.

Te foshnjat mund të shkaktojë:

• pauza në frymëmarrje;
• vështirësi në ushqyerje;
• pneumoni;
• nevojë për shtrim në spital.

Hepatiti B

Dozat e kombinuara vazhdojnë mbrojtjen që ka filluar me vaksinën e bërë në lindje.

Hib

Haemophilus influenzae tip b mund të shkaktojë:

• meningjit;
• pneumoni;
• infeksion të gjakut;
• inflamacion të rëndë të rrugëve të frymëmarrjes;
• infeksione të kockave dhe artikulacioneve.

Hib nuk është i njëjtë me gripin sezonal.

Vaksina kundër poliomielitit

Vaksina kundër poliomielitit jepet në disa doza gjatë fëmijërisë.

Mund të përdoret:

• IPV, vaksinë e inaktivizuar me injeksion;
• bOPV, vaksinë orale që jepet nga goja.

Nga çfarë mbron?

Poliomieliti është një sëmundje virale që mund të dëmtojë sistemin nervor.

Në forma të rënda mund të shkaktojë:

• dobësi të muskujve;
• paralizë të përhershme;
• vështirësi në frymëmarrje;
• humbje jete.

Vaksina kundër rotavirusit

Vaksina e rotavirusit zakonisht jepet nga goja në:

• 2 muaj;
• 4 muaj;
• 6 muaj.

Pse bëhet?

Rotavirusi është një nga shkaqet më të shpeshta të diarresë së rëndë te foshnjat.

Mund të shkaktojë:

• diarre të shumta;
• të vjella;
• temperaturë;
• dehidratim;
• shtrim në spital.

Vaksina nuk parandalon çdo episod diarreje, por ul shumë rrezikun e formave të rënda.

Kur nuk bëhet?

Vaksina e rotavirusit nuk bëhet pa vlerësim mjekësor kur foshnja ka:

• histori të invaginacionit intestinal;
• imunodeficiencë të rëndë të kombinuar;
• reaksion alergjik të rëndë ndaj dozës së mëparshme;
• alergji të njohur ndaj një përbërësi të vaksinës.

Mund të shtyhet përkohësisht nëse foshnja ka:

• diarre të rëndë;
• të vjella të vazhdueshme;
• dehidratim;
• gjendje të përgjithshme të rënduar.

Kjo vaksinë ka kufij të caktuar moshe, prandaj nuk duhet shtyrë për një kohë të gjatë pa folur me pediatrin.

Vaksina pneumokoksike PCV

Vaksina pneumokoksike bëhet zakonisht në:

• 2 muaj;
• 4 muaj;
• 12 muaj.

Ajo mbron nga infeksionet e shkaktuara nga pneumokoku.

Çfarë mund të shkaktojë pneumokoku?

• pneumoni;
• meningjit;
• infeksion të gjakut;
• sepsë;
• otit të mesëm.

Foshnjat dhe fëmijët e vegjël janë më të rrezikuar nga format e rënda.

Vaksinat në moshën 12 muaj 🎂

Vaksina FRP ose MMR

FRP është vaksina kundër:

• fruthit;
• rubeolës;
• parotitit.

Doza e parë zakonisht bëhet në moshën 12 muaj, ndërsa doza e dytë në moshën 5 vjeç.

Fruthi

Fruthi është shumë ngjitës dhe nuk është gjithmonë një sëmundje e lehtë.

Mund të shkaktojë:

• temperaturë të lartë;
• skuqje në trup;
• pneumoni;
• infeksion të veshit;
• encefalit;
• komplikacione neurologjike.

Rubeola

Rubeola zakonisht kalon lehtë te fëmijët.

Megjithatë, nëse një grua shtatzënë infektohet, virusi mund të shkaktojë dëmtime serioze te fetusi.

Vaksinimi i fëmijëve ndihmon jo vetëm individin, por edhe gratë shtatzëna dhe komunitetin.

Parotiti

Parotiti shkakton ënjtje të gjëndrave të pështymës, zakonisht pranë veshëve.

Në disa raste mund të shkaktojë:

• meningjit;
• inflamacion të testikujve;
• inflamacion të pankreasit;
• dëmtim të dëgjimit.

Kur nuk bëhet FRP/MMR?

FRP/MMR është vaksinë e gjallë e dobësuar.

Zakonisht nuk bëhet kur personi:

• ka imunodeficiencë të rëndë;
• merr kimioterapi;
• merr trajtim të fuqishëm imunosupresiv;
• është shtatzënë;
• ka pasur anafilaksi ndaj dozës së mëparshme.

Mund të jetë e nevojshme të shtyhet pas transfuzionit të gjakut ose marrjes së imunoglobulinave.

📌 Alergjia ndaj vezës nuk është zakonisht arsye për të mos bërë vaksinën FRP/MMR.

Vaksinat në moshën 2 vjeç sipas kalendarit të vaksinimit në Shqipëri 👧

Në moshën 2 vjeç bëhen doza përforcuese kundër:

• difterisë;
• tetanozit;
• pertusit;
• poliomielitit.

Dozat përforcuese janë të rëndësishme sepse mbrojtja e krijuar gjatë muajve të parë mund të dobësohet me kalimin e kohës.

Nuk duhet menduar se fëmija është plotësisht i mbrojtur vetëm sepse ka bërë vaksinat në foshnjëri. Për të ruajtur imunitetin duhen respektuar edhe dozat e mëvonshme.

Vaksinat në moshën 5 dhe 6 vjeç 🎒

Kalendari i vaksinimit në Shqipëri në moshën 5 vjeç

Bëhet doza e dytë e vaksinës FRP/MMR.

Kjo dozë ndihmon të mbrohen edhe fëmijët që nuk kanë krijuar imunitet të mjaftueshëm pas dozës së parë.

Në moshën 6 vjeç

Bëhen dozat përforcuese kundër:

• difterisë;
• tetanozit;
• poliomielitit.

Këto vaksina ndihmojnë fëmijën të hyjë në moshën shkollore me mbrojtje më të plotë.

Vaksina HPV në moshën 13 vjeç 🧬

Vaksina HPV bëhet gjatë adoleshencës, zakonisht në moshën 13 vjeç.

HPV ose papillomavirusi human është një virus shumë i përhapur. Disa lloje të tij mund të shkaktojnë ndryshime qelizore dhe kancer.

Nga çfarë mbron vaksina HPV?

Vaksina ul rrezikun e:

• kancerit të qafës së mitrës;
• kancerit anal;
• disa kancereve të gojës dhe fytit;
• kancerit të penisit;
• kancerit të vulvës dhe vaginës;
• lythave gjenitale, në varësi të vaksinës së përdorur.

Vaksina është më efektive kur bëhet përpara kontaktit me virusin. Për këtë arsye rekomandohet në adoleshencën e hershme.

A bëhet edhe te djemtë?

Po. HPV prek si vajzat, ashtu edhe djemtë.

Vaksinimi i djemve ndihmon në parandalimin e disa kancereve dhe në uljen e përhapjes së virusit në komunitet.

Sa doza bëhen?

Numri i dozave mund të ndryshojë sipas:

• moshës kur fillon vaksinimi;
• gjendjes së sistemit imunitar;
• preparatit të përdorur;
• protokollit kombëtar.

Kur shtyhet?

Vaksina HPV mund të shtyhet kur adoleshenti:

• ka temperaturë të lartë;
• ka një sëmundje akute mesatare ose të rëndë;
• ka pasur reaksion alergjik të rëndë ndaj dozës së mëparshme;
• është shtatzënë.

Një rrufë ose kollë e lehtë zakonisht nuk është arsye për shtyrje.

Vaksina Td në moshën 13 dhe 18–19 vjeç 💪

Vaksina Td mbron kundër:

• tetanozit;
• difterisë.

Ajo bëhet si dozë përforcuese gjatë adoleshencës.

Mbrojtja kundër tetanozit nuk zgjat domosdoshmërisht gjatë gjithë jetës pa doza përforcuese.

Pas një plage të thellë, të ndotur ose të shkaktuar nga një objekt i ndryshkur, duhet kontrolluar:

• kur është bërë doza e fundit;
• sa e rëndë është plaga;
• nëse skema e vaksinimit është e plotë.

Nuk duhet bërë automatikisht një vaksinë shtesë pa kontrolluar kartelën dhe historinë e vaksinimit.

Kur vaksina duhet shtyrë? ⏳

Kalendari i vaksinimit në Shqipëri është fleksibël: vaksina nuk shtyhet për çdo rrufë ose kollë të lehtë.

Ajo zakonisht shtyhet kur fëmija ka një sëmundje akute mesatare ose të rëndë.

Shembuj:

• temperaturë të lartë;
• gjendje të përgjithshme të dobët;
• pneumoni;
• infeksion të rëndë;
• të vjella të vazhdueshme;
• diarre të rëndë;
• dehidratim;
• përkeqësim të një sëmundjeje kronike;
• nevojë për shtrim në spital.

Shtyrja nuk do të thotë se vaksina nuk do të bëhet më. Zakonisht pritet derisa fëmija të përmirësohet.

Trajtimet që dobësojnë sistemin imunitar

Vëmendje e veçantë kërkohet kur fëmija merr:

• kimioterapi;
• radioterapi;
• kortikosteroide sistemike në doza të larta;
• terapi biologjike;
• ilaçe imunosupresive;
• trajtim pas transplantit.

Në këto raste, sidomos vaksinat e gjalla, mund të duhet të shtyhen.

Vendimi duhet marrë nga pediatri, infektologu, hematologu ose specialisti që ndjek fëmijën.

Pas transfuzionit ose imunoglobulinave

Disa produkte gjaku dhe imunoglobulina mund të ulin efektin e vaksinave të gjalla.

Kjo është veçanërisht e rëndësishme për FRP/MMR.

Koha e pritjes varet nga produkti dhe doza e marrë.

Kur vaksina nuk duhet bërë? 🚫

Anafilaksia

Kundërindikacioni kryesor për një vaksinë është një reaksion alergjik i rëndë ndaj:

• dozës së mëparshme;
• një përbërësi të vaksinës.

Anafilaksia mund të shfaqet me:

• vështirësi në frymëmarrje;
• ënjtje të fytyrës ose gjuhës;
• urtikarie të përhapur;
• rënie të tensionit;
• humbje të vetëdijes.

Skuqja e lehtë, temperatura ose dhimbja në krah pas vaksinës nuk janë anafilaksi.

Imunodeficienca e rëndë

Vaksinat e gjalla zakonisht nuk bëhen te personat me dobësim të rëndë të sistemit imunitar.

Këtu mund të përfshihen:

• BCG;
• FRP/MMR;
• rotavirusi;
• vaksina orale e poliomielitit.

Jo çdo problem imunitar është njësoj. Vendimi duhet individualizuar.

Probleme neurologjike pas vaksinës me pertus

Nëse një fëmijë ka pasur një encefalopati serioze pas një vaksine që përmban pertus dhe nuk është gjetur një shkak tjetër, dozat e ardhshme duhet të rivlerësohen nga specialisti.

Kjo situatë është e rrallë, por duhet dokumentuar me kujdes.

Kur vaksina zakonisht mund të bëhet? ✅

Fëmija zakonisht mund të vaksinohet edhe kur ka:

• rrufë të lehtë;
• kollë të lehtë;
• temperaturë të ulët dhe gjendje të mirë;
• infeksion të lehtë të rrugëve të frymëmarrjes;
• diarre të lehtë pa dehidratim;
• alergji të zakonshme;
• ekzemë;
• trajtim me antibiotikë për një infeksion të lehtë;
• ushqyerje me gji;
• histori familjare të reaksioneve pas vaksinës;
• lindje të parakohshme, nëse është klinikisht i qëndrueshëm.

📌 Antibiotikët nuk e bëjnë vaksinën të rrezikshme. Rëndësi ka gjendja e përgjithshme e fëmijës.

A duhet dhënë paracetamol para vaksinës? 🌡️

Paracetamoli ose ibuprofeni nuk duhet të jepen rutinë përpara vaksinës vetëm për të parandaluar temperaturën.

Pas vaksinës mund të përdoren nëse fëmija ka:

• temperaturë;
• dhimbje;
• shqetësim të rëndësishëm.

Doza duhet llogaritur sipas:

• peshës;
• moshës;
• gjendjes shëndetësore;
• udhëzimit të mjekut.

Aspirina nuk duhet t’u jepet fëmijëve për temperaturë pa udhëzim mjekësor.

Çfarë reagimesh janë normale pas vaksinës? 💉

Pas vaksinimit mund të shfaqen disa reagime të lehta dhe kalimtare:

• dhimbje në vendin e injektimit;
• skuqje e vogël;
• ënjtje lokale;
• temperaturë;
• nervozizëm;
• përgjumje;
• ulje e përkohshme e oreksit.

Këto reagime zakonisht kalojnë brenda një ose disa ditësh.

Pas vaksinës FRP/MMR, temperatura ose skuqja mund të shfaqen disa ditë më vonë.

Çfarë mund të bëjnë prindërit në shtëpi?

• Jepini fëmijës më shumë lëngje.
• Vazhdoni ushqyerjen me gji.
• Mos e vishni tepër trashë.
• Mos e masazhoni fort vendin e injektimit.
• Përdorni antipiretik vetëm kur nevojitet.
• Ndiqni udhëzimet e qendrës së vaksinimit.

Shenjat e alarmit pas vaksinës 🚨

Kërkoni menjëherë ndihmë mjekësore nëse fëmija ka:

• vështirësi në frymëmarrje;
• ënjtje të fytyrës, buzëve ose gjuhës;
• urtikarie të përhapur;
• humbje të vetëdijes;
• konvulsione;
• përgjumje të pazakontë;
• vështirësi për t’u zgjuar;
• temperaturë shumë të lartë;
• të vjella të vazhdueshme;
• shenja dehidratimi;
• qarje të pandërprerë dhe gjendje të ndryshuar;
• dhimbje të forta barku ose gjak në feçe pas vaksinës së rotavirusit.

Anafilaksia është e rrallë, por zakonisht shfaqet shpejt. Për këtë arsye rekomandohet që fëmija të qëndrojë për pak kohë nën vëzhgim pas vaksinës.

Çfarë ndodh nëse një vaksinë e kalendarit të vaksinimit në Shqipëri është vonuar? 🗓️

Në shumicën e rasteve, skema nuk fillon nga e para.

Vaksinimi vazhdon nga doza ku është ndërprerë.

Për shembull, nëse fëmija ka bërë dy doza dhe ka humbur të tretën, zakonisht nuk ka nevojë t’i përsërisë të gjitha.

Duhet:

• të merret kartela e vaksinimit;
• të kontrollohen dozat e bëra;
• të hartohet një skemë plotësuese;
• të respektohen intervalet minimale.

Përjashtim i rëndësishëm mund të jetë vaksina e rotavirusit, e cila ka kufij specifikë moshe.

Mos u mbështetni vetëm te kujtesa. Kartela dhe regjistri shëndetësor janë shumë të rëndësishëm.

A mund të bëhen disa vaksina në të njëjtën ditë? 💉💉

Po. Shumica e vaksinave mund të bëhen në të njëjtën vizitë.

Ato vendosen:

• në zona të ndryshme të trupit;
• me shiringa të veçanta;
• sipas protokollit të vaksinimit.

Bërja e disa vaksinave në të njëjtën ditë nuk e mbingarkon sistemin imunitar.

Përkundrazi, ndihmon që:

• fëmija të mbrohet më shpejt;
• të mos humbasë dozat;
• prindi të mos bëjë shumë vizita të panevojshme.

Pyetje të shpeshta për kalendarin e vaksinimit në Shqipëri ❓

A mund të vaksinohet fëmija kur merr antibiotik?

Po, në shumicën e rasteve.

Nëse infeksioni është i lehtë dhe fëmija është në gjendje të mirë, antibiotiku nuk është arsye për shtyrjen e vaksinës.

A vaksinohet fëmija me rrufë?

Po. Një rrufë e lehtë pa temperaturë të lartë zakonisht nuk është problem.

A vaksinohen foshnjat premature?

Po, zakonisht vaksinohen sipas moshës kronologjike, nëse janë klinikisht të qëndrueshme.

A shkakton vaksina FRP/MMR autizëm?

Jo. Nuk ka prova shkencore që vaksina FRP/MMR shkakton autizëm.

Mosvaksinimi e ekspozon fëmijën ndaj fruthit dhe komplikacioneve të tij.

A bëhet vaksina HPV edhe te djemtë?

Po. HPV prek të dyja gjinitë dhe mund të shkaktojë disa lloje kanceri edhe te meshkujt.

A mund të vaksinohet një fëmijë me alergji?

Po, në shumicën e rasteve.

Alergjitë ndaj ushqimeve, polenit, pluhurit ose medikamenteve të tjera nuk janë automatikisht kundërindikacion.

Rëndësi ka një reaksion i rëndë ndaj një përbërësi specifik të vaksinës.

Nëse fëmija e ka kaluar fruthin, a duhet të vaksinohet?

Varet nëse diagnoza është konfirmuar dhe dokumentuar.

Jo çdo skuqje me temperaturë është fruth. Vendimi duhet marrë pas kontrollit të historisë mjekësore.

Përfundim ❤️

Vaksinimi nuk është thjesht një injeksion. Kalendari i vaksinimit në Shqipëri është një mënyrë për të mbrojtur fëmijën nga sëmundje që mund të shkaktojnë komplikacione serioze.

Kalendari i vaksinimit në Shqipëri është ndërtuar me kujdes: shumica e fëmijëve mund të vaksinohen edhe kur kanë një rrufë të lehtë, kollë të lehtë ose po marrin antibiotik.

Vaksina zakonisht shtyhet vetëm kur ekziston një arsye e vërtetë klinike, si:

• temperaturë e lartë;
• sëmundje akute e rëndë;
• dehidratim;
• trajtim i fuqishëm imunosupresiv;
• reaksion alergjik serioz ndaj një doze të mëparshme.

Nëse një dozë e kalendarit të vaksinimit në Shqipëri është humbur, zakonisht skema nuk fillon nga e para. Ajo vazhdon sipas një plani plotësues të përcaktuar nga qendra shëndetësore.

Referencat

Instituti i Shëndetit Publik (ISHP)

• Instituti i Shëndetit Publik. Programi Kombëtar i Vaksinimit – Kalendari aktual i vaksinimit në Shqipëri.
  Burimi kryesor i përdorur për moshat, dozat dhe vaksinat e përfshira në kalendarin kombëtar shqiptar.
• Instituti i Shëndetit Publik. Kalendaret e vaksinimit ndër vite.
  Dokument zyrtar që paraqet zhvillimin e kalendarit shqiptar dhe dozat e vaksinimit nga lindja deri në moshën 18–19 vjeç.
• Instituti i Shëndetit Publik. Rëndësia e vaksinimit të fëmijëve.
  Material informues mbi sigurinë, cilësinë dhe rolin e vaksinave që përdoren në Programin Kombëtar të Vaksinimit.
• Instituti i Shëndetit Publik. Vaksinimi – një zgjedhje e shëndetshme për ju dhe fëmijën tuaj.
  Udhëzues për prindërit mbi përfitimet e vaksinimit, respektimin e kalendarit dhe komunikimin me profesionistët shëndetësorë.

Organizata Botërore e Shëndetësisë (WHO)

• World Health Organization. WHO Recommendations for Routine Immunization – Summary Tables.
  Rekomandime ndërkombëtare për vaksinimin rutinë të fëmijëve, adoleshentëve dhe të rriturve.
• World Health Organization. Recommended Routine Immunizations for Children.
  Burim për moshën e fillimit të vaksinave, intervalet ndërmjet dozave dhe mundësinë e administrimit të disa vaksinave gjatë së njëjtës vizitë.
• World Health Organization. Recommendations for Interrupted or Delayed Routine Immunization.
  Burim për skemat plotësuese kur një dozë është humbur ose vaksinimi është ndërprerë. Në shumicën e rasteve, seria vazhdohet dhe nuk rifillon nga e para.
• World Health Organization Regional Office for Europe. Vaccine Safety and False Contraindications to Vaccination.
  Udhëzues për dallimin ndërmjet kundërindikacioneve të vërteta dhe gjendjeve që gabimisht konsiderohen arsye për shtyrjen e vaksinimit.
• World Health Organization. Vaccines and Immunization: Vaccine Safety.
  Burim mbi sigurinë e vaksinave dhe krahasimin ndërmjet rrezikut të reaksioneve pas vaksinimit dhe komplikacioneve të sëmundjeve që vaksinat parandalojnë.

Centers for Disease Control and Prevention (CDC)

• Centers for Disease Control and Prevention. Contraindications and Precautions.
  Burimi kryesor për anafilaksinë, sëmundjen akute mesatare ose të rëndë, imunodeficiencën, vaksinat e gjalla dhe kundërindikacionet specifike të vaksinave.
• Centers for Disease Control and Prevention. Child and Adolescent Immunization Schedule – Contraindications and Precautions.
  Burim praktik për kundërindikacionet dhe masat paraprake sipas llojit të vaksinës.
• Centers for Disease Control and Prevention. Altered Immunocompetence.
  Udhëzues për vaksinimin e fëmijëve me imunodeficiencë ose që marrin kimioterapi, kortikosteroide në doza të larta, terapi biologjike apo trajtime të tjera imunosupresive.
• Centers for Disease Control and Prevention. Rotavirus Vaccine Recommendations.
  Burim për vaksinën orale të rotavirusit, kufijtë e moshës dhe situatat që kërkojnë vlerësim të veçantë.
• Centers for Disease Control and Prevention. Rotavirus – Contraindications.
  Burim për tri kundërindikacionet kryesore: reaksioni alergjik i rëndë ndaj dozës ose përbërësve, imunodeficienca e rëndë e kombinuar dhe historia e invaginacionit intestinal.
• Centers for Disease Control and Prevention. Vaccination and Immunoprophylaxis – General Principles.
  Burim për administrimin e disa vaksinave në të njëjtën vizitë, në vende të ndryshme anatomike, pa dëmtuar përgjigjen imunitare.