Dermatofilozë është një infeksion bakterial i lëkurës i shkaktuar nga Dermatophilus congolensis. Në literaturën veterinare sëmundja njihet edhe me emra si “rain scald” ose “rain rot”, prej nga vjen edhe shprehja popullore “sëmundja e shiut”.
Megjithatë, emri mund të jetë mashtrues: shiu vetë nuk e shkakton infeksionin. Lagështia e zgjatur, dëmtimi i barrierës së lëkurës dhe kontakti me një burim të infektuar krijojnë kushtet që bakteri të depërtojë dhe të shkaktojë sëmundje. Dermatofilozë prek kryesisht kafshët, ndërsa rastet te njerëzit janë të rralla.
Çfarë është Dermatophilus congolensis?
Dermatophilus congolensis është një bakter Gram-pozitiv me morfologji karakteristike filamentoze. Ai mund të formojë struktura të degëzuara dhe qeliza të organizuara në rreshta paralelë, të cilat në mikroskop mund të japin pamjen karakteristike të një “shine hekurudhore” – railway tracks.
Bakteri është shumë më i njohur në mjekësinë veterinare. Ai mund të infektojë:
- kuajt;
- gjedhët;
- delet;
- dhitë;
- drerët;
- kafshë të tjera të egra ose shtëpiake.
Infeksioni te njerëzit është raportuar vetëm në një numër relativisht të vogël rastesh. Shumë prej tyre kanë qenë të lidhura me kontaktin e drejtpërdrejtë me kafshë të infektuara.
Pse quhet “sëmundja e shiut”?
Emërtimi lidhet me faktin se te kafshët shpërthimet e dermatofilozës shfaqen shpesh gjatë periudhave me reshje të shumta dhe lagështi të lartë.
Lagështia e vazhdueshme zbut dhe maceron shtresën sipërfaqësore të lëkurës. Kjo dobëson barrierën mbrojtëse dhe lehtëson depërtimin e bakterit. Gjithashtu, lagështia mund të favorizojë çlirimin e formave infektive të mikroorganizmit nga lezionet ekzistuese.
Prandaj, nuk duhet thënë:
“Shiu e transmeton sëmundjen.”
Më saktë është:
“Lagështia është një faktor që favorizon zhvillimin e infeksionit kur bakteri është i pranishëm.”
A prek njerëzit?
Po, por shumë rrallë.
Dermatofilozë konsiderohet një zoonozë, pra një infeksion që mund të transmetohet nga kafshët te njerëzit.
Merck Veterinary Manual thekson se rastet njerëzore të raportuara kanë qenë zakonisht të lidhura me trajtimin ose kontaktin me kafshë të prekura.
Në një rast të publikuar, një vajzë 15-vjeçare zhvilloi dermatit pustular pas qëndrimit në një kamp kalërimi, në kushte të nxehta dhe të lagështa dhe me ekspozim të afërt ndaj kuajve. Nga lezionet u izolua Dermatophilus congolensis.
Një tjetër rast është raportuar te një grua që kishte punuar në një fermë me lopë në Amerikën Qendrore.
Si transmetohet dermatofilozë te njerëzit?
Rruga më e dokumentuar është:
kafshë e infektuar → kontakt me lëkurën e njeriut
Bakteri mund të kalojë veçanërisht kur lëkura ka:
- gërvishtje;
- plagë të vogla;
- mikrotrauma;
- macerim nga lagështia;
- dëmtime nga insektet;
- irritim të vazhdueshëm.
Transmetimi indirekt nëpërmjet materialeve të kontaminuara është gjithashtu biologjikisht i mundshëm. Burimet veterinare përmendin kontaktin direkt me lezionet si mekanizmin kryesor dhe mundësinë e transmetimit mekanik nëpërmjet objekteve të kontaminuara.
E rëndësishme
Nuk ka arsye që dermatofilozë të trajtohet si një infeksion njerëzor shumë ngjitës në komunitet. Evidenca e disponueshme tregon se rastet njerëzore janë të rralla dhe zakonisht lidhen me ekspozimin ndaj kafshëve.
Kush është më i rrezikuar?
Rreziku është më i lartë te personat që kanë kontakt të shpeshtë me kafshët, për shembull:
- veterinerët;
- fermerët;
- personat që kujdesen për kuaj;
- punonjësit e fermave;
- barinjtë;
- personat që merren me kafshë të infektuara;
- personat që punojnë në ambiente shumë të lagështa.
Rreziku mund të rritet nëse ekziston njëkohësisht dëmtim i barrierës së lëkurës.
Çfarë ndodh pasi bakteri hyn në lëkurë?
Bakteri depërton më lehtë kur barriera epidermale është dëmtuar. Format infektive mund të zhvillohen në epidermë dhe të shkaktojnë një reaksion inflamator lokal.
Në infeksionet veterinare është përshkruar një cikël ku lagështia ndihmon në aktivizimin dhe përhapjen e mikroorganizmit në shtresat sipërfaqësore të lëkurës.
Te njerëzit infeksioni zakonisht mbetet lokal dhe sipërfaqësor.
Simptomat e dermatofilozës te njerëzit
Pamja klinike nuk është gjithmonë identike.
Mund të shfaqen:
- papula të kuqe;
- pustula;
- kore;
- zona të irrituara;
- deskumim i lëkurës;
- inflamacion lokal;
- ndjeshmëri ose dhimbje e lehtë;
- ndonjëherë kruarje.
Merck e përshkruan dermatofilozën njerëzore si një formë dermatiti pustular dhe deskuamativ.
Në rastin e raportuar te vajza 15-vjeçare u panë papula dhe pustula eritematoze në pjesën mediale të kofshës. Lezionet ishin pak të ndjeshme, por pa kruarje të rëndësishme.
Në cilat pjesë të trupit mund të shfaqet?
Te njerëzit nuk ekziston një lokalizim unik.
Në varësi të ekspozimit, lezionet mund të shfaqen në:
- duar;
- parakrahë;
- këmbë;
- kofshë;
- zona të tjera që kanë pasur kontakt me kafshën ose materialin e kontaminuar.
Te personat që trajtojnë drejtpërdrejt kafshë të prekura, duart dhe parakrahët janë zona logjike të ekspozimit.
Diagnozat diferenciale
Kjo është një pjesë shumë e rëndësishme klinikisht.
Pamja e dermatofilozës nuk është specifike dhe mund të ngatërrohet me patologji shumë më të zakonshme.
Duhet të mendojmë ndër të tjera për:
Folikulitin bakterial
Sidomos kur lezionet janë pustulare dhe të lokalizuara rreth folikulave.
Impetigon
Mund të japë vezikula, pustula dhe kore.
Dermatofitozën
Infeksionet fungale mund të shfaqen pas kontaktit me kafshë dhe mund të imitojnë dermatofilozën.
Dermatit kontakti
Veçanërisht nëse ekziston ekspozim profesional.
Infeksion nga Staphylococcus aureus
Shumë më i zakonshëm se dermatofilozë dhe duhet konsideruar para një diagnoze të rrallë.
Pitted keratolysis
Është raportuar madje një rast ku D. congolensis u izolua në një pacient me pamje të pitted keratolysis. (PubMed)
Infeksione të tjera zoonotike
Në varësi të historisë së ekspozimit duhen konsideruar gjithashtu patologji të tjera të transmetueshme nga kafshët.
Si vendoset diagnoza?
Vetëm pamja klinike nuk është gjithmonë e mjaftueshme.
Nëse ekziston dyshimi për dermatofilozë, një nga pyetjet më të rëndësishme është:
“A keni pasur kontakt të fundit me kuaj, gjedhë, dele, dhi apo kafshë të tjera me lezione të lëkurës?”
Ekzaminimi klinik
Vlerësohen:
- tipi i lezionit;
- shpërndarja;
- prania e pustulave;
- koreve;
- eritemës;
- dhimbjes;
- sekrecioneve;
- limfangjitit;
- adenopatisë;
- shenjave sistemike.
Mikroskopia
Materiali mund të merret nga lezioni ose nga pjesa e poshtme e kores.
Pamja karakteristike e Dermatophilus congolensis përfshin filamente të degëzuara dhe rreshta paralelë qelizash bakteriale, që mund të kujtojnë shinat e hekurudhës.
Kultura bakteriale
Kultura mund të ndihmojë në konfirmimin e diagnozës dhe identifikimin e mikroorganizmit.
Në rastet e publikuara te njerëzit diagnoza është konfirmuar me kombinimin e:
- ngjyrosjes Gram;
- kulturës;
- karakteristikave biokimike;
- teknikave të identifikimit mikrobiologjik.
Biopsia
Në raste të pazakonta, persistente ose diagnostikisht të paqarta mund të përdoret biopsia e lëkurës.
Trajtimi i dermatofilozës te njerëzit
Këtu duhet bërë një dallim i rëndësishëm:
Nuk ekziston një guideline i madh dhe specifik ndërkombëtar për trajtimin standard të dermatofilozës njerëzore, sepse infeksioni është shumë i rrallë dhe literatura përbëhet kryesisht nga raste individuale dhe seri të vogla.
Prandaj, trajtimi duhet të përshtatet sipas:
- rëndësisë së infeksionit;
- përhapjes;
- kulturës;
- antibiogramës kur është e mundur;
- gjendjes imunitare të pacientit.
1. Kujdesi lokal i lëkurës
Zona duhet:
- të mbahet e pastër;
- të mbahet e thatë;
- të shmanget trauma;
- të shmanget kontakti i mëtejshëm me kafshën e infektuar.
Nuk rekomandohet manipulimi agresiv i pustulave ose heqja traumatike e koreve.
2. Antiseptikët
Në infeksionet veterinare klorheksidina përdoret si një prej antiseptikëve lokalë të rëndësishëm.
Te njerëzit, përdorimi i një antiseptiku duhet të përshtatet sipas lezionit dhe tolerancës së lëkurës.
3. Antibiotikët
Rastet njerëzore janë aq të rralla sa nuk duhet dhënë një skemë universale empirike sikur të ishte një infeksion rutinë.
Nëse lezioni është i rëndësishëm, përhapet ose nuk përmirësohet, është e arsyeshme të merret material për kulturë dhe, kur është e mundur, antibiogramë përpara zgjedhjes së antibiotikut.
Kjo shmang edhe një problem tjetër: një lezion që duket si dermatofilozë mund të jetë në fakt folikulit stafilokoksik, dermatofitozë ose një patologji krejt tjetër.
Kortikosteroidet topike nuk duhet të përdoren verbërisht në një lezion infektiv të padiagnostikuar, sepse mund të modifikojnë pamjen klinike dhe të përkeqësojnë disa infeksione.
A ka antidot?
Jo.
Dermatofilozë është një infeksion bakterial dhe nuk ka një antidot specifik.
Nëse kërkohet trajtim, përdoren masat lokale dhe antibiotikët e përshtatshëm sipas gjendjes klinike dhe rezultateve mikrobiologjike.
A është sëmundja e rrezikshme?
Në shumicën e rasteve njerëzore të publikuara, infeksioni është lokal dhe jo i rëndë.
Por kjo nuk do të thotë se çdo lezion i dyshuar duhet neglizhuar.
Problemi kryesor praktik është që një pacient mund të ketë një tjetër infeksion më agresiv dhe ta konsiderojë gabimisht si “sëmundje të shiut”.
Shenjat e alarmit – Red flags
Duhet kërkuar vlerësim mjekësor sa më shpejt nëse shfaqen:
- temperaturë;
- dhimbje e fortë;
- eritemë që përhapet shpejt;
- edemë e rëndësishme;
- sekrecion purulent i bollshëm;
- vija të kuqe përgjatë gjymtyrës;
- adenopati;
- nekrozë e lëkurës;
- lezion pranë syrit;
- përkeqësim pavarësisht trajtimit;
- diabet;
- imunosupresion;
- terapi me kortikosteroide ose imunosupresorë;
- infeksion shumë i përhapur.
Këto shenja duhet të ngrenë dyshimin edhe për celulit, absces ose infeksion tjetër të rëndësishëm bakterial, jo vetëm për dermatofilozë.
Kur duhet referim te dermatologu ose infektologu?
Referimi është i arsyeshëm kur:
- diagnoza nuk është e qartë;
- lezionet zgjasin;
- terapia e parë dështon;
- lezionet janë të shumta;
- pacienti është imunosupresuar;
- ekziston përfshirje e fytyrës ose syrit;
- kërkohet biopsi;
- nevojitet interpretim i kulturës ose antibiogramës.
Si parandalohet dermatofilozë?
Personat që punojnë me kafshë duhet të marrin masa të thjeshta por efektive.
Përdorni doreza
Sidomos kur një kafshë ka:
- kore;
- pustula;
- plagë;
- zona të lagështa të lëkurës.
Merck rekomandon përdorimin e dorezave gjatë trajtimit të kafshëve të prekura dhe larjen e mirë të duarve pas kontaktit.
Mbuloni plagët në duar
Një gërvishtje e vogël mund të krijojë portë hyrëse për bakteret.
Mos ndani pajisje të kontaminuara
Te kafshët, furçat, pajisjet e kujdesit dhe materiale të tjera mund të kontribuojnë në përhapje.
Mbajeni lëkurën të thatë
Ekspozimi i zgjatur ndaj lagështisë mund të dëmtojë barrierën epidermale.
Trajtoni kafshën e infektuar
Kontrolli i infeksionit te burimi ul mundësinë e ekspozimit të njerëzve.
A transmetohet nga shiu?
Jo.
Kjo është pika më e rëndësishme për t’u kuptuar.
Shiu nuk është agjenti infektiv.
Agjenti është:
Dermatophilus congolensis
Lagështia vetëm krijon kushte më të favorshme për:
- dëmtimin e barrierës së lëkurës;
- aktivizimin e infeksionit;
- mbijetesën dhe përhapjen e mikroorganizmit në lezionet e prekura.
Prandaj një person nuk duhet të frikësohet se do të infektohet thjesht sepse ka ecur në shi.
A mund të transmetohet nga njeriu te njeriu?
Literatura klasike për dermatofilozën njerëzore është shumë e kufizuar dhe shumica e rasteve janë lidhur me ekspozimin ndaj kafshëve.
Për këtë arsye, nuk duhet paraqitur si një infeksion njerëzor që përhapet lehtësisht nga personi në person.
Në praktikën klinike, nëse disa persona zhvillojnë lezione të ngjashme pas të njëjtit ekspozim, duhet kërkuar burimi i përbashkët dhe duhen konsideruar edhe infeksione të tjera më të zakonshme.
Rast klinik i thjeshtuar
Një paciente 30-vjeçare paraqitet me disa papula dhe pustula në parakrah.
Ajo punon në një fermë dhe raporton se disa ditë më parë kishte trajtuar një kalë me zona të mëdha me kore në lëkurë. Në dorë kishte një gërvishtje të vogël.
Në këtë situatë anamneza e ekspozimit e bën dermatofilozën një diagnozë që duhet konsideruar.
Megjithatë nuk duhet të diagnostikohet vetëm nga historia.
Qasja praktike do të ishte:
- Ekzaminimi i plotë dermatologjik.
- Përjashtimi i celulitit dhe abscesit.
- Material nga pustula ose kore për mikroskopi/kulturë.
- Përjashtimi i stafilokokut dhe infeksionit fungal kur indikohet.
- Kujdes lokal.
- Antibiotik sipas rëndësisë dhe rezultateve mikrobiologjike.
Çfarë duhet mbajtur mend?
Dermatofilozë është një infeksion bakterial zoonotik i rrallë te njerëzit, i shkaktuar nga Dermatophilus congolensis.
Faktori “shi” nuk është shkaku i drejtpërdrejtë. Lagështia dhe dëmtimi i barrierës së lëkurës vetëm favorizojnë infeksionin.
Për një mjek, tri të dhënat më të rëndësishme janë:
lezioni dermatologjik + ekspozimi ndaj kafshëve + konfirmimi mikrobiologjik.
Dhe mbi të gjitha, për shkak se sëmundja është shumë e rrallë, një diagnozë më e zakonshme si folikuliti, impetigo ose dermatofitoza duhet përjashtuar para se çdo lezion pustular të quhet “sëmundja e shiut”.
FAQ – Pyetje të shpeshta
A është sëmundja e shiut një sëmundje e re?
Jo. Dermatophilus congolensis dhe dermatofilozë njihen prej shumë vitesh. Nuk bëhet fjalë për një sëmundje të re.
A infektohem nëse më zë shiu?
Jo. Shiu nuk përmban domosdoshmërisht bakterin dhe nuk është mënyra tipike e transmetimit.
A transmetohet nga kafshët?
Po. Kontaktet me kafshë të infektuara janë ndër ekspozimet më të dokumentuara në rastet njerëzore. (Merck Veterinary Manual)
A prek vetëm fermerët?
Jo, por fermerët, veterinerët dhe personat që punojnë me kafshë kanë potencialisht ekspozim më të madh.
A shkakton temperaturë?
Infeksioni njerëzor zakonisht është lokal. Temperaturë ose simptoma sistemike duhet të ngrenë dyshimin për infeksion më të rëndë ose diagnozë alternative.
A është myk?
Jo. Edhe pse morfologjia filamentoze mund të krijojë konfuzion, Dermatophilus congolensis është bakter, jo kërpudhë.
A përdoret antimykotik?
Jo si trajtim specifik për dermatofilozën. Nëse lezioni është në fakt dermatofitozë, atëherë trajtimi është tjetër – prandaj diagnoza është e rëndësishme.
A mund të përdor kortizon?
Jo pa diagnozë. Kortikosteroidi lokal mund të maskojë ose përkeqësojë disa infeksione të lëkurës.
A ka vaksinë për njerëzit?
Nuk ka vaksinë rutinë për dermatofilozën njerëzore.
A shërohet?
Rastet njerëzore të raportuara përgjithësisht kanë ecuri të mirë, veçanërisht kur identifikohen dhe trajtohen siç duhet. (PubMed Central (PMC))
Referenca
- Merck Veterinary Manual. Dermatophilosis in Animals. Përditësuar 2026. Informacion mbi etiologjinë, epidemiologjinë, diagnozën dhe potencialin zoonotik të Dermatophilus congolensis. (Merck Veterinary Manual)
- Merck Veterinary Manual. Zoonotic Diseases. Dermatophilosis – transmetimi dhe manifestimet njerëzore. (Merck Veterinary Manual)
- Burd EM, Juzych LA, Rudrik JT, Habib F. Pustular Dermatitis Caused by Dermatophilus congolensis. J Clin Microbiol. Rast njerëzor i konfirmuar pas ekspozimit ndaj kuajve. (PubMed Central (PMC))
- Is Infection by Dermatophilus congolensis Underdiagnosed? Raport i infeksionit njerëzor pas ekspozimit në fermë. (PubMed Central (PMC))
- Gillum RL, et al. Pitted keratolysis: a manifestation of human dermatophilosis. Dermatologica. 1988;177(5):305–308. (PubMed)
Disclaimer mjekësor
Ky artikull është për informim dhe edukim shëndetësor dhe nuk zëvendëson konsultën, ekzaminimin fizik ose diagnozën nga mjeku. Lezionet e lëkurës mund të kenë shumë shkaqe të ndryshme dhe vetëm pamja e tyre nuk mjafton për të diagnostikuar dermatofilozën. Në rast të lezionit që përhapet, temperaturës, dhimbjes së fortë, qelbit, ënjtjes ose gjendjes së përgjithshme të rënduar, kërkohet vlerësim mjekësor.
Dr Asclepius – Asclepius Press
www.doctorerio.com
