Dermatiti Seborroik – Kur lëkura skuqet, kruhet dhe krijon luspa

Dermatiti seborroik është një nga problemet më të zakonshme të lëkurës. Shumë njerëz e njohin thjesht si zbokth, por në fakt ai mund të prekë jo vetëm skalpin, por edhe vetullat, anët e hundës, zonën pas veshëve, mjekrën dhe pjesën e sipërme të kraharorit.

Te foshnjat mund të shfaqet si ajo shtresa e verdhë dhe e yndyrshme që krijohet mbi kokë dhe që shpesh prindërit e quajnë “kore e qumështit” ose cradle cap.

Lajmi i mirë është se dermatiti seborroik zakonisht nuk është i rrezikshëm, nuk është ngjitës dhe nuk shkaktohet nga mungesa e higjienës. Problemi është se, sidomos te të rriturit, ka tendencë të qetësohet dhe më pas të rikthehet.

Çfarë është dermatiti seborroik?

Dermatiti seborroik është një inflamacion i lëkurës që shfaqet më shpesh në zonat ku lëkura prodhon më shumë yndyrë.

Prandaj e shohim zakonisht:

• në skalp;
• në vijën e flokëve;
• ndërmjet dhe mbi vetulla;
• në anët e hundës;
• pas veshëve;
• në mjekër dhe mustaqe;
• në pjesën e sipërme të kraharorit.

Në skalp mund të jetë shumë i lehtë dhe të duket vetëm si zbokth. Në raste të tjera lëkura bëhet e kuqe, kruhet dhe mbulohet me luspa të yndyrshme të bardha ose të verdha. Këto janë lokalizime tipike të përshkruara edhe nga AAD dhe NICE.

Pse shfaqet?

Nuk ekziston një shkak i vetëm.

Një rol të rëndësishëm ka një mikroorganizëm i quajtur Malassezia. Ky është një lloj maje që jeton normalisht në lëkurën e shumicës prej nesh.

Pra, prania e Malassezia nuk do të thotë se kemi marrë një infeksion nga dikush tjetër.

Problemi duket se lind kur te disa njerëz lëkura reagon më shumë ndaj këtij mikroorganizmi dhe ndaj yndyrës së lëkurës. Kjo shkakton inflamacion, skuqje dhe formimin e luspave.

Çfarë e përkeqëson dermatitin seborroik?

Shumë pacientë thonë:

“Gjatë verës isha mirë, por sapo erdhi dimri më filloi përsëri.”

Kjo është shumë e zakonshme.

Dermatiti seborroik mund të përkeqësohet nga:

• stresi;
• lodhja;
• mungesa e gjumit;
• moti i ftohtë;
• ajri i thatë;
• djersitja;
• produkte kozmetike irrituese;
• produkte që përmbajnë shumë alkool;
• ndryshimet hormonale.

Te disa persona shpërthimet ndodhin pikërisht gjatë periudhave me stres të madh.

Si duket te të rriturit?

Forma tipike është relativisht e lehtë për t’u njohur.

Pacienti mund të ketë:

• zbokth të vazhdueshëm;
• skalp që kruhet;
• luspa të bardha ose të verdha;
• skuqje të skalpit;
• skuqje rreth hundës;
• luspa në vetulla;
• skuqje pas veshëve;
• irritim në mjekër;
• herë pas here ndjesi djegieje.

Jo të gjithë i kanë të gjitha simptomat.

Disa pacientë kanë vetëm zbokth. Të tjerë kanë kryesisht skuqje në fytyrë.

Dermatiti seborroik te foshnjat

Te foshnjat pamja është pak ndryshe.

Në muajt e parë të jetës mund të shfaqen mbi skalp:

• kore të verdha;
• luspa të trasha;
• shtresë e yndyrshme;
• deskuamim i skalpit.

Kjo njihet si cradle cap.

Në shumicën e rasteve foshnja është krejtësisht mirë dhe gjendja nuk e shqetëson shumë.

Shpesh zhduket gradualisht vetë. AAD dhe NHS e konsiderojnë trajtimin konservativ si zgjedhjen e parë në shumicën e rasteve.

Dermatiti seborroik nuk është gjithmonë diagnoza

Kjo është një pikë shumë e rëndësishme.

Jo çdo skalp që ka luspa është dermatit seborroik.

Veçanërisht te fëmijët duhet menduar edhe për tinea capitis, një infeksion fungale i skalpit.

Nëse një fëmijë ka:

luspa + zona pa flokë + flokë të thyer + adenopati, diagnoza e dermatitit seborroik duhet vënë në dyshim.

Diagnozat diferenciale

Sëmundjet që mund të ngatërrohen me dermatitin seborroik janë:

Psoriasis

Luspat zakonisht janë më të trasha dhe pllakat më të mirëkufizuara.

Kur psoriasis dhe dermatiti seborroik mbivendosen, përdoret shpesh termi sebopsoriasis.

Tinea capitis

E rëndësishme sidomos te fëmijët.

Mund të shoqërohet me:

• rënie fokale të flokëve;
• flokë të thyer;
• pika të zeza;
• adenopati;
• kerion.

Dermatiti atopik

Zakonisht kruhet më shumë dhe shoqërohet me lëkurë të thatë.

Dermatiti i kontaktit

Mund të shkaktohet nga:

• shampo;
• bojë flokësh;
• kozmetikë;
• produkte për stilimin e flokëve.

Rosacea

Sidomos kur skuqja është kryesisht në fytyrë.

Si trajtohet dermatiti seborroik te të rriturit?

Trajtimi varet nga vendi ku ndodhet.

Në skalp përdorim kryesisht shampo mjekësore.

Në fytyrë përdorim më shpesh krem antifungal.

Nëse inflamacioni është i fortë, mund të nevojitet për pak ditë edhe një antiinflamator lokal.

1. Dermatiti seborroik i skalpit

Një nga trajtimet më të përdorura është:

Ketokonazol 2% shampo

Ketokonazoli vepron kundër Malassezia dhe ndihmon në uljen e:

• zbokthit;
• luspave;
• kruajtjes;
• skuqjes.

Si përdoret?

Një skemë e zakonshme është:

2 herë në javë për rreth 2–4 javë.

Shampoja vendoset në skalpin e lagur, masazhohet dhe lihet për disa minuta përpara shpëlarjes.

Për produktet me ketokonazol, shpesh përdoret rreth 3–5 minuta kohë kontakti, por duhet respektuar fletëudhëzimi i produktit konkret. Ketokonazoli është një nga trajtimet standarde të skalpit të përmendura nga AAD dhe DermNet.

Shampo të tjera që mund të përdoren

Në varësi të pacientit dhe produkteve që disponohen mund të përdoren edhe shampo që përmbajnë:

• ciclopirox;
• selenium sulfide;
• zinc pyrithione;
• preparate keratolitike.

Nuk është e nevojshme të përdoren të gjitha njëkohësisht.

Qëllimi është të gjejmë produktin që kontrollon simptomat pa irrituar skalpin.

Po kur skalpi është shumë i kuq dhe kruhet fort?

Vetëm shampoja antifungale mund të mos mjaftojë.

Në këto raste mjeku mund të shtojë për një periudhë të shkurtër një:

kortikosteroid lokal për skalp.

Ai ul shpejt:

• inflamacionin;
• skuqjen;
• kruajtjen.

Por kortikosteroidet nuk duhet përdorur pa ndërprerje për muaj të tërë.

2. Dermatiti seborroik në fytyrë

Një pacient tipik mund të thotë:

“Kam vazhdimisht skuqje në anët e hundës dhe luspa në vetulla.”

Kjo është një pamje shumë karakteristike.

Në këtë rast mund të përdoret:

Ketokonazol 2% krem

Në praktikë përdoret zakonisht 1–2 herë në ditë, në varësi të preparatit, për disa javë.

Qëllimi është të kontrollohet Malassezia dhe inflamacioni.

Hydrocortisone – kur përdoret?

Nëse fytyra është shumë e skuqur, e irrituar dhe kruhet shumë, mjeku mund të rekomandojë për pak ditë:

Hydrocortisone me potencë të ulët.

Ky trajtim mund të qetësojë shpejt inflamacionin.

Por ka një rregull të rëndësishëm:

Kortikosteroidet në fytyrë nuk duhen përdorur gjatë pa kontroll mjekësor.

Përdorimi i zgjatur mund të shkaktojë:

• hollim të lëkurës;
• teleangiektazi;
• dermatit perioral;
• rosacea steroidale;
• ndryshime pigmentare.

Po kur problemi rikthehet vazhdimisht në fytyrë?

Në pacientë të përzgjedhur mund të përdoren terapi që nuk janë kortikosteroide, si:

• pimecrolimus;
• tacrolimus.

Këto mund të jenë të dobishme sidomos në zona delikate si fytyra, sepse nuk shkaktojnë atrofinë e lëkurës që mund të japë përdorimi kronik i kortikosteroideve. DermNet i përfshin inhibitorët e kalcineurinës ndër alternativat antiinflamatore për zona të përshtatshme.

Një skemë e thjeshtë për të rriturin

Nëse dermatiti është në skalp:

Ketokonazol 2% shampo
↓
2 herë në javë për 2–4 javë
↓
Nëse ka shumë inflamacion → kortikosteroid lokal për periudhë të shkurtër
↓
Kur qetësohet → terapi mirëmbajtëse periodike.

Nëse dermatiti është në fytyrë:

Ketokonazol krem
↓
Në inflamacion të fortë → kortikosteroid i butë për pak ditë
↓
Në recidiva të shpeshta → konsidero terapi steroid-sparing.

Trajtimi te foshnjat – mos filloni menjëherë me ilaçe

Kjo është pjesa ku duhet të jemi më konservatorë.

Një foshnjë me cradle cap të zakonshëm zakonisht nuk ka nevojë menjëherë për medikamente.

Trajtimi i parë është shumë i thjeshtë.

Hapi 1 – Zbutni koret

Mund të përdoret një:

• emolient i butë;
• preparat i përshtatshëm hidratues për foshnjën.

Masazhohet me shumë butësi në skalp për të zbutur luspat.

NHS përmend emolientët si një nga mënyrat e thjeshta për të liruar luspat.

Hapi 2 – Hiqini vetëm ato që shkëputen lehtë

Përdorni:

• furçë shumë të butë;
• ose krehër të përshtatshëm për foshnja.

Nuk duhet të kruajmë skalpin me thonj.

Nuk duhet t’i shqisim koret me forcë.

Kjo mund të dëmtojë lëkurën dhe të favorizojë infeksionin.

Hapi 3 – Lani kokën

Mund të përdoret një:

shampo e butë për foshnja.

AAD specifikon se shampo të zakonshme kundër zbokthit për të rritur nuk duhen përdorur automatikisht te foshnjat.

Kur duhet medikament te foshnja?

Nëse dermatiti:

• është shumë i përhapur;
• është i inflamuar;
• vazhdon për një kohë të gjatë;
• nuk reagon ndaj kujdesit të zakonshëm;

atëherë foshnja duhet vlerësuar nga pediatri ose dermatologu.

Në raste të përzgjedhura mund të përdoret një antifungal lokal, ndërsa për inflamacion të rëndësishëm mund të përdoret për një periudhë të shkurtër një kortikosteroid me potencë të ulët.

Por doza, preparati dhe kohëzgjatja duhet të vendosen sipas moshës dhe produktit konkret. DermNet gjithashtu vendos trajtimin konservativ në fillim dhe rezervon terapinë lokale për rastet që e kërkojnë.

Dermatiti seborroik te fëmijët më të mëdhenj

Tek fëmijët më të mëdhenj mund të përdoren disa nga trajtimet që përdoren edhe te të rriturit, por gjithmonë duke parë:

• moshën;
• lokalizimin;
• sipërfaqen e prekur;
• preparatin konkret.

Një shampo antifungale mund të jetë e dobishme për skalpin, por para se të fillojmë trajtimin duhet të jemi të sigurt se nuk kemi të bëjmë me tinea capitis.

Shenja që duhet të na bëjnë të mendojmë për tinea capitis

Nëse fëmija ka:

• rënie flokësh në zona;
• flokë të thyer;
• pika të zeza;
• inflamacion të fortë;
• kerion;
• nyje limfatike të zmadhuara;

atëherë duhet vlerësim për tinea capitis.

Kjo është e rëndësishme sepse tinea capitis zakonisht kërkon antifungal sistemik, jo vetëm një shampo.

Çfarë duhet të shmangim?

Te të rriturit:

• mos përdorni vazhdimisht kortizon në fytyrë;
• mos përdorni scrub agresiv;
• mos e kruani skalpin deri në gjak;
• mos përdorni njëkohësisht shumë produkte irrituese;
• mos e konsideroni çdo zbokth si dermatit seborroik pa rivlerësim nëse trajtimi dështon.

Te foshnjat:

• mos hiqni koret me forcë;
• mos përdorni thonjtë;
• mos përdorni shampo të forta për të rritur;
• mos përdorni kortikosteroide të fuqishme;
• mos përdorni produkte mjekësore pa kontrolluar nëse janë të përshtatshme për moshën.

A është ngjitës?

Jo.

Nuk mund ta merrni dermatitin seborroik duke përdorur krehrin e dikujt tjetër apo duke e prekur.

Malassezia është pjesë e mikrobiomës normale të lëkurës.

A shkaktohet nga papastërtia?

Jo.

Një pacient mund të ketë higjienë shumë të mirë dhe përsëri të zhvillojë dermatit seborroik.

Larja shumë agresive madje mund ta irritojë më shumë lëkurën.

A shërohet përgjithmonë?

Te foshnjat, cradle cap zakonisht përmirësohet dhe zhduket me kalimin e kohës.

Te të rriturit historia është pak ndryshe.

Dermatiti seborroik shpesh sillet si një sëmundje kronike recidivante.

Pra:

qetësohet → zhduket për një periudhë → mund të rikthehet përsëri.

Kjo nuk do të thotë se trajtimi nuk ka funksionuar.

Do të thotë që disa pacientë kanë nevojë për një formë mirëmbajtjeje.

Red Flags – kur nuk duhet ta konsiderojmë thjesht zbokth

Kërkohet rivlerësim mjekësor nëse kemi:

Rënie të flokëve

Sidomos alopeci në zona të caktuara.

Flokë të thyer

Veçanërisht te fëmijët.

Qelb

Mund të ketë infeksion sekondar.

Temperaturë

Nuk është karakteristike për dermatitin seborroik të zakonshëm.

Dhimbje të fortë

Po ashtu jo tipike.

Inflamacion shumë të rëndë

Duhet rishikuar diagnoza.

Përhapje të gjerë në trup

Sidomos te një foshnjë që nuk është mirë në gjendjen e përgjithshme.

Mungesë përgjigjeje ndaj trajtimit

Mendoni për:

• psoriasis;
• sebopsoriasis;
• tinea;
• dermatit kontakti;
• dermatit atopik;
• patologji të tjera.

Kur duhet referim te dermatologu?

Referimi është i arsyeshëm kur:

• diagnoza nuk është e sigurt;
• trajtimi i duhur nuk po funksionon;
• dermatiti është shumë i përhapur;
• ka rënie të flokëve;
• dyshohet psoriasis;
• dyshohet tinea capitis;
• ka infeksion sekondar;
• preken rëndë qepallat ose zona rreth syve;
• kërkohet trajtim më kompleks afatgjatë.

Efektet anësore të medikamenteve

Ketokonazoli lokal

Në shumicën e rasteve tolerohet mirë.

Mund të shkaktojë:

• djegie;
• kruajtje;
• irritim;
• tharje të lëkurës;
• rrallë reaksion kontakti.

Kortikosteroidet lokale

Nëse përdoren për shumë gjatë, veçanërisht në fytyrë, mund të japin:

• atrofi të lëkurës;
• teleangiektazi;
• dermatit perioral;
• rosacea steroidale;
• ndryshime pigmentare.

Tacrolimus dhe Pimecrolimus

Në fillim mund të shkaktojnë:

• djegie;
• ndjesi nxehtësie;
• pickim;
• skuqje lokale.

Ndërveprimi me medikamente

Në trajtimin e dermatitit seborroik, ndërveprimet sistemike zakonisht janë të pakta sepse shumica e medikamenteve përdoren në lëkurë.

Megjithatë, përdorimi i shumë produkteve aktive në të njëjtën zonë mund ta irritojë lëkurën.

Kujdes sidomos me kombinimin e:

• retinoideve lokale;
• acideve eksfoliante;
• produkteve me alkool;
• scrub-eve;
• kortikosteroideve të ndryshme.

A ka antidot në rast helmimi?

Për ketokonazolin lokal dhe preparatet e zakonshme topike të përdorura për dermatitin seborroik nuk ekziston një antidot specifik që përdoret rutinë.

Në rast të:

• gëlltitjes aksidentale nga fëmija;
• aplikimit të sasive shumë të mëdha;
• reaksionit alergjik të rëndë;

duhet kërkuar vlerësim mjekësor dhe trajtimi bëhet sipas ekspozimit dhe simptomave.

FAQ – Pyetjet që bëjnë më shpesh pacientët

A është dermatiti seborroik një infeksion kërpudhor?

Jo në kuptimin klasik të një infeksioni që merret nga dikush tjetër. Malassezia luan rol në sëmundje, por është mikroorganizëm që normalisht gjendet në lëkurë.

A është ngjitës?

Jo.

A mund të prekë vetullat?

Po. Vetullat janë një nga zonat tipike.

A mund të shfaqet pas veshëve?

Po.

A mund të shfaqet në mjekër?

Po, veçanërisht te meshkujt me mjekër.

A mund të përdor ketokonazol për zbokthin?

Po, ketokonazoli është një nga trajtimet kryesore të dermatitit seborroik të skalpit.

A duhet ta përdor çdo ditë?

Jo domosdoshmërisht. Skema varet nga preparati dhe faza e sëmundjes.

A mund të përdor kortizon në fytyrë?

Po, në raste të zgjedhura, por zakonisht vetëm preparate me potencë të ulët dhe për periudha të shkurtra.

A shkakton rënien e flokëve?

Dermatiti seborroik tipik nuk duhet të shkaktojë alopeci fokale të dukshme. Nëse flokët bien në zona, duhet kërkuar një diagnozë tjetër.

A duhet t’ia heqim me dorë koret foshnjës?

Jo.

Zbutini dhe largojini vetëm shumë butë.

A duhet trajtuar çdo cradle cap me ketokonazol?

Jo.

Shumica e rasteve të lehta fillojnë me kujdes konservativ.

A ndihmon dieta?

Nuk kemi një “dietë për dermatitin seborroik” që ta shërojë sëmundjen. Një ushqyerje e ekuilibruar është e rëndësishme për shëndetin e përgjithshëm, por nuk zëvendëson terapinë dermatologjike.

ALT: Trajtimi i dermatitit seborroik te fëmijët dhe të rriturit
Filename: dermatiti-seborroik-permbledhje.webp

Përfundimi

Dermatiti seborroik është shumë i zakonshëm dhe në pjesën më të madhe të rasteve mund të kontrollohet mirë.

Te një i rritur me zbokth, skuqje dhe luspa në skalp, shampoja antifungale me ketokonazol është një nga zgjedhjet kryesore.

Kur preket fytyra mund të përdoret një antifungal lokal dhe, nëse inflamacioni është i fortë, një antiinflamator lokal për periudhë të shkurtër.

Te foshnjat duhet të jemi më të kujdesshëm.

Një cradle cap i zakonshëm nuk ka nevojë menjëherë për ilaçe. Fillojmë me:

zbutjen e luspave → furçë të butë → shampo të përshtatshme për foshnja.

Dhe mbani mend një rregull praktik:

Nëse fëmija ka luspa në skalp dhe njëkohësisht po i bien flokët në zona ose flokët janë të thyer, mos mendoni vetëm për dermatit seborroik — përjashtoni tinea capitis.

Referenca

1. American Academy of Dermatology – Seborrheic dermatitis: Diagnosis and treatment.
2. American Academy of Dermatology – Seborrheic dermatitis: Overview.
3. American Academy of Dermatology – Signs and symptoms.
4. DermNet – Seborrhoeic dermatitis: Causes and treatment.
5. DermNet – Cradle cap.
6. NHS – Cradle cap.
7. NICE CKS – Seborrhoeic dermatitis.
8. British Association of Dermatologists – Seborrhoeic dermatitis.
9. NHS – Ketoconazole.

Disclaimer

Ky material ka karakter informues dhe edukativ. Nuk zëvendëson ekzaminimin nga mjeku ose dermatologu. Te foshnjat dhe fëmijët, zgjedhja e preparatit, përqendrimit dhe kohëzgjatjes së trajtimit duhet të bëhet sipas moshës, peshës, lokalizimit dhe SmPC-së së produktit konkret.

Dr Asclepius – doctorerio.com