Qarjet e tepërta te foshnjat janë shpesh shqetësim për prindërit, por në shumicën e rasteve janë pjesë normale e zhvillimit. Qarja është mënyra kryesore me të cilën foshnja komunikon. Ajo mund të tregojë uri, lodhje, parehati, nevojë për kontakt, temperaturë të papërshtatshme ose dhimbje. Prindërit që kujdesen çdo ditë për foshnjën janë zakonisht të parët që kuptojnë kur qarja nuk është si zakonisht.

Shumica e episodeve të të qarit gjatë muajve të parë nuk lidhen me një sëmundje. Megjithatë, një qarje që fillon papritur, ka tonalitet të pazakontë ose shoqërohet me temperaturë, të vjella, refuzim ushqimi apo ndryshim të gjendjes së përgjithshme kërkon vlerësim mjekësor.

Kolika infantile nuk duhet përdorur si shpjegim automatik për çdo foshnjë që qan shumë. Ajo mbetet diagnozë përjashtimi.

---

Sa qan normalisht një foshnjë?

Nuk ekziston një kohëzgjatje e vetme që konsiderohet normale për të gjitha foshnjat. Disa qajnë pak, ndërsa të tjera kanë periudha të gjata shqetësimi, sidomos në mbrëmje.

Gjatë javëve të para, qarja zakonisht:

• shtohet gradualisht;
• arrin kulmin rreth javës së gjashtë deri në të tetën;
• është më e shpeshtë pasdite ose në mbrëmje;
• fillon të pakësohet pas muajit të tretë;
• përmirësohet dukshëm deri rreth muajit të katërt.

Nëse foshnja ushqehet mirë, shton në peshë, urinon normalisht dhe duket e qetë ndërmjet episodeve, kjo ecuri është zakonisht pjesë e zhvillimit normal. (Royal Children’s Hospital)

---

Çfarë është kolika infantile?

Kolika infantile karakterizohet nga episode të përsëritura të qarjes së fortë, irritabilitetit ose shqetësimit te një foshnjë që, përveç këtyre episodeve, duket e shëndetshme dhe zhvillohet normalisht.

Qarja mund të fillojë pa një shkak të dukshëm, shpesh në të njëjtën pjesë të ditës, dhe të jetë e vështirë për t’u qetësuar.

Gjatë episodit, foshnja mund:

• të skuqet në fytyrë;
• të shtrëngojë grushtet;
• të mbledhë këmbët drejt barkut;
• të harkojë shpinën;
• të nxjerrë gazra;
• të qajë me intensitet të lartë;
• të duket plotësisht mirë pasi episodi përfundon.

Kolika zakonisht fillon në javët e para të jetës, arrin kulmin rreth moshës gjashtëjavëshe dhe përmirësohet spontanisht deri në muajin e tretë ose të katërt. (HealthyChildren.org)

A shkaktohet kolika nga gazrat?

Jo gjithmonë.

Gazrat mund të shoqërojnë episodin, por shpesh janë pasojë e qarjes dhe jo shkaku fillestar. Kur foshnja qan fort, ajo gëlltit më shumë ajër. Kjo mund të shkaktojë fryrje dhe dalje gazrash, duke krijuar përshtypjen se problemi ka ardhur vetëm nga zorra.

Mekanizmi i kolikës nuk është sqaruar plotësisht. Mendohet se ndikojnë disa faktorë:

• papjekuria e sistemit nervor;
• vështirësia për t’u vetëqetësuar;
• ndjeshmëria ndaj dritës, zhurmës dhe stimulimit;
• ritmi i ushqyerjes;
• gëlltitja e ajrit;
• karakteristikat individuale të foshnjës;
• ndryshimet në mikrobiotën intestinale.

Kolika nuk duhet barazuar automatikisht me spazma të zorrëve ose me “sasi të tepërt gazrash”.

---

Shkaqet më të zakonshme të qarjes

Përpara se të mendohet për një sëmundje, duhet kontrolluar nëse foshnja ka një nevojë të thjeshtë që nuk është plotësuar.

1. Uria

Uria mbetet një nga arsyet më të zakonshme të qarjes, sidomos gjatë periudhave të rritjes së shpejtë.

Shenjat e hershme të urisë janë:

• kërkimi i gjirit;
• kthimi i kokës drejt prekjes;
• vendosja e duarve në gojë;
• lëvizjet e buzëve;
• shqetësimi progresiv.

Qarja është shpesh shenjë më e vonshme e urisë.

Në ushqyerjen me gji nuk duhet vlerësuar prodhimi i qumështit nga madhësia e gjinjve ose nga fakti nëse qumështi rrjedh spontanisht. Më të rëndësishme janë kapja e gjirit, gëlltitjet, numri i pelenave të lagura dhe shtimi në peshë.

Kur ushqyerja duket joefektive, duhet vlerësuar teknika nga një profesionist i trajnuar. Përmirësimi i pozicionit, kapjes së gjirit dhe shpeshtësisë së ushqyerjes përbën ndërhyrjen e parë. (Royal Children’s Hospital)

2. Lodhja

Një foshnjë e lodhur nuk fle gjithmonë menjëherë. Ajo mund të bëhet më e irrituar, të qajë dhe të refuzojë përkohësisht ushqimin.

Shenjat e lodhjes mund të përfshijnë:

• gogësimë;
• largim të shikimit;
• mbyllje dhe hapje të shpeshtë të syve;
• lëvizje të çrregullta të duarve;
• irritabilitet progresiv.

3. Mbistimulimi

Dritat e forta, zhurma, televizori, vizitorët dhe kalimi i foshnjës nga një person te tjetri mund ta shtojnë shqetësimin.

Në këtë situatë, përpjekjet e shumta dhe të shpejta për ta qetësuar mund ta acarojnë më shumë.

4. Temperatura e papërshtatshme

Foshnja mund të qajë nëse është:

• shumë e veshur;
• e mbinxehur;
• e ftohtë;
• me pelenë të lagur;
• me rroba të ngushta ose irrituese.

Duhet kontrolluar temperatura e trupit dhe jo vetëm temperatura e duarve ose e këmbëve, të cilat mund të jenë më të freskëta edhe te një foshnjë e shëndetshme.

5. Nevoja për kontakt

Gjatë muajve të parë, foshnja nuk “llastohet” nga mbajtja në krahë. Kontakti fizik, zëri i njohur dhe afërsia me prindin e ndihmojnë të rregullojë reagimin ndaj stresit.

Përgjigjja ndaj qarjes nuk krijon një zakon të keq te një i porsalindur.

6. Gëlltitja e ajrit

Foshnja mund të gëlltisë më shumë ajër kur:

• nuk kap mirë gjirin;
• ushqehet shumë shpejt;
• biberoni ka rrjedhje tepër të shpejtë;
• vazhdon të pijë ndërsa qan;
• ushqehet në pozicion shumë horizontal.

Në këto raste mund të ndihmojnë korrigjimi i kapjes, pauzat gjatë ushqyerjes dhe mbajtja në pozicion të drejtë pas pirjes.

7. Diskezia infantile

Disa foshnja qajnë, skuqen dhe shtyjnë për disa minuta përpara se të nxjerrin jashtëqitje të butë.

Kjo quhet diskezi infantile dhe nuk është kapsllëk. Foshnja nuk ka ende koordinim të plotë ndërmjet shtyrjes me muskujt e barkut dhe relaksimit të muskujve të legenit.

Nëse jashtëqitja është e butë, nuk nevojiten supozitorë, stimulim rektal apo laksativë. Gjendja zakonisht kalon spontanisht me maturimin.

---

Kur qarja mund të tregojë një sëmundje?

Një foshnjë që qan shumë nuk ka domosdoshmërisht kolikë. Qarja mund të jetë shenja e parë e dhimbjes, infeksionit ose një problemi tjetër akut.

Diagnozat që duhet të merren në konsideratë përfshijnë:

• infeksionin urinar;
• otitin media;
• infeksionet respiratore;
• gastroenteritin;
• sepsisin ose meningjitin;
• refluksin gastroezofageal me komplikacione;
• alergjinë ndaj proteinave të qumështit të lopës;
• fisurën anale;
• hernien inguinale të inkarceruar;
• invaginacionin intestinal;
• volvulusin ose obstruksionin intestinal;
• torsionin testikular;
• dëmtimin e kornesë;
• një fije floku të mbështjellë rreth gishtit ose organeve gjenitale;
• traumën ose frakturën;
• infeksionin e lëkurës;
• rritjen e presionit intrakranial;
• efektet e padëshiruara të një medikamenti.

Për këtë arsye, foshnja duhet zhveshur plotësisht gjatë ekzaminimit. Një kontroll i pjesshëm mund të humbasë një hernie, skuqje, traumë ose një fije floku të shtrënguar rreth gishtit.

---

Shenjat e alarmit

Kërkohet vlerësim i menjëhershëm mjekësor kur foshnja ka:

• temperaturë 38°C ose më shumë, veçanërisht nën moshën tre muajshe;
• vështirësi në frymëmarrje;
• nxirje, zbehje të theksuar ose lëkurë me njolla;
• përgjumje të pazakontë;
• vështirësi për t’u zgjuar;
• refuzim të ushqimit;
• marrje shumë më të vogël se zakonisht;
• pakësim të urinimit;
• të vjella jeshile;
• të vjella të përsëritura ose me gjak;
• të vjella të forta në formë projektili;
• gjak në jashtëqitje;
• bark të fryrë, të fortë ose të dhimbshëm;
• konvulsione;
• fontanelë të fryrë;
• skuqje që nuk zbehet kur shtypet;
• qarje shumë të mprehtë, të dobët ose krejt ndryshe nga zakonisht;
• episode dhimbjeje me zbehje dhe mbledhje të këmbëve;
• traumë ose dyshim për dëmtim;
• përkeqësim të shpejtë të gjendjes së përgjithshme.

Edhe kur nuk identifikohet menjëherë një simptomë e qartë, shqetësimi i fortë i prindit duhet marrë seriozisht. Prindi zakonisht e njeh më mirë se kushdo sjelljen e zakonshme të foshnjës.

Të vjellat jeshile, distensioni abdominal, gjaku në feçe dhe episodet e dhimbjes së fortë kërkojnë përjashtimin urgjent të një obstruksioni intestinal ose invaginacioni.

---

Si vlerësohet foshnja që qan shumë?

Vlerësimi duhet të jetë sistematik. Nuk mjafton përfundimi se foshnja “ka gazra” pa u analizuar historia, ushqyerja, rritja dhe gjendja e përgjithshme.

Anamneza

Mjeku duhet të pyesë:

• kur filloi qarja;
• nëse fillimi ishte i papritur apo gradual;
• në cilën pjesë të ditës shfaqet;
• sa zgjat çdo episod;
• nëse foshnja qetësohet ndërmjet episodeve;
• nëse qarja lidhet me ushqyerjen;
• si ushqehet foshnja;
• sa shpesh ushqehet;
• nëse ka të vjella ose regurgitim;
• si janë jashtëqitjet;
• sa pelena të lagura ka;
• nëse ka temperaturë;
• nëse ka kollë ose vështirësi në frymëmarrje;
• si ka qenë shtimi në peshë;
• nëse merr medikamente ose suplemente;
• nëse ka pasur traumë;
• si po e përballojnë prindërit situatën.

Një video e regjistruar gjatë episodit mund ta ndihmojë mjekun, veçanërisht nëse foshnja është e qetë gjatë konsultës.

Ekzaminimi klinik

Duhet të vlerësohen:

• temperatura;
• frekuenca kardiake;
• frekuenca respiratore;
• saturimi i oksigjenit kur indikohet;
• gjendja e hidratimit;
• pesha dhe ecuria e rritjes;
• fontanela;
• sytë dhe kornea;
• goja;
• veshët;
• zemra dhe mushkëritë;
• barku;
• herniet;
• gjymtyrët dhe gishtat;
• organet gjenitale;
• lëkura;
• toni dhe reagimi neurologjik.

---

A nevojiten analiza?

Nëse foshnja duket mirë, ushqehet dhe rritet normalisht, ndërsa historia dhe ekzaminimi përputhen me qarje fiziologjike ose kolikë, analizat rutinë zakonisht nuk janë të nevojshme. (Royal Children’s Hospital)

Ekzaminimet zgjidhen sipas dyshimit klinik dhe mund të përfshijnë:

• analizë të urinës dhe urinokulturë;
• hemogramë;
• CRP ose markerë të tjerë inflamatorë;
• glicemi;
• elektrolite;
• ekografi abdominale;
• radiografi;
• ekzaminim oftalmologjik;
• punksion lumbar kur dyshohet infeksion i sistemit nervor;
• analiza të tjera të drejtuara nga gjetjet klinike.

Kryerja automatike e një paneli të gjerë analizash te çdo foshnjë që qan nuk është e nevojshme. Po aq i gabuar është edhe moskryerja e ekzaminimeve kur ka shenja alarmi.

---

Si mund të qetësohet foshnja?

Nuk ka një metodë që funksionon për çdo foshnjë. Qëllimi nuk është domosdoshmërisht ndalimi i menjëhershëm i çdo të qare, por krijimi i një ambienti të sigurt dhe të qetë.

Kontrolloni fillimisht nevojat bazë

Kontrolloni nëse foshnja:

• ka uri;
• ka pelenën e lagur;
• është shumë e veshur;
• është e ftohtë;
• ka nevojë të gromësijë;
• është e lodhur;
• është mbistimuluar;
• ka ndonjë skuqje ose shenjë dëmtimi;
• ka një fije floku të mbështjellë rreth gishtit.

Mbajeni pranë trupit

Mund të ndihmojnë:

• kontakti lëkurë me lëkurë;
• përqafimi;
• ecja e ngadaltë me foshnjën në krahë;
• të folurit me zë të qetë;
• lëvizjet e buta dhe ritmike.

Gjatë mbajtjes, fytyra e foshnjës duhet të jetë e dukshme, rrugët e frymëmarrjes të lira dhe qafa në pozicion neutral.

Ulni stimulimin

• zbehni dritat;
• ulni zhurmën;
• fikni televizorin;
• kufizoni kalimin nga një person te tjetri;
• mos provoni shumë metoda njëkohësisht;
• përdorni zhurmë të bardhë vetëm me volum të ulët dhe larg veshit.

Përmirësoni ushqyerjen

Gjatë ushqyerjes:

• kontrolloni kapjen e gjirit;
• mbajeni foshnjën në pozicion relativisht të drejtë;
• përdorni biberon me rrjedhje të përshtatshme;
• bëni pauza kur foshnja pi shumë shpejt;
• ndihmojeni të gromësijë;
• shmangni ushqyerjen e tepërt.

Vendoseni për të fjetur në mënyrë të sigurt

Pasi të jetë qetësuar, foshnja duhet të vendoset:

• në shpinë;
• mbi një dyshek të fortë dhe të sheshtë;
• në krevatin e saj;
• pa jastëkë;
• pa lodra;
• pa batanije të lira;
• pa pajisje pozicionuese.

Pozicioni barkas mund të përdoret kur foshnja është zgjuar dhe nën mbikëqyrje të vazhdueshme, por jo për gjumë.

---

A ndihmojnë medikamentet kundër kolikës?

Në shumicën e rasteve, kolika nuk kërkon medikamente. Shumë produkte reklamohen si “kundër gazrave”, por jo të gjitha kanë efekt të provuar.

Simetikoni

Simetikoni përdoret për reduktimin e flluskave të gazit në traktin gastrointestinal. Megjithatë, studimet nuk kanë treguar përfitim të qëndrueshëm dhe klinikisht të rëndësishëm për kolikën.

Nuk duhet përdorur si zëvendësim për vlerësimin e ushqyerjes ose ekzaminimin e foshnjës.

Medikamentet kundër aciditetit

Regurgitimi është shumë i zakonshëm gjatë foshnjërisë. Qarja, irritabiliteti dhe harkimi i shpinës janë simptoma jospecifike dhe nuk provojnë sëmundje nga refluksi.

Te foshnjat e shëndetshme, refluksi fiziologjik nuk konsiderohet shkak i zakonshëm i qarjes dhe zakonisht nuk kërkon analiza apo trajtim me barna. (cps.ca)

Frenuesit e pompës protonike, si omeprazoli, nuk duhet të jepen vetëm sepse foshnja qan ose nxjerr qumësht pas pirjes. Ato rezervohen për situata të përzgjedhura, kur ka prova për sëmundje nga refluksi ose komplikacione.

Antikolinergjikët

Dicyclomine dhe barna të ngjashme nuk rekomandohen te foshnjat për shkak të rrezikut të efekteve të padëshiruara serioze.

Paracetamoli

Paracetamoli nuk trajton kolikën dhe nuk duhet dhënë për çdo episod të qarjes.

Ai përdoret vetëm kur ka një indikacion të qartë, si dhimbja ose temperatura, dhe doza duhet llogaritur sipas peshës, moshës dhe preparatit konkret.

Ujërat kundër kolikës dhe preparatet bimore

Produkte të ndryshme të njohura si “gripe water”, çajra ose përzierje bimore nuk kanë përbërje të njëjtë dhe nuk kanë prova të qëndrueshme për efektivitet.

Ato mund të përmbajnë:

• sheqer;
• bikarbonat;
• ekstrakte bimore;
• përbërës me përqendrim të paqartë.

Preparatet bimore nuk duhet të konsiderohen automatikisht të sigurta vetëm sepse janë “natyrale”.

---

Probiotikët dhe kolika: çfarë thotë evidenca?

Jo çdo probiotik ka të njëjtin efekt. Përfitimi, kur ekziston, lidhet me shtamin specifik, dozën dhe grupin e foshnjave ku është studiuar.

Sipas dokumentit të ESPGHAN, te foshnjat që ushqehen kryesisht ose ekskluzivisht me gji mund të merret në konsideratë:

• Limosilactobacillus reuteri DSM 17938, në dozën e studiuar prej rreth (10^8) CFU në ditë, për të paktën 21 ditë;
• Bifidobacterium animalis subsp. lactis BB-12, kur përdoret një preparat me shtam dhe dozë të dokumentuar.

Rekomandimet janë të kushtëzuara dhe bazohen në evidencë me kufizime. Për foshnjat që ushqehen me formulë, të dhënat nuk janë të mjaftueshme për të rekomanduar rutinë të njëjtën qasje. Probiotikët nuk rekomandohen si masë e përgjithshme për parandalimin e kolikës. (espghan.org)

Në etiketë duhet të shkruhet shtami i plotë. Shënimi i thjeshtë “përmban Lactobacillus” nuk garanton se produkti është i njëjtë me atë që është studiuar.

---

Kur duhet menduar për alergjinë ndaj proteinave të qumështit?

Qarja ose kolika e izoluar nuk mjafton për të diagnostikuar alergji ndaj proteinave të qumështit të lopës.

Dyshimi bëhet më i fortë kur shoqërohet me:

• gjak në jashtëqitje;
• mukus të përsëritur në feçe;
• diarre kronike;
• të vjella të përsëritura;
• refuzim ushqimi;
• ekzemë të moderuar ose të rëndë;
• shtim të pamjaftueshëm në peshë;
• reaksion të menjëhershëm pas marrjes së qumështit;
• simptoma që prekin më shumë se një sistem.

Format jo të ndërmjetësuara nga IgE paraqiten kryesisht me simptoma gastrointestinale të vonuara dhe mund të shoqërohen me gjakderdhje rektale, diarre, të vjella, vështirësi në ushqyerje dhe rritje të pamjaftueshme. (cps.ca)

Kur dyshimi klinik është i arsyeshëm, mund të kryhet një provë eliminimi e mbikëqyrur dhe më pas rikthimi i proteinës për të konfirmuar lidhjen.

Ndërrimi i shpeshtë i formulës pa plan diagnostik:

• mund të ngatërrojë pamjen klinike;
• mund të vonojë diagnozën;
• rrit koston;
• mund të çojë në kufizime ushqimore të panevojshme.

---

Çfarë nuk rekomandohet më?

Disa këshilla të përdorura dikur nuk përputhen me standardet e sotme pediatrike.

Dhënia e ujit ose lëngut të frutave

Foshnjës së vogël nuk duhet t’i jepet ujë ose lëng frutash vetëm për të parë nëse qarja vjen nga etja.

Foshnja që ushqehet ekskluzivisht me gji zakonisht nuk ka nevojë për lëngje të tjera gjatë gjashtë muajve të parë, përveçse kur ka një udhëzim të veçantë mjekësor.

Lëngu i frutave nuk është trajtim për kolikën, gazrat ose dehidratimin.

Pikat me alkool borik në vesh

Alkooli borik nuk duhet hedhur rutinë në veshin e një foshnje që qan.

Dhimbja e veshit kërkon ekzaminim otoskopik. Para përdorimit të çdo preparati lokal duhet të dihet gjendja e kanalit të jashtëm dhe e membranës timpanike.

Supozitorët për gazrat

Supozitorët nuk trajtojnë shkakun e zakonshëm të kolikës dhe nuk duhen përdorur rutinë. Stimulimi i përsëritur rektal mund të irritojë mukozën dhe nuk ndihmon maturimin normal të defekimit.

Ushqyerja pas çdo të qare

Gjiri mund ta qetësojë foshnjën dhe ushqyerja sipas kërkesës është e përshtatshme. Megjithatë, çdo e qarë nuk është domosdoshmërisht shenjë urie.

Një foshnjë që ushqehet sa herë qan mund të përfundojë duke pirë më shumë seç ka nevojë, gjë që mund të shtojë regurgitimin dhe parehatinë.

---

Shëndeti i prindit është pjesë e kujdesit për foshnjën

Qarja e zgjatur mund të jetë shumë e lodhshme. Ajo mund të shkaktojë:

• mungesë gjumi;
• ankth;
• irritim;
• ndjenjë faji;
• konflikt në familje;
• humbje të kontrollit;
• përkeqësim të depresionit pas lindjes.

Kur prindi ndihet i mbingarkuar, duhet ta vendosë foshnjën në shpinë, në një krevat të sigurt, dhe të largohet për disa minuta për t’u qetësuar. Më pas duhet të kërkojë ndihmë nga një familjar, profesionist shëndetësor ose person tjetër i besuar.

Foshnja nuk duhet tundur kurrë. Tundja e fortë mund të shkaktojë dëmtime të rënda të trurit.

Siguria dhe gjendja emocionale e prindërve duhet të pyeten drejtpërdrejt gjatë konsultës, veçanërisht kur qarja zgjat prej ditësh dhe familja është e rraskapitur. (Royal Children’s Hospital)

---

Po te fëmijët më të mëdhenj?

Te një fëmijë më i madh, qarja e shpeshtë duhet interpretuar sipas moshës dhe situatës.

Shkaqet mund të jenë:

• temperaturë ose infeksion;
• dhimbje veshi;
• dhimbje fyti ose dhëmbi;
• dhimbje koke;
• dhimbje barku;
• kapsllëk;
• uri ose lodhje;
• frikë;
• ndryshime në familje;
• fillimi i çerdhes ose shkollës;
• vështirësi në komunikim;
• ankth;
• bullizëm;
• keqtrajtim.

Një fëmijë që nis papritur të qajë më shumë se zakonisht duhet vlerësuar fillimisht për dhimbje dhe sëmundje. Nuk është e drejtë që çdo qarje të etiketohet menjëherë si “kapriço”.

---

Kur duhet referimi?

Referim urgjent

Foshnja duhet të referohet urgjentisht kur ka:

• temperaturë në muajt e parë të jetës;
• gjendje të përgjithshme të dëmtuar;
• vështirësi në frymëmarrje;
• shenja neurologjike;
• të vjella jeshile;
• gjak në feçe;
• distension abdominal;
• dehidratim;
• dyshim për invaginacion ose obstruksion;
• hernie të dhimbshme dhe të pareduktueshme;
• traumë;
• torsion testikular;
• dyshim për sepsis ose meningjit;
• pamundësi të familjes për ta mbajtur foshnjën të sigurt.

Referim pediatrik jo urgjent

Duhet konsideruar kur:

• qarja vazhdon përtej periudhës tipike të kolikës;
• ka vështirësi të vazhdueshme në ushqyerje;
• shtimi në peshë është i pamjaftueshëm;
• dyshohet alergji ushqimore;
• ka të vjella ose regurgitim me komplikacione;
• ekzistojnë shenja neurologjike ose zhvillimore;
• prindërit kanë ankth të rëndësishëm ose depresion;
• diagnoza mbetet e paqartë pas vlerësimit fillestar.

---

Pyetje të shpeshta

A janë gazrat shkaku kryesor i kolikës?

Jo. Foshnja mund të gëlltisë ajër gjatë qarjes dhe më pas të nxjerrë gazra. Prania e gazrave nuk provon se ata ishin shkaku fillestar.

A prishet foshnja nëse mbahet shpesh në krahë?

Jo. Gjatë muajve të parë, kontakti dhe përgjigjja ndaj nevojave të foshnjës ndihmojnë krijimin e sigurisë dhe rregullimin emocional.

A duhet ndërruar formula?

Jo pa një arsye të qartë. Ndërrimi i shpeshtë i formulës mund të shtojë pasigurinë dhe të vështirësojë vlerësimin. Formula e hidrolizuar merret në konsideratë kur ka dyshim të argumentuar për alergji ndaj proteinave të qumështit.

A është refluksi shkaku i qarjes pas ushqyerjes?

Jo domosdoshmërisht. Refluksi fiziologjik është shumë i zakonshëm. Te foshnjat e shëndetshme, regurgitimi i thjeshtë zakonisht nuk shkakton qarje të vazhdueshme dhe nuk kërkon trajtim me barna. (Royal Children’s Hospital)

A mund të jepet çaj kamomili ose kopre?

Nuk rekomandohet rutinë te foshnjat e vogla. Pastërtia, përqendrimi dhe doza e produkteve bimore mund të jenë të paqarta, ndërsa lëngjet shtesë mund të pakësojnë marrjen e qumështit.

Kur kalon kolika?

Në shumicën e rasteve, simptomat pakësohen gradualisht dhe zhduken deri rreth muajit të tretë ose të katërt. (HealthyChildren.org)

---

Përfundim

Qarja e tepërt gjatë muajve të parë është e zakonshme, por duhet vlerësuar me kujdes. Në shumë foshnja ajo lidhet me zhvillimin normal, lodhjen, urinë, mbistimulimin ose kolikën infantile. Në raste të tjera mund të jetë shenja e parë e një infeksioni, dhimbjeje ose problemi akut.

Qasja e duhur përfshin:

• dëgjimin e përshkrimit të prindit;
• vlerësimin e ushqyerjes dhe shtimit në peshë;
• zhveshjen dhe ekzaminimin e plotë të foshnjës;
• kërkimin aktiv të shenjave të alarmit;
• shmangien e medikamenteve të panevojshme;
• edukimin dhe mbështetjen e familjes;
• rivlerësimin kur simptomat ndryshojnë ose vazhdojnë.

Një foshnjë që ushqehet mirë, rritet normalisht dhe është në gjendje të mirë ndërmjet episodeve ka më shumë gjasa të ketë një model fiziologjik të qarjes. Por kur qarja është e re, e pazakontë ose shoqërohet me ndryshim të gjendjes së përgjithshme, foshnja duhet të ekzaminohet.

---

Shënim mjekësor

Ky material ka qëllim informues dhe nuk zëvendëson konsultën pediatrike. Foshnjat nën tre muaj me temperaturë, përgjumje, refuzim ushqimi, vështirësi në frymëmarrje, të vjella jeshile, gjak në jashtëqitje ose qarje të pazakontë duhet të vlerësohen pa vonesë.

---

Referencat

1. Royal Children’s Hospital Melbourne. Clinical Practice Guidelines: Unsettled or crying babies. (Royal Children’s Hospital)
2. American Academy of Pediatrics, HealthyChildren.org. Colic Relief Tips for Parents. (HealthyChildren.org)
3. American Academy of Pediatrics, HealthyChildren.org. Responding to Your Baby’s Cries. (HealthyChildren.org)
4. ESPGHAN. Probiotics for the Management of Pediatric Gastrointestinal Disorders: Position Paper. (espghan.org)
5. Canadian Paediatric Society. Medical management of gastro-esophageal reflux in healthy infants. (cps.ca)
6. Canadian Paediatric Society. Cow’s milk protein allergy in infants and children. (cps.ca)
7. Royal Children’s Hospital Melbourne. Gastro-oesophageal reflux disease in infants. (Royal Children’s Hospital)
8. NHS. Colic. (nhs.uk)

---