Gjakderdhja nga hunda është një situatë që ndodh shpesh dhe zakonisht shkakton frikë te pacienti ose familjarët. Në mjekësi quhet epistaxis. Shumicën e herëve nuk është e rrezikshme dhe ndalet me disa veprime të thjeshta, por në disa raste mund të jetë shenjë që kërkon vlerësim mjekësor.
Hunda ka shumë enë të vogla gjaku, sidomos në pjesën e përparme të saj. Këto enë janë të ndjeshme dhe mund të çahen lehtë nga tharja, kruarja, fryrja e fortë e hundës, virozat, alergjitë ose trauma.
Nëse gjakderdhja është e lehtë dhe ndalet shpejt, zakonisht nuk ka arsye për panik. Por nëse gjaku nuk ndalet, del me sasi të madhe, përsëritet shpesh, ndodh pas goditjes ose pacienti përdor hollues gjaku, duhet kërkuar ndihmë mjekësore.
Çfarë është epistaxis? 🩺
Epistaxis është gjakderdhje nga hunda. Ajo mund të vijë nga njëra vrimë e hundës ose nga të dyja. Më shpesh gjakderdhja vjen nga pjesa e përparme e hundës dhe është më e lehtë për t’u kontrolluar.
Në disa raste, gjaku mund të vijë nga pjesa më e pasme e hundës. Kjo gjakderdhje mund të jetë më e fortë, gjaku mund të rrjedhë drejt fytit dhe pacienti mund ta gëlltisë ose ta pështyjë. Kjo situatë kërkon më shumë kujdes dhe zakonisht duhet vlerësuar nga mjeku.
Shkaqet më të shpeshta të gjakderdhjes nga hunda 🔍
Tharja e mukozës së hundës 🌬️
Ajri i thatë, ngrohja në dimër, kondicioneri dhe ambientet me lagështi të ulët mund ta thajnë hundën. Kur mukoza thahet, krijohen çarje të vogla dhe enët e gjakut mund të hapen lehtë.
Kjo është një nga arsyet më të zakonshme pse shumë njerëz kanë gjakderdhje nga hunda sidomos në dimër.
Kruarja ose pastrimi i hundës 👃
Futja e gishtit në hundë, pastrimi i fortë ose fryrja e hundës me forcë mund të dëmtojë mukozën. Kjo ndodh shpesh te fëmijët, por edhe te të rriturit gjatë virozave ose alergjive.
Virozat, riniti dhe alergjitë 🤧
Kur hunda është e bllokuar, e irrituar ose ka sekrecione, pacienti e fryn më shpesh dhe më fort. Kjo mund të shkaktojë çarje të enëve të vogla të gjakut.
Alergjitë gjithashtu mund ta bëjnë mukozën më të ndjeshme, sidomos kur shoqërohen me kruarje, teshtima dhe përdorim të shpeshtë të spray-ve nazale.
Trauma ose goditja në hundë 🤕
Goditja në hundë, rrëzimi, sportet, aksidentet ose fraktura e hundës mund të shkaktojnë gjakderdhje. Nëse pas traumës ka ënjtje të madhe, deformim të hundës, dhimbje të fortë ose vështirësi në frymëmarrje, pacienti duhet të kontrollohet nga mjeku.
Medikamentet që hollojnë gjakun 💊
Disa barna mund ta bëjnë gjakderdhjen më të lehtë për t’u shfaqur dhe më të vështirë për t’u ndalur.
Këtu përfshihen:
💊 Aspirina
💊 Clopidogrel
💊 Warfarin
💊 Rivaroxaban
💊 Apixaban
💊 Dabigatran
💊 Anti-inflamatorët kur përdoren shpesh
Pacienti nuk duhet t’i ndërpresë vetë këto barna. Ndërprerja pa këshillë mjekësore mund të jetë e rrezikshme, sidomos te personat që i marrin për zemrën, enët e gjakut ose për parandalimin e trombozave.
Tensioni i lartë ❤️
Tensioni i lartë nuk është gjithmonë shkaku i drejtpërdrejtë i gjakderdhjes nga hunda, por mund ta bëjë gjakderdhjen më të zgjatur. Prandaj, te një i rritur me epistaxis, sidomos nëse është i moshuar ose ka histori hipertensioni, matja e tensionit është e rëndësishme.
Problemet me koagulimin 🩸
Nëse gjakderdhja përsëritet shpesh, zgjat shumë ose shoqërohet me mavijosje të shumta, gjak nga mishrat e dhëmbëve ose menstruacione shumë të forta, duhet menduar për çrregullime të koagulimit ose probleme hematologjike.
Trupi i huaj në hundë te fëmijët 🧸
Te fëmijët, nëse gjakderdhja është vetëm nga njëra anë dhe shoqërohet me sekrecione me erë të keqe, duhet menduar për trup të huaj në hundë. Kjo kërkon kontroll mjekësor.
Ndihma e parë kur del gjak nga hunda 🚑
Gjëja më e rëndësishme është të mos bëhet panik. Shumica e gjakderdhjeve ndalen me pozicionin e duhur dhe shtypjen e hundës.
Ule pacientin dhe anoje përpara 🪑
Pacienti duhet të ulet drejt dhe të anohet pak përpara. Nuk duhet ta kthejë kokën mbrapa.
Kur koka kthehet mbrapa, gjaku shkon në fyt, gëlltitet dhe mund të shkaktojë të përziera, të vjella ose ndjesi mbytjeje.
Shtyp pjesën e butë të hundës 👃
Duhet shtypur pjesa e butë e hundës, poshtë kockës së hundës, duke mbyllur vrimat e hundës me gishta.
Shtypja duhet të mbahet pa ndërprerje për dhjetë deri në pesëmbëdhjetë minuta. Nuk duhet lëshuar hunda çdo pak sekonda për të kontrolluar, sepse mpiksja prishet dhe gjakderdhja mund të vazhdojë.
Merr frymë nga goja 🌬️
Gjatë shtypjes së hundës, pacienti duhet të marrë frymë nga goja dhe të qëndrojë i qetë.
Mos e gëlltit gjakun 🩸
Nëse gjaku shkon në gojë, duhet pështyrë. Gëlltitja e gjakut mund të shkaktojë të përziera dhe të vjella.
Mund të vendoset diçka e ftohtë ❄️
Një kompresë e ftohtë mbi hundë ose faqe mund të ndihmojë, por veprimi kryesor mbetet shtypja e pjesës së butë të hundës.
Çfarë nuk duhet bërë ❌
❌ Mos e kthe kokën mbrapa
❌ Mos e shtri pacientin në shpinë
❌ Mos e lësho hundën çdo pak sekonda për të parë nëse ndaloi
❌ Mos e fryj hundën menjëherë pasi ndalon gjakderdhja
❌ Mos fut letra ose pambuk thellë në hundë pa këshillë mjekësore
❌ Mos ndërprit holluesit e gjakut pa folur me mjekun
❌ Mos e neglizho nëse gjakderdhja përsëritet shpesh
Kur duhet kërkuar ndihmë mjekësore? 🚨
Duhet kërkuar ndihmë mjekësore nëse:
🚨 Gjakderdhja nuk ndalet pas shtypjes së rregullt
🚨 Gjaku del me sasi të madhe
🚨 Pacienti ka dobësi, marramendje ose zbehje
🚨 Gjaku rrjedh drejt fytit
🚨 Gjakderdhja ndodh pas traume në hundë, fytyrë ose kokë
🚨 Pacienti përdor hollues gjaku
🚨 Ka gjakderdhje edhe nga vende të tjera
🚨 Ka mavijosje të shumta pa shkak
🚨 Epistaxis përsëritet shpesh
🚨 Është fëmijë shumë i vogël
🚨 Ka bllokim të njëanshëm të hundës ose sekrecione me erë të keqe
🚨 Tensioni është shumë i lartë dhe shoqërohet me dhimbje koke, dhimbje gjoksi, gulçim ose shenja neurologjike
Si e vlerëson mjeku epistaxis? 🩺
Mjeku fillimisht vlerëson gjendjen e përgjithshme të pacientit: a është stabil, a ka humbur shumë gjak, si është tensioni, pulsi dhe frymëmarrja.
Pastaj kontrollon hundën për të parë nga vjen gjakderdhja. Në shumë raste burimi është në pjesën e përparme të hundës dhe mund të shihet me ekzaminim të thjeshtë.
Mjeku mund të pyesë:
🩺 Kur filloi gjakderdhja?
🩺 A doli gjaku nga njëra anë apo nga të dyja?
🩺 A ndodhi pas goditjes?
🩺 A përsëritet shpesh?
🩺 A përdor pacienti hollues gjaku?
🩺 A ka tension të lartë?
🩺 A ka mavijosje ose gjakderdhje nga vende të tjera?
🩺 A ka bllokim të hundës, dhimbje ose sekrecione me erë të keqe?
Analizat dhe ekzaminimet 🔬
Jo çdo gjakderdhje nga hunda ka nevojë për analiza. Në rastet e lehta, kur gjakderdhja ndalet shpejt dhe nuk përsëritet, zakonisht nuk nevojitet hetim i madh.
Analizat mund të kërkohen kur gjakderdhja është e fortë, e përsëritur ose pacienti ka faktorë rreziku.
Mund të bëhen:
🔬 Matje e tensionit arterial
🔬 Kontroll i pulsit
🔬 Hemogramë
🔬 Trombocite
🔬 Analiza të koagulimit
🔬 Kontroll i funksionit të mëlçisë ose veshkave sipas rastit
🔬 Vlerësim nga ORL kur gjakderdhja përsëritet ose burimi nuk shihet qartë
Trajtimi mjekësor 💊
Nëse gjakderdhja nuk ndalet me ndihmën e parë, mjeku mund të përdorë metoda të tjera.
Spray për ngushtimin e enëve të gjakut 🌬️
Në disa raste mund të përdoret spray nazal që ndihmon në ngushtimin e enëve të gjakut dhe ul gjakderdhjen. Kjo bëhet me kujdes, sidomos te pacientët me tension të lartë ose sëmundje të zemrës.
Kauterizimi 🔥
Nëse shihet pika nga ku del gjaku, mjeku mund ta mbyllë atë me kauterizim. Kjo përdoret shpesh në gjakderdhjet e përparme që përsëriten.
Tamponada nazale 🩹
Kur gjakderdhja nuk ndalet, mund të vendoset tamponadë në hundë. Kjo duhet bërë nga personel mjekësor dhe pacienti duhet të ndjekë udhëzimet për kontroll.
Referimi te ORL 👨⚕️
Në rastet kur gjakderdhja është e fortë, e pasme, e përsëritur ose nuk gjendet lehtë burimi, pacienti duhet parë nga mjeku ORL.
Si mund të parandalohet gjakderdhja e përsëritur? 🌿
Për njerëzit që kanë shpesh gjakderdhje nga hunda, kujdesi i përditshëm është shumë i rëndësishëm.
🌿 Mbajeni hundën të hidratuar
🌿 Përdorni solucion fiziologjik nëse hunda thahet
🌿 Shmangni kruarjen e hundës
🌿 Mos e fryni hundën me forcë
🌿 Trajtoni alergjitë dhe rinitin
🌿 Shmangni ambientet shumë të thata
🌿 Kontrolloni tensionin arterial
🌿 Përdorni spray nazal siç ju ka këshilluar mjeku
🌿 Flisni me mjekun nëse përdorni hollues gjaku dhe gjakderdhja përsëritet
Epistaxis te fëmijët 👧👦
Te fëmijët, gjakderdhja nga hunda është shumë e shpeshtë. Zakonisht lidhet me kruarjen e hundës, virozat, alergjitë ose tharjen e mukozës.
Prindërit duhet ta ulin fëmijën, ta qetësojnë, ta anojnë pak përpara dhe të shtypin pjesën e butë të hundës.
Nëse gjakderdhja përsëritet shpesh, është vetëm nga njëra anë, ka sekrecione me erë të keqe ose nuk ndalet, duhet vlerësim mjekësor.
Epistaxis te të moshuarit 👴👵
Te të moshuarit, gjakderdhja nga hunda duhet vlerësuar me më shumë kujdes. Shpesh ata mund të kenë tension të lartë, enë gjaku më të brishta, përdorim të holluesve të gjakut ose sëmundje kronike.
Në këto raste ka rëndësi të kontrollohet tensioni, pulsi, medikamentet dhe shenjat e humbjes së gjakut.
Çfarë nuk duhet humbur? 🧠
Gjakderdhja e pasme 🚨
Duhet dyshuar kur gjaku rrjedh drejt fytit, kur pacienti pështyn ose gëlltit gjak, ose kur gjakderdhja është e madhe dhe nuk shihet burimi në pjesën e përparme të hundës.
Çrregullimet e koagulimit 🩸
Nëse ka gjakderdhje të përsëritura, mavijosje, gjak nga mishrat ose histori familjare, duhen menduar problemet e mpiksjes së gjakut.
Efekti i holluesve të gjakut 💊
Pacientët që përdorin antikoagulantë ose antiagregantë kanë nevojë për kujdes më të madh. Nuk duhet ndërprerë terapia pa vendim mjekësor.
Trauma e hundës 🤕
Nëse gjakderdhja vjen pas goditjes dhe ka deformim, ënjtje ose dhimbje të fortë, duhet përjashtuar fraktura.
Lezione lokale në hundë ⚠️
Nëse gjakderdhja përsëritet gjithmonë nga e njëjta anë dhe shoqërohet me bllokim, dhimbje ose sekrecione të pazakonta, duhet vlerësim nga ORL.
FAQ ❓
A është e rrezikshme gjakderdhja nga hunda?
Shumicën e rasteve jo. Zakonisht ndalet me shtypje të hundës dhe pozicion të duhur. Por bëhet shqetësuese kur është e madhe, nuk ndalet, përsëritet shpesh ose ndodh te pacientë që përdorin hollues gjaku.
A duhet ta kthej kokën mbrapa?
Jo. Koka duhet mbajtur pak përpara. Kthimi mbrapa bën që gjaku të shkojë në fyt dhe të gëlltitet.
Ku duhet ta shtyp hundën?
Duhet shtypur pjesa e butë e hundës, poshtë kockës. Shtypja duhet të mbahet vazhdimisht për dhjetë deri në pesëmbëdhjetë minuta.
Pse më del shpesh gjak nga hunda?
Shkaqet më të zakonshme janë tharja e hundës, alergjitë, virozat, kruarja, fryrja e fortë e hundës, tensioni i lartë ose përdorimi i medikamenteve që hollojnë gjakun.
A lidhet gjakderdhja nga hunda me tensionin e lartë?
Mund të shoqërohet, por jo gjithmonë tensioni i lartë është shkaku. Megjithatë, te të rriturit me epistaxis është mirë të matet tensioni.
Kur duhet të shkoj te mjeku?
Duhet të shkoni te mjeku nëse gjakderdhja nuk ndalet, përsëritet shpesh, ndodh pas traume, shoqërohet me dobësi ose marramendje, ose nëse përdorni hollues gjaku.
A duhet të ndaloj aspirinën ose holluesin e gjakut?
Jo pa këshillën e mjekut. Ndërprerja e papritur mund të jetë e rrezikshme për disa pacientë.
Referenca klinike 📚
📚 NICE Clinical Knowledge Summaries – Epistaxis
📚 American Academy of Otolaryngology–Head and Neck Surgery – Clinical Practice Guideline: Nosebleed
📚 MSD Manual Professional – Epistaxis
📚 St John Ambulance – First Aid for Nosebleed
📚 StatPearls / NCBI Bookshelf – Epistaxis
Bio autori ✍️
Dr. Erion Hamiti
Mjek familjeje me përvojë në kujdesin parësor, edukimin shëndetësor dhe vlerësimin e simptomave të përditshme. Përmbajtja në Asclepius Press synon të ndihmojë lexuesin të kuptojë më mirë problemet shëndetësore, pa zëvendësuar konsultën mjekësore.
Disclaimer mjekësor ⚠️
Ky material është informues dhe edukues. Nuk zëvendëson vizitën mjekësore, diagnozën individuale apo trajtimin nga profesionisti shëndetësor. Nëse gjakderdhja nga hunda është e madhe, nuk ndalet, përsëritet shpesh, ndodh pas traume, shoqërohet me dobësi, marramendje ose pacienti përdor hollues gjaku, kërkoni ndihmë mjekësore.
