Diarreja është një nga shqetësimet më të zakonshme te fëmijët. Shumica e prindërve e lidhin menjëherë me një virus ose me një ushqim të prishur, por jo çdo diarre shkaktohet nga një infeksion. Diarreja jo infektive te fëmijët është pikërisht ky grup rastesh, kur jashtëqitjet e shpeshta dhe të ujshme kanë një shkak tjetër, jo mikrobik.
Te disa fëmijë, jashtëqitjet e shpeshta dhe të ujshme mund të lidhen me intolerancën ndaj qumështit, konsumimin e tepërt të lëngjeve të frutave, përdorimin e antibiotikëve, alergjitë ushqimore ose probleme të tjera të aparatit tretës.
Pavarësisht shkakut, gjëja më e rëndësishme është të kuptohet nëse fëmija po humbet shumë lëngje. Dehidratimi është rreziku kryesor i diarresë, sidomos te foshnjat dhe fëmijët e vegjël.
Trajtimi nuk ka për qëllim thjesht “të presë diarrenë”. Qëllimi kryesor është:
- të zëvendësohen lëngjet dhe kripërat e humbura;
- të vazhdohet ushqyerja;
- të gjendet shkaku;
- të dallohen herët shenjat e alarmit;
- të shmangen antibiotikët dhe barnat e panevojshme.
Çfarë quajmë diarre te një fëmijë?
Diarreja është dalja e feçeve më të ujshme dhe më të shpeshta se zakonisht për atë fëmijë.
Shpesh flasim për diarre kur ka tri ose më shumë jashtëqitje të ujshme brenda 24 orëve. Megjithatë, ky përkufizim nuk duhet zbatuar në mënyrë mekanike te çdo foshnjë.
Një foshnjë që ushqehet me gji mund të dalë jashtë disa herë në ditë dhe feçet mund të jenë natyrshëm të buta. Kjo nuk do të thotë domosdoshmërisht se ka diarre.
Prindi duhet të vërejë nëse feçet:
- janë më të ujshme se zakonisht;
- dalin më shpesh;
- janë më të bollshme;
- shoqërohen me të vjella, temperaturë ose dhimbje barku;
- kanë gjak ose shumë mukus;
- kanë shkaktuar ulje të urinimit ose dobësi.
Diarreja quhet akute kur zgjat më pak se 14 ditë. Kur vazhdon përtej kësaj periudhe, duhet kërkuar një shkak tjetër përveç një episodi të zakonshëm akut.
Çfarë është diarreja jo infektive te fëmijët?
Diarreja jo infektive te fëmijët është diarreja që nuk shkaktohet nga një virus, bakter ose parazit.
Në këto raste, fëmija mund të ketë jashtëqitje të shpeshta ose të ujshme, por zakonisht nuk ka temperaturë të lartë dhe gjendja e përgjithshme mund të jetë relativisht e mirë.
Kjo nuk është një rregull absolut. Edhe disa infeksione mund të kalojnë pa temperaturë. Prandaj, shkaku nuk përcaktohet vetëm duke parë termometrin.
Diarreja jo infektive te fëmijët mund të lidhet me:
- intolerancën ndaj laktozës;
- alergjinë ndaj proteinave të qumështit;
- konsumimin e tepërt të lëngjeve të frutave;
- përdorimin e disa barnave;
- diarrenë funksionale të fëmijërisë;
- sëmundjen celiake;
- sëmundjet inflamatore të zorrëve;
- probleme të përthithjes së ushqimeve;
- kapsllëkun e rëndë me rrjedhje të feçeve të buta.
Cilat janë ankesat më të zakonshme te fëmijët me diarre?
Fëmija mund të ketë:
- jashtëqitje të ujshme ose shumë të buta;
- dalje më të shpeshta se zakonisht;
- dhimbje ose ngërçe barku;
- fryrje dhe gazra;
- zhurma të shtuara në bark;
- nevojë urgjente për të dalë jashtë;
- ulje të oreksit;
- të përziera;
- të vjella;
- etje;
- lodhje ose nervozizëm;
- skuqje dhe djegie të lëkurës rreth anusit.
Kur diarreja vazhdon për një kohë të gjatë, mund të shfaqen:
- humbje në peshë;
- mosrritje e mirë;
- zbehje;
- anemi;
- dobësi;
- bark i fryrë;
- mungesë vitaminash ose mineralesh.
Shkaqet e diarresë jo infektive te fëmijët
Intoleranca ndaj laktozës
Laktoza është sheqeri natyral që gjendet në qumësht.
Pas një gastroenteriti, zorra e hollë mund të mbetet përkohësisht e irrituar dhe fëmija mund ta tresë më vështirë laktozën. Si pasojë, mund të shfaqen:
- feçe të ujshme ose acide;
- fryrje;
- shumë gazra;
- ngërçe barku;
- skuqje rreth anusit.
Kjo gjendje është shpesh kalimtare. Nuk do të thotë domosdoshmërisht se fëmija duhet të heqë dorë përgjithmonë nga qumështi.
Qumështi pa laktozë nuk duhet filluar automatikisht në çdo diarre. Vendimi merret sipas simptomave, moshës dhe kohëzgjatjes së problemit.
Alergjia ndaj proteinave të qumështit të lopës
Kjo alergji shfaqet më shpesh te foshnjat.
Përveç diarresë, mund të ketë:
- mukus ose gjurmë gjaku në feçe;
- të vjella;
- ekzemë;
- qarje dhe shqetësim gjatë ushqyerjes;
- refuzim të ushqimit;
- mosrritje të mirë në peshë.
Prindërit nuk duhet ta heqin qumështin dhe produktet e tij pa një plan të përcaktuar nga pediatri. Një dietë e kufizuar gabimisht mund të krijojë mungesa ushqyese.
Diarreja funksionale e fëmijërisë
Diarreja funksionale, e njohur edhe si “toddler’s diarrhea”, është e zakonshme te fëmijët e vegjël.
Fëmija mund të dalë jashtë disa herë në ditë dhe në feçe mund të shihen edhe pjesë të ushqimit të patretur. Megjithatë, fëmija:
- është aktiv;
- ushqehet;
- nuk ka temperaturë;
- nuk ka gjak në feçe;
- nuk ka dhimbje të forta;
- vazhdon të rritet normalisht.
Shpesh kjo lidhet me:
- shumë lëngje gjatë ditës;
- shumë lëng molle ose dardhe;
- ushqime me shumë fruktozë ose sorbitol;
- dietë me shumë pak yndyrë;
- kalim të shpejtë të ushqimit nëpër zorrë.
Konsumimi i tepërt i lëngjeve të frutave
Lëngu i mollës, dardhës dhe pijet e tjera të ëmbla mund të përmbajnë shumë fruktozë ose sorbitol.
Kur këto sheqerna nuk përthithen plotësisht, ato mbajnë ujë brenda zorrës dhe e bëjnë jashtëqitjen më të ujshme.
Në këtë rast, ulja e lëngjeve të frutave mund të jetë më e dobishme sesa shtimi i barnave.
Diarreja nga antibiotikët ose barnat e tjera
Antibiotikët mund të ndryshojnë bakteret normale të zorrës dhe të shkaktojnë diarre.
Edhe barna të tjera mund të japin feçe të ujshme, për shembull:
- laksativët;
- preparatet me magnez;
- disa antacide;
- shurupe që përmbajnë sorbitol;
- disa barna për sëmundje kronike.
Barnat nuk duhet të ndërpriten pa u këshilluar me mjekun që i ka përshkruar.
Nëse gjatë ose pas antibiotikut fëmija ka temperaturë, dhimbje të forta barku, gjak në feçe ose diarre shumë të shpeshtë, duhet të vlerësohet nga mjeku.
Sëmundja celiake
Sëmundja celiake është një reagim i sistemit imunitar ndaj glutenit.
Te fëmijët mund të shfaqet me:
- diarre të përsëritur;
- bark të fryrë;
- feçe voluminoze ose me yndyrë;
- humbje në peshë;
- rritje të ngadaltë;
- anemi;
- lodhje;
- mungesë oreksi.
Një gabim i zakonshëm është heqja e glutenit përpara analizave. Kjo mund t’i bëjë rezultatet më pak të besueshme. Fëmija duhet të vazhdojë ta konsumojë glutenin derisa mjeku të përfundojë vlerësimin, përveçse kur është dhënë udhëzim tjetër.
Sëmundjet inflamatore të zorrëve
Sëmundja e Crohn-it dhe koliti ulceroz janë më të rralla, por duhen menduar kur diarreja:
- zgjat shumë;
- shoqërohet me gjak;
- e zgjon fëmijën natën;
- shoqërohet me dhimbje barku;
- shkakton rënie në peshë;
- shoqërohet me temperaturë të përsëritur;
- ndikon te rritja.
Këta fëmijë duhet të referohen te gastroenterologu pediatrik.
Kapsllëku që duket si diarre
Ndonjëherë fëmija ka një masë të madhe feçesh të forta në rektum. Feçet e buta kalojnë anash saj dhe dalin në të brendshme.
Prindi mendon se fëmija ka diarre, por në të vërtetë problemi kryesor është kapsllëku.
Kjo dyshohet kur fëmija:
- del rrallë jashtë;
- ka feçe shumë të mëdha;
- ka dhimbje gjatë jashtëqitjes;
- mban jashtëqitjen;
- ndot shpesh të brendshmet.
Si dallon diarreja me temperaturë nga ajo pa temperaturë?
Temperatura është një e dhënë e rëndësishme, por nuk mjafton për të vendosur diagnozën.
Diarreja pa temperaturë
Kur fëmija nuk ka temperaturë, mund të mendohet më shumë për:
- intolerancë ndaj laktozës;
- konsum të tepërt të lëngjeve;
- diarre funksionale;
- efekt anësor të një bari;
- alergji ushqimore;
- sëmundje celiake;
- problem të përthithjes.
Megjithatë, disa viroza dhe infeksione të lehta mund të kalojnë edhe pa temperaturë.
Diarreja me temperaturë
Diarreja me temperaturë lidhet më shpesh me një infeksion, por jo domosdoshmërisht me një bakter.
Shumë gastroenterite virale shkaktojnë temperaturë, të vjella dhe diarre, por nuk trajtohen me antibiotikë.
Duhet treguar më shumë kujdes kur temperatura shoqërohet me:
- gjak në feçe;
- dhimbje të forta barku;
- gjendje të rënduar;
- përgjumje;
- të vjella të vazhdueshme;
- bark të fryrë;
- urinim të pakët;
- temperaturë te një foshnjë e vogël.
Çfarë sugjeron më shumë një shkak jo infektiv?
- Fëmija nuk ka temperaturë.
- Vazhdon të luajë dhe të jetë aktiv.
- Nuk ka të vjella të përsëritura.
- Nuk ka gjak në feçe.
- Problemi përsëritet pas një ushqimi të caktuar.
- Diarreja shfaqet pas lëngjeve të frutave ose qumështit.
- Fëmija vazhdon të shtojë peshë.
Çfarë sugjeron më shumë një infeksion?
- Fillim i papritur.
- Temperaturë.
- Të vjella.
- Persona të tjerë të sëmurë në familje.
- Gjak ose shumë mukus në feçe.
- Ushqim i dyshimtë.
- Udhëtim i fundit.
- Dhimbje të forta.
- Gjendje e përgjithshme e rënduar.
Si kuptohet se fëmija po dehidratohet?
Prindi duhet të vëzhgojë më shumë gjendjen e fëmijës sesa vetëm numrin e jashtëqitjeve.
Shenjat e lehta ose të hershme
- Fëmija ka më shumë etje.
- Goja dhe buzët janë të thata.
- Urinon më rrallë.
- Urina është më e errët.
- Ka më pak lot gjatë të qarit.
- Është më nervoz ose më i lodhur.
- Sytë duken pak më të futur.
- Nuk luan si zakonisht.
Shenjat e dehidratimit të rëndë
- Është shumë i përgjumur.
- Zgjohet me vështirësi.
- Nuk arrin të pijë.
- Vjell çdo gjë që pi.
- Nuk ka urinuar për një kohë të gjatë.
- Ka duar dhe këmbë të ftohta.
- Merr frymë shpejt.
- Është shumë i zbehtë.
- Sytë janë të futur.
- Pulsi është i shpejtë dhe i dobët.
- Ka humbje të vetëdijes.
Dehidratimi i rëndë ose shoku kërkojnë trajtim urgjent dhe mund të nevojiten lëngje intravenoze.
Si trajtohet diarreja te fëmijët në shtëpi?
Solucioni i rehidrimit oral është trajtimi kryesor
Solucioni i rehidrimit oral, i njohur si ORS, përmban ujë, glukozë dhe kripëra minerale në përpjesëtime të përshtatshme. Për zëvendësimin e lëngjeve dhe elektroliteve gjenden edhe preparate të gatshme, por te fëmijët me diarre baza mbetet ORS-ja e përshtatur për moshën.
Ai ndihmon zorrën të përthithë më mirë ujin dhe zëvendëson natriumin, kaliumin dhe lëngjet e humbura me feçet.
ORS nuk e ndalon menjëherë diarrenë. Roli i tij është të mbrojë fëmijën nga dehidratimi. Organizata Botërore e Shëndetësisë e konsideron rehidrimin oral një nga masat bazë dhe më të efektshme në trajtimin e diarresë.
Si duhet dhënë ORS?
Më mirë pak dhe shpesh sesa një sasi e madhe menjëherë.
Mund të jepet:
- me lugë;
- me gotë të vogël;
- me shiringë orale;
- në gllënjka të vogla çdo pak minuta.
Nëse fëmija vjell, pritet pak dhe më pas fillohet sërish më ngadalë.
Të vjellat nuk do të thonë automatikisht se rehidrimi oral ka dështuar. Shpesh ORS tolerohet më mirë kur jepet nga pak.
Si përgatitet?
Bustina duhet tretur pikërisht në sasinë e ujit që shkruhet në paketim.
Nuk duhet:
- të hidhet më pak ujë;
- të shtohet sheqer;
- të shtohet kripë;
- të përzihet me qumësht;
- të përzihet me lëng frutash;
- të ndahet bustina me sy.
Një solucion tepër i përqendruar mund të shkaktojë çrregullime të rrezikshme të natriumit.
Edhe CDC këshillon që bustina e ORS të përgatitet me sasinë e saktë të ujit dhe që ushqyerja e zakonshme, përfshirë gjirin, të vazhdojë.
Sa ORS duhet dhënë?
Sasia varet nga:
- mosha;
- pesha;
- numri i jashtëqitjeve;
- të vjellat;
- shkalla e dehidratimit;
- sëmundjet e tjera të fëmijës.
Në fëmijët me shenja klinike dehidratimi, NICE përshkruan përdorimin e ORS të llogaritur sipas peshës gjatë orëve të para, nën vlerësim klinik. Kjo nuk duhet shndërruar në një dozë fikse për çdo fëmijë pa marrë parasysh gjendjen e tij.
A duhet të vazhdojë fëmija të hajë?
Po. Fëmija nuk duhet lënë pa ngrënë për një kohë të gjatë.
Pas fazës së rehidrimit, ushqimi i zakonshëm duhet rifilluar sipas tolerancës.
Mund të jepen:
- oriz;
- patate;
- makarona;
- bukë;
- supë;
- banane;
- kos, kur tolerohet;
- perime të ziera;
- mish pa shumë yndyrë;
- vakte të vogla familjare.
Nuk është e nevojshme që fëmija të ushqehet vetëm me oriz, banane dhe bukë të thekur për disa ditë. Dietat shumë të kufizuara mund të mos i japin energjinë dhe proteinat e nevojshme.
Ushqyerja me gji duhet të vazhdojë.
Pas rehidrimit rekomandohet rikthimi i qumështit me përqendrim të zakonshëm dhe i ushqimit normal, ndërsa lëngjet e frutave dhe pijet e gazuara duhen shmangur derisa diarreja të ndalet.
Çfarë duhet kufizuar?
- pijet e gazuara;
- lëngjet industriale;
- shumë lëng molle ose dardhe;
- çaji shumë i ëmbëlsuar;
- ëmbëlsirat;
- ushqimet shumë të yndyrshme;
- produkte me sorbitol;
- ushqimet që duket se e përkeqësojnë diarrenë.
A duhet përdorur zinku?
Organizata Botërore e Shëndetësisë rekomandon ORS, vazhdimin e ushqyerjes dhe, në shumë programe pediatrike, suplementimin me zink gjatë episodeve akute të diarresë. Zinku mund të shkurtojë kohëzgjatjen dhe të ulë rëndesën e episodit.
Skemat e OBSH-së përdorin zakonisht:
- 10 mg zink në ditë te foshnjat nën 6 muaj;
- 20 mg zink në ditë te fëmijët mbi 6 muaj;
- për rreth 10–14 ditë.
Megjithatë, përdorimi duhet përshtatur sipas moshës, ushqyerjes, protokolleve lokale dhe gjendjes klinike.
Zinku nuk zëvendëson ORS.
A ndihmojnë probiotikët?
Probiotikët nuk janë të gjithë njësoj.
Efekti i tyre varet nga:
- lloji i mikroorganizmit;
- shtami;
- doza;
- cilësia e produktit;
- shkaku i diarresë.
Disa shtame mund të japin një përfitim modest në situata të caktuara, por nuk mund të thuhet se çdo probiotik është efektiv.
ESPGHAN thekson se rekomandimet për probiotikët duhet të jenë specifike për shtamin dhe jo vetëm për emrin e përgjithshëm “probiotik”.
Probiotikët:
- nuk zëvendësojnë ORS;
- nuk trajtojnë dehidratimin;
- nuk duhet të përdoren pa këshillë te fëmijët me imunitet shumë të dobët, sëmundje të rëndë ose kateter venoz qendror.
Cilat barna nuk duhen dhënë pa këshillë mjekësore?
Loperamidi
Loperamidi dhe barnat e ngjashme që ngadalësojnë lëvizjen e zorrëve nuk duhet të përdoren rutinë te fëmijët.
Ato duhen shmangur veçanërisht kur ka:
- temperaturë;
- gjak në feçe;
- bark të fryrë;
- dyshim për infeksion bakterial;
- moshë të vogël;
- gjendje të rënduar.
Ndalimi i jashtëqitjeve nuk është gjithmonë një gjë e mirë. Në disa infeksione, ngadalësimi i zorrës mund të mbajë më gjatë toksinat dhe mikroorganizmat brenda saj.
Barnat kundër të vjellave
Nuk duhet të përdoren automatikisht në shtëpi.
Në raste të zgjedhura, mjeku mund të përdorë një antiemetik për ta ndihmuar fëmijën të tolerojë ORS, por duhet llogaritur doza dhe të vlerësohen kundërindikacionet.
Preparatet “që e presin diarrenë”
Asnjë preparat nuk duhet të zëvendësojë hidratimin.
Edhe kur përdoret një produkt ndihmës, vlerësimi i dehidratimit dhe dhënia e ORS mbeten më të rëndësishme. Për preparatet ndihmëse që përdoren te fëmijët, lexoni edhe artikullin për Tasectan në diarre.
Kur nevojiten lëngjet intravenoze?
Shumica e fëmijëve mund të rehidratohen nga goja.
Lëngjet intravenoze përdoren kur:
- fëmija ka dehidratim të rëndë;
- ka shenja shoku;
- nuk arrin të pijë;
- vjell vazhdimisht çdo sasi;
- gjendja po përkeqësohet;
- ORS nuk po korrigjon dehidratimin;
- ka çrregullime të dyshuara të elektroliteve;
- është shumë i përgjumur;
- ka sëmundje të rëndë shoqëruese.
OBSH rekomandon rehidrim intravenoz kur ka dehidratim të rëndë ose shok.
Kur duhet dërguar fëmija në spital?
- Nuk pi dot.
- Vjell çdo gjë.
- Nuk ka urinuar.
- Është shumë i përgjumur.
- Ka duar dhe këmbë të ftohta.
- Ka puls të dobët ose frymëmarrje të shpejtë.
- Ka gjak në feçe.
- Ka dhimbje të forta barku.
- Barku është shumë i fryrë.
- Ka temperaturë të lartë dhe gjendje të rënduar.
- Ka sëmundje të zemrës, veshkave ose metabolizmit.
- Është foshnjë e vogël me humbje të mëdha.
- Prindi nuk arrin të sigurojë hidratim të mjaftueshëm në shtëpi.
Terapia intravenoze duhet llogaritur sipas peshës, dehidratimit, elektroliteve dhe sëmundjeve të tjera. “Serumi” nuk është një trajtim që jepet njësoj për çdo fëmijë.
Sa ditë zgjat diarreja te fëmijët?
Kohëzgjatja varet nga shkaku.
- Diarreja nga një ndryshim ushqimor mund të përmirësohet brenda 1–2 ditësh.
- Diarreja funksionale mund të vazhdojë ose të përsëritet për një kohë të gjatë.
- Intoleranca e përkohshme ndaj laktozës mund të zgjasë disa ditë ose javë.
- Diarreja nga një bar mund të vazhdojë derisa të rishikohet trajtimi.
- Gastroenteriti akut zakonisht përmirësohet gradualisht brenda disa ditësh.
Sipas NICE, diarreja nga gastroenteriti zakonisht zgjat rreth 5–7 ditë dhe te shumica e fëmijëve ndalet brenda dy javësh.
Kjo nuk do të thotë se prindi duhet të presë dy javë kur fëmija po përkeqësohet.
Kontrolli mjekësor nevojitet më herët kur:
- diarreja po shtohet;
- fëmija nuk pi;
- ka gjak në feçe;
- ka temperaturë të vazhdueshme;
- humbet peshë;
- ka dhimbje të forta;
- nuk urinon normalisht;
- diarreja përsëritet shpesh.
Kur përdoret antibiotiku në diarrenë te fëmijët?
Në diarrenë jo infektive te fëmijët
Antibiotiku nuk përdoret.
Ai nuk vepron ndaj:
- intolerancës ndaj laktozës;
- alergjive ushqimore;
- diarresë funksionale;
- sëmundjes celiake;
- diarresë nga lëngjet e frutave;
- diarresë nga barnat.
Përkundrazi, përdorimi i panevojshëm mund:
- ta përkeqësojë diarrenë;
- të dëmtojë mikrobiotën e zorrës;
- të shkaktojë alergji;
- të rrisë rezistencën bakteriale;
- të favorizojë infeksionin nga Clostridioides difficile.
Po në diarrenë infektive?
Edhe në gastroenteritin infektiv antibiotiku nuk jepet rutinë.
Shumica e rasteve akute te fëmijët shkaktohen nga viruse dhe përmirësohen me hidratim dhe kujdes mbështetës.
NICE rekomandon që antibiotikët të mos përdoren rutinë te fëmijët me gastroenterit.
Antibiotiku mund të përdoret vetëm në raste të veçanta, si:
- sepsis i dyshuar ose i konfirmuar;
- infeksion bakterial që është përhapur jashtë zorrës;
- dizenteri nga Shigella;
- kolerë e rëndë;
- giardiazë;
- amebiazë dizenterike;
- enterokolit nga Clostridioides difficile;
- disa raste të salmonelozës te foshnjat e vogla, fëmijët e kequshqyer ose me imunitet të dobët.
Zgjedhja e antibiotikut duhet të bazohet te diagnoza, mosha, pesha, rëndesa klinike dhe, kur është e nevojshme, analiza e feçeve.
Kujdes me diarrenë me gjak
Diarreja me gjak nuk duhet trajtuar vetë me antibiotik.
Në disa infeksione që prodhojnë toksina të caktuara, antibiotikët ose barnat që ndalojnë zorrën mund të rrisin rrezikun e komplikacioneve.
Fëmija duhet të vlerësohet nga mjeku.
Kur duhen bërë analiza në diarrenë te fëmijët?
Nëse diarreja është e lehtë, zgjat pak dhe fëmija është në gjendje të mirë, zakonisht nuk nevojiten analiza.
Mjeku mund të kërkojë ekzaminime kur:
- ka gjak në feçe;
- ka temperaturë të vazhdueshme;
- diarreja është shumë e shpeshtë;
- zgjat më shumë se pritej;
- ka humbje në peshë;
- fëmija nuk rritet normalisht;
- ka udhëtuar;
- ka përdorur antibiotikë;
- ka imunitet të dobët;
- dyshohet sëmundje celiake;
- dyshohet sëmundje inflamatore e zorrëve;
- ka dehidratim të rëndë.
Sipas rastit mund të kërkohen:
- hemogramë;
- CRP;
- glukozë;
- natrium dhe kalium;
- ure dhe kreatininë;
- analizë ose kulturë feçesh;
- analizë për parazitë;
- test për Clostridioides difficile;
- kalprotektinë fekale;
- antitrupa për sëmundjen celiake.
Analizat nuk duhet të interpretohen të shkëputura nga ekzaminimi klinik dhe kurba e rritjes së fëmijës.
Si kujdesemi për lëkurën rreth anusit?
Jashtëqitjet e shpeshta mund ta irritojnë shpejt lëkurën.
Mund të ndihmojë:
- larja me ujë të vakët;
- tharja e butë, pa fërkim;
- ndërrimi i shpeshtë i pelenës;
- shmangia e pecetave me alkool ose aromë;
- përdorimi i kremit mbrojtës me oksid zinku;
- lënia e zonës pa pelenë për pak kohë.
Nëse krijohen plagë, flluska, gjakosje ose skuqje që përhapet, duhet të shihet nga mjeku.
Shenjat e alarmit në diarrenë te fëmijët
Kërkoni ndihmë mjekësore urgjente nëse fëmija:
- nuk pi dot;
- vjell vazhdimisht;
- nuk ka urinuar;
- është shumë i përgjumur;
- zgjohet me vështirësi;
- ka duar dhe këmbë të ftohta;
- ka gojë shumë të thatë;
- nuk ka lot;
- ka sy të futur;
- ka gjak ose feçe të zeza;
- ka të vjella jeshile;
- ka dhimbje shumë të forta;
- ka bark të fortë ose shumë të fryrë;
- ka temperaturë të lartë dhe gjendje të rënduar;
- po humbet peshë;
- po përkeqësohet shpejt.
Pragu për kontroll duhet të jetë më i ulët te: Kur diarreja shoqërohet me dhimbje barku të vazhdueshme, shihni edhe dhimbjen e barkut te fëmijët e vegjël.
- foshnjat;
- fëmijët e lindur para kohe;
- fëmijët me kequshqyerje;
- fëmijët me diabet;
- fëmijët me sëmundje të zemrës ose veshkave;
- fëmijët me imunitet të dobët.
15 pyetje të shpeshta për diarrenë te fëmijët
A është çdo jashtëqitje e butë diarre?
Jo. Sidomos foshnjat që ushqehen me gji mund të kenë feçe të buta dhe të shpeshta. Rëndësi ka ndryshimi nga modeli i zakonshëm i fëmijës.
A është diarreja pa temperaturë gjithmonë jo infektive?
Jo. Edhe një infeksion i lehtë mund të kalojë pa temperaturë. Duhet parë e gjithë tabloja klinike.
A do të thotë temperatura se duhet antibiotik?
Jo. Shumë viroza shkaktojnë temperaturë dhe nuk trajtohen me antibiotik.
Çfarë duhet t’i jap fëmijës për të pirë?
Kur ka humbje të shpeshta, zgjedhja kryesore është ORS, i dhënë pak dhe shpesh.
A mjafton vetëm uji?
Uji ndihmon, por nuk zëvendëson të gjitha kripërat e humbura. Në diarre të shpeshtë ORS është më i përshtatshëm.
A duhet ndërprerë gjiri?
Jo. Ushqyerja me gji duhet të vazhdojë.
A duhet hequr qumështi?
Jo në çdo rast. Kufizimi i laktozës merret në konsideratë vetëm kur simptomat e sugjerojnë dhe pas vlerësimit mjekësor.
A duhet lënë fëmija pa ngrënë?
Jo. Pas rehidrimit, ushqimi i zakonshëm rifillohet në porcione të vogla, sipas tolerancës.
A ndihmon lëngu i mollës?
Në sasi të mëdha mund ta përkeqësojë diarrenë për shkak të fruktozës dhe sorbitolit.
A mund të përdoret loperamidi?
Nuk duhet përdorur rutinë te fëmijët dhe mund të jetë i rrezikshëm në disa situata.
A mund të përdoren probiotikët?
Disa shtame mund të ndihmojnë pak, por jo çdo produkt ka të njëjtin efekt. Probiotiku nuk zëvendëson ORS.
Kur duhet bërë analiza e feçeve?
Kur ka gjak, temperaturë të vazhdueshme, diarre të rëndë ose të zgjatur, udhëtim, imunitet të dobët ose dyshim për një infeksion të caktuar.
Sa mund të zgjasë diarreja pas një viroze?
Feçet mund të mbeten të buta për disa ditë. Ndonjëherë krijohet intolerancë e përkohshme ndaj laktozës që mund të zgjasë më gjatë.
Kur duhet menduar për sëmundjen celiake?
Kur diarreja përsëritet ose zgjat dhe shoqërohet me bark të fryrë, anemi, humbje peshe ose rritje të dobët.
Kur duhet referuar te gastroenterologu pediatrik?
Kur ka diarre të zgjatur, gjak në feçe, humbje peshe, anemi, rritje të dobët, dyshim për sëmundje celiake, alergji të ndërlikuar ose sëmundje inflamatore të zorrëve.
Përmbledhje
Jo çdo diarre te fëmijët është infektive.
Diarreja mund të lidhet me ushqimin, intolerancën ndaj laktozës, alergjitë, lëngjet e frutave, antibiotikët ose sëmundje të tjera të zorrëve.
Gjëja më e rëndësishme është të parandalohet dehidratimi.
Në shumicën e rasteve duhen:
- ORS pak dhe shpesh;
- vazhdim i ushqyerjes;
- vazhdim i gjirit;
- shmangie e pijeve shumë të ëmbla;
- vëzhgim i urinimit dhe gjendjes së përgjithshme;
- vlerësim mjekësor kur ka shenja alarmi.
Antibiotiku nuk përdoret në diarrenë jo infektive te fëmijët dhe nuk duhet dhënë rutinë as në gastroenteritin akut.
Referencat
- World Health Organization. Diarrhoeal disease. Informacion mbi ORS, zinkun dhe përdorimin e lëngjeve intravenoze në dehidratimin e rëndë.
- World Health Organization. Children under five years with diarrhoea receiving oral rehydration solution and zinc supplementation.
- World Health Organization. Zinc supplementation in the management of diarrhoea.
- National Institute for Health and Care Excellence – NICE. Diarrhoea and vomiting caused by gastroenteritis in children under five: diagnosis and management.
- NICE. Recommendations: rehidrimi, rifillimi i ushqyerjes dhe përdorimi i antibiotikëve vetëm në raste të përzgjedhura.
- NICE Clinical Knowledge Summaries. Child gastroenteritis: kohëzgjatja e zakonshme e diarresë dhe të vjellave.
- Centers for Disease Control and Prevention – CDC. Traveling safely with infants and children: përgatitja e ORS, vazhdimi i ushqimit dhe ushqyerja me gji.
- European Society for Paediatric Gastroenterology, Hepatology and Nutrition – ESPGHAN. Probiotics for the management of pediatric gastrointestinal disorders: position paper.
Disclaimer mjekësor
Ky artikull ka qëllim informues dhe edukativ. Ai nuk zëvendëson konsultën, ekzaminimin ose trajtimin nga pediatri.
Sasia e ORS, përdorimi i zinkut dhe çdo trajtim tjetër duhet të përshtaten sipas moshës, peshës, shkallës së dehidratimit dhe sëmundjeve shoqëruese.
Mos i jepni fëmijës antibiotikë, loperamid, barna kundër të vjellave ose preparate të tjera kundër diarresë pa rekomandim mjekësor. Nëse shfaqen shenja dehidratimi, gjak në feçe, përgjumje, të vjella të vazhdueshme ose përkeqësim i gjendjes, kërkoni menjëherë ndihmë mjekësore.
