Kur lind një fëmijë, bashkë me gëzimin vjen edhe një ndjenjë e natyrshme frike:
A po e mbaj mirë?
A po e ushqej si duhet?
A duhet t’i jap ujë?
A duhet ta pastroj kështu?
A është normale kjo që po shoh?
Shumë prindër bëjnë veprime me qëllim të mirë, nga dashuria, nga kujdesi i tepërt ose nga këshillat që kanë dëgjuar prej vitesh në familje. Por jo çdo këshillë e vjetër është e sigurt. Disa zakone që duken të pafajshme mund të mos jenë të nevojshme dhe, në raste të caktuara, mund t’i krijojnë probleme foshnjës.
Ky artikull është një udhëzues praktik për prindërit e rinj: çfarë është mirë të shmanget te bebet dhe pse.
A duhet t’i japim ujë bebes që ushqehet vetëm me gji? 💧
Në shumicën e rasteve, jo.
Foshnja që ushqehet vetëm me gji nuk ka nevojë për ujë shtesë në muajt e parë të jetës. Qumështi i nënës përmban lëngjet dhe ushqimin që i duhen bebes. Edhe në ditë të nxehta, zakonisht zgjidhja është vendosja më e shpeshtë në gji, jo dhënia e ujit pa arsye.
Uji i panevojshëm mund të zërë vendin e qumështit, të ulë marrjen e kalorive dhe të krijojë shqetësime në balancën e kripërave te foshnjat shumë të vogla.
Pra, mos i jepni ujë një foshnjeje që ushqehet mirë me gji, përveç rasteve kur pediatri e këshillon.
A është mirë të lyhet biberoni me mjaltë? 🍯
Jo. Ky është një gabim që duhet shmangur me kujdes.
Mjalti nuk duhet t’u jepet foshnjave nën moshën një vjeç. Nuk ka rëndësi nëse është “vetëm pak”, në biberon, në qumësht apo në çaj. Te foshnjat e vogla, mjalti mund të jetë i rrezikshëm për shkak të mundësisë së botulizmit infantil.
Përveç kësaj, zakoni i ëmbëlsimit të biberonit mund të ndikojë negativisht edhe te shëndeti i dhëmbëve kur fëmija rritet.
Kur foshnja qan, nuk duhet qetësuar me mjaltë. Duhet kërkuar shkaku: uri, gazra, lodhje, refluks, kapsllëk, temperaturë ose ndonjë shqetësim tjetër.
A duhet pastruar biberoni me gojën e prindit? 🍼
Jo.
Shpesh ndodh që biberoni bie në dysheme dhe prindi, pa e menduar gjatë, e fut në gojën e vet për ta “pastruar”, pastaj ia jep bebes. Ky veprim duket i vogël, por nuk është i këshillueshëm.
Goja e të rriturit ka mikrobe, edhe kur personi është plotësisht i shëndetshëm. Këto mikrobe mund të kalojnë te foshnja, e cila ende nuk ka mbrojtje të zhvilluar si një i rritur.
Biberoni duhet larë me ujë të pastër. Nëse nuk mund të pastrohet në atë moment, më mirë të mos përdoret.
Pështyma e prindit nuk është mënyrë pastrimi.
A duhet t’i lajmë kokën bebes edhe kur ka fontanelë? 🛁
Po, por me kujdes.
Disa prindër kanë frikë të lajnë kokën e foshnjës sepse mendojnë se mund të dëmtojnë fontanelën. Në të vërtetë, larja e butë nuk e dëmton beben.
Koka e foshnjës duhet pastruar njësoj si pjesët e tjera delikate të trupit. Nëse nuk pastrohet mirë, mund të krijohen kore, yndyrë dhe luspa në skalp.
Kur koret janë të pranishme, ato mund të zbuten me produkte të përshtatshme për bebe dhe më pas të pastrohen lehtë, pa fërkim të fortë.
Kujdesi duhet të jetë i butë, jo i frikësuar.
A ndihmon leukoplasti për t’i dhënë formë veshëve? 🎀
Jo.
Vendosja e leukoplastit, fiongo-ve apo lidhëseve për të “rregulluar” formën e veshëve nuk ka vlerë. Forma e veshëve varet kryesisht nga zhvillimi natyral dhe trashëgimia.
Leukoplasti mund të irritojë lëkurën delikate të foshnjës, të shkaktojë skuqje, plagë të vogla ose bezdi.
Nëse prindi vëren një deformim të dukshëm të veshit, zgjidhja nuk është fiksimi në shtëpi. Duhet konsultë me pediatrin ose specialistin ORL.
A duhet t’i lidhim këmbët bebes që të rriten drejt? 🦵
Jo.
Ky është një zakon i vjetër, por nuk ndihmon. Këmbët e foshnjës kanë pozicionin e tyre natyral dhe shpesh ndikohen nga pozicioni që ka pasur fëmija në barkun e nënës.
Lidhja e këmbëve nuk i drejton ato. Përkundrazi, mund të kufizojë lëvizjen normale dhe të krijojë parehati.
Foshnja ka nevojë për liri lëvizjeje, veshje të rehatshme dhe kontroll pediatrik kur ka dyshim për problem të ijeve apo të këmbëve.
Mos i lidhni këmbët. Lëreni fëmijën të lëvizë lirshëm.
A duhet vendosur monedhë, fashë apo leukoplast mbi kërthizë? 🩹
Jo.
Hernia umbilikale, pra fryrja e vogël në zonën e kërthizës, është e shpeshtë te foshnjat. Shumë prindër mendojnë se duke vendosur leukoplast, monedhë apo fashë të fortë, hernia do të mbyllet më shpejt.
Këto metoda nuk e shërojnë hernien. Përkundrazi, mund të irritojnë lëkurën, të krijojnë plagë ose infeksion.
Shumë hernie umbilikale mbyllen vetë me kalimin e kohës. Rëndësi ka që fëmija të ndiqet nga pediatri dhe prindi të dijë kur duhet të shqetësohet.
Kontrolli duhet bërë menjëherë nëse hernia bëhet e fortë, e dhimbshme, e skuqur, nuk futet mbrapsht, ose nëse foshnja ka të vjella dhe bark të fryrë.
A duhet operuar menjëherë hernia e kërthizës? 🏥
Jo gjithmonë.
Jo çdo hernie umbilikale kërkon ndërhyrje kirurgjikale të menjëhershme. Në shumë raste, mjafton ndjekja në kohë nga pediatri.
Nëse fëmija ushqehet mirë, nuk ka dhimbje, jashtëqitja është normale dhe hernia futet lehtë, zakonisht vëzhgohet.
Operacioni diskutohet vetëm në raste të veçanta, sidomos kur hernia nuk mbyllet me kalimin e viteve, rritet shumë ose jep shenja komplikacioni.
Prindi nuk duhet të alarmohet, por as ta neglizhojë. Vlerësimi mjekësor është mënyra më e sigurt.
A duhet hapur me forcë ngjitja intime te vajzat e vogla? 👧
Jo.
Te disa vajza të vogla mund të shfaqet ngjitje e buzëve intime, e njohur si sineki labiale. Kjo gjendje duhet trajtuar me kujdes dhe jo me panik.
Nëse fëmija urinon normalisht dhe nuk ka infeksione të përsëritura, shpesh nuk ka nevojë për ndërhyrje agresive. Hapja me forcë është gabim. Mund të shkaktojë dhimbje, gjakosje, irritim dhe frikë te fëmija.
Duhet vlerësim nga pediatri kur ka vështirësi në urinim, skuqje të fortë, infeksione urinare të përsëritura ose shqetësim të vazhdueshëm.
Kjo është një gjendje që kërkon vlerësim, jo veprime të dhunshme në shtëpi.
A duhet antibiotik sa herë fëmija ka temperaturë? 🌡️
Jo.
Temperatura nuk do të thotë gjithmonë infeksion bakterial. Shumë infeksione te fëmijët janë virale dhe nuk kanë nevojë për antibiotik.
Antibiotiku nuk e ul temperaturën më shpejt kur shkaku është viral. Përdorimi pa arsye mund të shkaktojë diarre, alergji, dëmtim të florës intestinale dhe rezistencë bakteriale.
Antibiotiku duhet dhënë vetëm kur ka arsye mjekësore dhe pas vlerësimit nga mjeku.
Nuk duhet përdorur sepse “herën e kaluar bëri mirë”, sepse “e kishte edhe fëmija tjetër”, apo sepse prindi mendon se temperatura kërkon patjetër antibiotik.
Çdo fëmijë duhet vlerësuar më vete.
A është mirë t’i japim çaj ose kamomil bebes që qan? 🍵
Jo automatikisht.
Kur foshnja qan shumë, shpesh dëgjohet këshilla: “Jepi pak çaj”, “Jepi kamomil”, “Jepi ujë me sheqer”. Por te foshnjat e vogla, këto nuk duhet të përdoren pa arsye dhe pa këshillë mjeku.
Çaji, kamomili apo lëngjet e tjera mund të zënë vendin e qumështit dhe të ulin marrjen e kalorive. Gjithashtu mund të ngatërrojnë ritmin e ushqyerjes.
Kur foshnja qan, duhet kërkuar shkaku. Mund të jetë uri, gazra, refluks, kapsllëk, lodhje, temperaturë, vapë, të ftohtë ose një problem tjetër shëndetësor.
Qarja nuk trajtohet me çaj. Qarja kuptohet duke vlerësuar fëmijën.
A mund të përdoret çdo lloj uji për qumështin formulë? 💧🍼
Jo.
Jo çdo ujë është i përshtatshëm për përgatitjen e qumështit formulë. Disa ujëra minerale mund të kenë përmbajtje të lartë kripërash dhe mineralesh. Te foshnjat, veshkat janë ende në zhvillim dhe nuk duhen mbingarkuar pa arsye.
Formula duhet përgatitur sipas udhëzimeve në kuti dhe sipas këshillës së pediatrit.
Nuk duhet zgjedhur ujë rastësor vetëm sepse duket “më natyral”, “më i mirë” apo “më i shtrenjtë”. Te foshnjat, më e mira është ajo që është e përshtatshme për moshën dhe e përdorur saktë.
A mund ta bëjmë qumështin formulë më të trashë ose më të hollë? 🍼
Jo.
Qumështi formulë nuk përgatitet “me sy”. Duhet përgatitur saktësisht siç shkruhet në kuti.
Disa prindër shtojnë më shumë pluhur, duke menduar se fëmija do të shtojë më mirë në peshë. Të tjerë shtojnë më shumë ujë, nga frika se mos formula i rëndon stomakun. Të dyja veprimet janë të gabuara.
Formula shumë e përqendruar mund të rëndojë aparatin tretës dhe veshkat. Mund të shkaktojë të vjella, diarre, kapsllëk ose dehidrim.
Formula shumë e holluar nuk i jep fëmijës ushqimin që i duhet. Foshnja mund të mos marrë kaloritë dhe lëndët ushqyese të nevojshme.
Matja duhet bërë gjithmonë sipas udhëzimit të produktit.
A është qumështi i zakonshëm zëvendësues i formulës? 🥛
Jo për foshnjat e vogla.
Në muajt e parë të jetës, ushqimi kryesor duhet të jetë qumështi i gjirit ose formula e përshtatur për moshën. Qumështi i zakonshëm i lopës nuk është zëvendësues i formulës për foshnjat e vogla.
Edhe zierja e qumështit të ambalazhuar nuk e kthen atë në ushqim të përshtatshëm për foshnjën. Nëse qumështi është i pasterizuar, zierja e panevojshme nuk e bën më të mirë për këtë qëllim.
Te foshnjat, zgjedhja e ushqimit duhet bërë sipas moshës dhe këshillës mjekësore.
Kur duhet të kërkojë prindi ndihmë mjekësore? 🚨
Ka raste kur nuk duhet pritur në shtëpi.
Foshnja duhet vlerësuar nga mjeku kur ka temperaturë në muajt e parë të jetës, nuk pi mirë, është shumë e përgjumur, merr frymë me vështirësi, ka të vjella të përsëritura, diarre të rëndë, urinë shumë të pakët, bark të fryrë ose të qara të pandalshme.
Kontrolli duhet bërë edhe kur hernia e kërthizës bëhet e fortë, e dhimbshme, e skuqur ose nuk futet mbrapsht.
Te foshnjat, më mirë një kontroll më tepër sesa një vonesë e panevojshme.
Përfundim ❤️
Shumë gabime te bebet bëhen nga dashuria dhe frika, jo nga pakujdesia.
Prindi do ta mbrojë fëmijën, ta qetësojë dhe ta ndihmojë të rritet mirë. Por te foshnjat, jo çdo këshillë e vjetër është e sigurt dhe jo çdo ndërhyrje është e nevojshme.
Mos e lyeni biberonin me mjaltë.
Mos i jepni ujë pa arsye një foshnjeje që ushqehet me gji.
Mos përdorni antibiotik pa vlerësim mjekësor.
Mos lidhni këmbët, veshët apo hernien.
Mos ndryshoni masën e qumështit formulë.
Kujdesi më i mirë nuk është gjithmonë të bësh më shumë. Shpesh, kujdesi më i mirë është të mos ndërhysh pa arsye.
Foshnja ka nevojë për dashuri, higjienë, ushqyerje të saktë, vëzhgim të kujdesshëm dhe këshillë mjekësore kur duhet.
Pyetje të shpeshta 👶
Kur mund të fillojë bebi të pijë pak ujë?
Në përgjithësi, foshnjat që ushqehen vetëm me gji nuk kanë nevojë për ujë në muajt e parë. Uji mund të futet më vonë, sipas moshës dhe këshillës së pediatrit.
Pse nuk rekomandohet mjalti para moshës një vjeç?
Sepse te foshnjat e vogla ekziston rreziku i botulizmit infantil. Për këtë arsye, mjalti shmanget plotësisht para moshës një vjeç.
Çfarë duhet bërë kur biberoni bie në tokë?
Duhet larë me ujë të pastër. Nuk duhet pastruar me gojën e prindit, sepse pështyma mund të kalojë mikrobe te foshnja.
Kur është shqetësuese hernia e kërthizës?
Kur bëhet e fortë, e dhimbshme, e skuqur, nuk futet mbrapsht, ose shoqërohet me të vjella, bark të fryrë apo gjendje të keqe të fëmijës.
A mund të jepet antibiotik vetëm për temperaturë?
Jo. Temperatura nuk do të thotë gjithmonë infeksion bakterial. Antibiotiku vendoset vetëm pas vlerësimit nga mjeku.
Si duhet përgatitur qumështi formulë?
Saktësisht sipas udhëzimit në kuti. Nuk duhet bërë as më i trashë dhe as më i hollë nga sa rekomandohet.
Disclaimer
Ky artikull ka qëllim informues dhe edukues. Nuk zëvendëson konsultën mjekësore, vizitën te pediatri apo vlerësimin klinik të fëmijës. Për çdo shqetësim shëndetësor, sidomos te foshnjat e vogla, prindërit duhet të kontaktojnë mjekun.
Përgatiti: Dr Erion Hamiti
