Gërrhitja është një nga ato probleme që shpesh nuk merren seriozisht. Në familje mund të bëhet shaka: “Po tund shtëpinë nga gërrhitja!”, “Nuk më le të fle!”, “Ti gërrhet, por nuk e dëgjon veten!”. Por pas kësaj zhurme të natës mund të fshihet diçka më shumë se bezdi.
Në shumë raste, gërrhitja është e padëmshme dhe lidhet me lodhjen, hundën e bllokuar, gjumin në shpinë ose disa zakone të përditshme. Por në raste të tjera, ajo mund të jetë shenjë se rrugët e frymëmarrjes ngushtohen shumë gjatë gjumit dhe trupi nuk po merr ajrin siç duhet.
Problemi më i rëndësishëm që duhet përjashtuar është apnea obstruktive e gjumit, një gjendje ku frymëmarrja ndërpritet ose ulet disa herë gjatë natës. Personi mund të mos e kuptojë fare, por zgjohet i lodhur, me dhimbje koke, me gojë të thatë ose me përgjumje gjatë ditës.
Çfarë është gërrhitja? 🤔
Gërrhitja është zhurma që krijohet kur ajri kalon me vështirësi nëpër rrugët e sipërme të frymëmarrjes gjatë gjumit. Këto rrugë përfshijnë hundën, gojën, qiellzën e butë, uvulën, gjuhën dhe fytin.
Gjatë gjumit, muskujt relaksohen. Kur ky relaksim është i tepërt ose kur ka një pengesë anatomike, rruga e ajrit ngushtohet. Ajri kalon me presion, indet e buta dridhen dhe krijohet zhurma karakteristike e gërrhitjes.
Jo çdo person që gërrhet ka apne gjumi. Por gërrhitja e fortë, e përditshme, e shoqëruar me pauza në frymëmarrje ose lodhje ditore, duhet vlerësuar më seriozisht.
Pse ndodh gërrhitja? Shkaqet kryesore 🧩
Gërrhitja zakonisht nuk ka vetëm një shkak. Shpesh është kombinim i disa faktorëve.
1. Gjumi në shpinë
Kur personi fle në shpinë, gjuha dhe indet e buta të fytit mund të bien më lehtë prapa. Kjo ngushton rrugën e ajrit dhe e shton gërrhitjen. Shumë pacientë gërrhasin më fort në shpinë dhe përmirësohen kur flenë anash.
2. Mbipesha dhe obeziteti
Shtimi në peshë, sidomos dhjami rreth qafës dhe barkut, e vështirëson frymëmarrjen gjatë gjumit. Perimetri i madh i qafës është faktor rreziku për apne obstruktive të gjumit. Edhe një ulje graduale e peshës mund ta përmirësojë ndjeshëm gërrhitjen.
3. Hunda e bllokuar
Kur hunda nuk merr frymë mirë, personi detyrohet të marrë frymë nga goja. Kjo e shton dridhjen e indeve të fytit. Shkaqet mund të jenë riniti alergjik, ftohjet, sinusiti, polipet nazale ose deviacioni i septumit.
4. Riniti alergjik
Alergjitë shkaktojnë ënjtje të mukozës së hundës, rrjedhje, teshtima dhe bllokim. Një hundë e bllokuar gjatë natës e rrit shumë mundësinë e gërrhitjes.
5. Alkooli në darkë
Alkooli relakson muskujt e fytit. Sa më shumë të relaksohen këta muskuj, aq më lehtë ngushtohet rruga e ajrit. Prandaj shumë persona gërrhasin më fort pas konsumit të alkoolit në mbrëmje.
6. Sedativët dhe ilaçet gjumëndjellëse
Disa medikamente qetësuese, gjumëndjellëse ose relaksuese mund ta përkeqësojnë gërrhitjen dhe apnenë e gjumit. Këto nuk duhen përdorur pa vlerësim mjekësor, sidomos te personat që kanë pauza në frymëmarrje gjatë natës.
7. Mosha
Me kalimin e viteve, toni i muskujve të fytit bie. Indet bëhen më të relaksuara dhe më të prirura për dridhje gjatë frymëmarrjes. Kjo është një arsye pse gërrhitja shtohet me moshën.
8. Anatomia e gojës dhe fytit
Disa persona kanë qiellzë të butë më të gjatë, uvulë të zgjatur, nofull të poshtme të tërhequr, gjuhë më të madhe ose hapësirë më të ngushtë në fyt. Këta faktorë e bëjnë gërrhitjen më të mundshme.
9. Bajamet dhe adenoidet e zmadhuara
Kjo është shumë e rëndësishme te fëmijët, por mund të ndodhë edhe te të rriturit. Bajamet e mëdha mund të ngushtojnë rrugën e ajrit dhe të shkaktojnë gërrhitje të fortë.
10. Refluksi gastroezofageal
Refluksi mund të irritojë fytin, të shtojë inflamacionin lokal dhe ta përkeqësojë frymëmarrjen gjatë natës.
11. Duhanpirja
Duhani irriton mukozën e hundës dhe fytit, shton inflamacionin dhe mund të përkeqësojë gërrhitjen.
12. Lodhja e madhe dhe mungesa e gjumit
Kur trupi është shumë i lodhur, muskujt gjatë gjumit mund të relaksohen më shumë se zakonisht. Kjo mund ta bëjë gërrhitjen më të fortë.
Kur gërrhitja nuk duhet neglizhuar? 🚨
Gërrhitja bëhet më serioze kur shoqërohet me shenja që tregojnë se frymëmarrja ndërpritet ose ulet gjatë gjumit.Lexo dhehttps://doctorerio.com/apnea-nocturna-armiku-i-heshtur-i-gjumit-dhe-shendetit-kardiovaskular/
Shenjat kryesore janë:
- Pauza në frymëmarrje të vërejtura nga partneri/familjarët.
- Zgjim me mbytje, gulçim ose frymëmarrje të fortë.
- Lodhje e vazhdueshme gjatë ditës.
- Përgjumje në punë, në shkollë ose gjatë drejtimit të makinës.
- Dhimbje koke në mëngjes.
- Gojë e thatë pas zgjimit.
- Tension i lartë.
- Rrahje të çrregullta zemre.
- Urinim i shpeshtë natën.
- Ulje e përqendrimit.
- Nervozizëm ose ndryshim humori.
Këto janë shenja që duhet të ngrenë dyshimin për apne obstruktive të gjumit. Apnea e gjumit nuk është thjesht problem gjumi; ajo mund të ndikojë në tensionin arterial, zemrën, metabolizmin dhe cilësinë e jetës.
Çfarë testi bëhet për gërrhitjen dhe apnenë e gjumit? 🧪
Kur dyshohet se gërrhitja lidhet me apne gjumi, testi kryesor është studimi i gjumit.
1. Polisomnografia
Polisomnografia është ekzaminimi më i plotë. Zakonisht bëhet në laborator gjumi dhe monitoron disa parametra gjatë natës:
- Frymëmarrjen.
- Oksigjenimin e gjakut.
- Lëvizjet e kraharorit dhe barkut.
- Rrahjet e zemrës.
- Aktivitetin e trurit gjatë gjumit.
- Lëvizjet e syve.
- Lëvizjet e këmbëve.
- Pozicionin e trupit.
- Numrin e episodeve të apnesë/hipopnesë.
Ky test ndihmon të përcaktohet nëse pacienti ka apne gjumi dhe sa e rëndë është.
2. Testi i gjumit në shtëpi
Në disa raste mund të përdoret test gjumi në shtëpi me pajisje portative. Ai zakonisht mat frymëmarrjen, oksigjenimin, pulsin dhe ndonjëherë pozicionin e trupit. Është më praktik, por nuk është i përshtatshëm për çdo pacient.
Udhëzimi i American Academy of Sleep Medicine rekomandon që diagnoza e apnesë obstruktive të gjumit te të rriturit të bëhet me polisomnografi ose me test gjumi në shtëpi të përshtatshëm, te pacientët me dyshim klinik për OSA. (PMC)
3. Oksimetria gjatë natës
Oksimetria mat uljet e oksigjenit gjatë gjumit. Mund të japë sinjal orientues, por zakonisht nuk mjafton e vetme për diagnozë të plotë.
4. Vlerësimi ORL
Nëse dyshohet për problem anatomik, pacienti mund të ketë nevojë për kontroll nga ORL për hundën, septumin, polipet, bajamet, qiellzën e butë dhe fytin.
Pyetësori STOP-Bang: Test i thjeshtë orientues për rrezikun e apnesë 📋
STOP-Bang nuk vendos diagnozë, por ndihmon për të kuptuar nëse pacienti ka rrezik të lartë për apne gjumi. Pyetjet janë të thjeshta dhe përgjigjen me “Po” ose “Jo”. Faqja zyrtare e STOP-Bang e paraqet si mjet depistimi për rrezikun e OSA. (stopbang.ca)
S – Snoring / Gërrhitje
A gërrhisni fort, aq sa dëgjoheni nga dhoma tjetër ose partneri ju zgjon gjatë natës?
T – Tired / Lodhje
A ndiheni shpesh i lodhur, i këputur ose përgjumësh gjatë ditës?
O – Observed apnea / Pauza të vërejtura
A ju ka thënë dikush se ndaloni frymëmarrjen gjatë gjumit?
P – Pressure / Tension
A keni tension të lartë ose merrni trajtim për hipertension?
B – BMI
A jeni mbipeshë/obez, sidomos me shtim peshe rreth barkut dhe qafës?
A – Age / Mosha
A jeni mbi 50 vjeç?
N – Neck circumference / Perimetri i qafës
A keni qafë të trashë? Praktikisht, rreziku rritet kur perimetri i qafës është i madh.
G – Gender / Gjinia
Meshkujt kanë rrezik më të lartë për OSA, por kjo nuk do të thotë që gratë nuk preken, sidomos pas menopauzës.
Si interpretohet praktikisht?
Sa më shumë përgjigje “Po”, aq më i lartë dyshimi për apne gjumi. Nëse ka gërrhitje të fortë plus lodhje ditore, pauza në frymëmarrje ose hipertension, pacienti duhet vlerësuar më tej.
Epworth Sleepiness Scale: Sa përgjumeni gjatë ditës? 😴
Një tjetër pyetësor praktik është Epworth Sleepiness Scale. Ai vlerëson sa e mundshme është që pacienti të dremisë në situata të zakonshme ditore. ESS përfshin 8 situata që ndihmojnë në vlerësimin e përgjumjes gjatë ditës. (BovenIJ)
Pacienti vlerëson mundësinë për të dremitur nga 0 deri në 3:
- 0 = nuk do të dremisja kurrë.
- 1 = mundësi e vogël.
- 2 = mundësi mesatare.
- 3 = mundësi e lartë.
Situatat janë:
- Duke lexuar ulur.
- Duke parë televizor.
- I ulur në një vend publik.
- Si pasagjer në makinë për rreth 1 orë pa ndërprerje.
- Duke pushuar shtrirë pasdite.
- Duke folur me dikë.
- I ulur qetësisht pas drekës.
- Në makinë, kur ndalon pak në trafik.
Sa më i lartë rezultati, aq më e madhe përgjumja ditore dhe aq më shumë duhet menduar për çrregullim të gjumit, përfshirë apnenë.
Si trajtohet gërrhitja? ✅
Trajtimi varet nga shkaku. Nuk ka një ilaç magjik që e zgjidh gërrhitjen për të gjithë.
1. Ndryshimi i pozicionit të gjumit
Nëse gërrhitja ndodh kryesisht në shpinë, fjetja anash mund të ndihmojë shumë. Mund të përdoren jastëkë pozicionues ose metoda që e pengojnë pacientin të kthehet në shpinë gjatë gjumit.
2. Ulja e peshës
Te pacientët mbipeshë, ulja e peshës është ndër ndërhyrjet më të rëndësishme. Ajo mund të ulë presionin mbi rrugët e frymëmarrjes dhe të përmirësojë gërrhitjen.
3. Shmangia e alkoolit dhe sedativëve
Alkooli para gjumit dhe sedativët mund ta përkeqësojnë ngushtimin e rrugëve të frymëmarrjes. Këshilla praktike është të shmanget alkooli në mbrëmje dhe të mos përdoren qetësues gjumi pa mjek.
4. Trajtimi i hundës së bllokuar
Nëse ka rinit alergjik, sinusit, polipe ose deviacion septumi, trajtimi i hundës është i domosdoshëm. Mund të përdoren lavazhe nazale me solucion fiziologjik, trajtim për alergjinë dhe konsultë ORL sipas rastit.
5. Pajisjet orale
Disa pacientë përfitojnë nga pajisjet që avancojnë nofullën e poshtme gjatë gjumit. Këto përdoren sidomos te gërrhitja ose apnea e lehtë-mesatare, pas vlerësimit nga specialisti.
6. CPAP / PAP
Kur konfirmohet apnea obstruktive e gjumit, trajtimi kryesor është shpesh PAP/CPAP. Pajisja jep presion ajri dhe mban rrugët e frymëmarrjes të hapura gjatë natës. NHLBI përmend ndryshimet e stilit të jetesës, PAP/CPAP, pajisjet orale dhe kirurgjinë si opsione trajtimi për apnenë e gjumit. (NHLBI, NIH)
7. Kirurgjia
Kirurgjia nuk është zgjidhja e parë për çdo pacient që gërrhet. Ajo merret në konsideratë kur ka pengesë anatomike të qartë: bajame të mëdha, polipe nazale, deviacion septumi, adenoide ose probleme të qiellzës së butë.
Gërrhitja te fëmijët 👧🧒
Te fëmijët, gërrhitja e vazhdueshme nuk duhet quajtur normale. Shpesh lidhet me bajame ose adenoide të zmadhuara.
Fëmija mund të ketë gjumë të trazuar, frymëmarrje nga goja, djersitje natën, lodhje, vështirësi përqendrimi, irritim ose sjellje hiperaktive. Ndonjëherë problemi nuk duket si përgjumje, por si ulje vëmendjeje gjatë ditës.
Nëse fëmija gërrhet shpesh, sidomos nëse ka pauza në frymëmarrje, duhet vlerësim nga pediatri dhe ORL.
Pyetjet më të shpeshta ❓
A është gërrhitja gjithmonë e rrezikshme?
Jo. Mund të jetë e thjeshtë dhe e lidhur me pozicionin e gjumit ose hundën e bllokuar. Por nëse ka pauza frymëmarrjeje, lodhje ditore ose tension të lartë, duhet kontroll.
A do të thotë çdo gërrhitje apne gjumi?
Jo. Por gërrhitja e fortë me pauza në frymëmarrje është shenjë e rëndësishme për apne.
Kur duhet bërë test gjumi?
Kur ka gërrhitje të fortë, pauza në frymëmarrje, zgjim me mbytje, përgjumje ditore, dhimbje koke në mëngjes ose hipertension.
A ndihmon humbja e peshës?
Po. Te pacientët mbipeshë, ulja e peshës mund të përmirësojë ndjeshëm gërrhitjen dhe apnenë.
A ndihmon spray për hundët?
Ndihmon vetëm nëse ka bllokim nazal ose rinit alergjik. Nuk e zgjidh apnenë e gjumit nëse shkaku është ngushtimi i fytit.
Çfarë është CPAP?
CPAP është pajisje që jep presion ajri gjatë gjumit dhe mban rrugët e frymëmarrjes të hapura. Nuk është oksigjen, por presion pozitiv ajri.
A është normale gërrhitja te fëmijët?
Gërrhitja e rastësishme gjatë virozave mund të ndodhë. Por gërrhitja e vazhdueshme te fëmijët kërkon kontroll pediatrik/ORL.
Referenca
- American Academy of Sleep Medicine. Clinical Practice Guideline for Diagnostic Testing for Adult Obstructive Sleep Apnea.
- NHLBI/NIH. Sleep Apnea – Treatment.
- STOP-Bang Questionnaire – Official Screening Tool.
- Epworth Sleepiness Scale – vlerësimi i përgjumjes ditore.
- Mayo Clinic. Obstructive Sleep Apnea – Symptoms, Causes, Diagnosis and Treatment.
Disclaimer
Ky artikull ka qëllim informues dhe edukues. Nuk zëvendëson konsultën mjekësore, ekzaminimin klinik apo testin e gjumit. Nëse keni gërrhitje të fortë, pauza në frymëmarrje, lodhje të rëndë gjatë ditës, zgjim me mbytje, tension të lartë ose sëmundje të zemrës, duhet të konsultoheni me mjekun e familjes, ORL, pneumologun ose specialistin e gjumit. Trajtimi duhet përshtatur sipas shkakut dhe gjendjes së çdo pacienti.
