Shumë prindër shqetësohen kur vënë re se fëmija i tyre nuk flet si bashkëmoshatarët, nuk reagon gjithmonë kur i thërrasin emrin, ka pak kontakt me sy, luan në mënyrë të përsëritur ose duket sikur mëson më ngadalë.
Në këto raste është shumë e rëndësishme të mos vendoset menjëherë një etiketë diagnostike. Një sjellje e vetme nuk mjafton për të diagnostikuar autizëm ose aftësi të kufizuar intelektuale.
Mjeku dhe prindi duhet të shohin zhvillimin e përgjithshëm të fëmijës:
- si komunikon;
- si luan;
- si ndërvepron me njerëzit;
- si mëson;
- si lëviz;
- si zgjidh probleme;
- si kryen aktivitetet e përditshme;
- nëse ka humbur ndonjë aftësi që më parë e kishte fituar.
Në terminologjinë moderne mjekësore nuk preferohet më termi “prapambetje mendore”. Te fëmijët e vegjël përdoret më shpesh termi vonesë globale e zhvillimit, ndërsa te fëmijët më të mëdhenj mund të përdoret diagnoza aftësi e kufizuar intelektuale, kur vlerësimi kognitiv dhe adaptiv e mbështet atë.
Autizmi është një çrregullim tjetër neurozhvillimor. Ai karakterizohet kryesisht nga vështirësi në komunikimin dhe ndërveprimin social, së bashku me sjellje ose interesa të kufizuara dhe të përsëritura.
Një fëmijë mund të ketë autizëm pa aftësi të kufizuar intelektuale, mund të ketë aftësi të kufizuar intelektuale pa autizëm ose mund t’i ketë të dyja njëkohësisht.
Çfarë është vonesa globale e zhvillimit?
Vonesa globale e zhvillimit nënkupton një vonesë të rëndësishme në dy ose më shumë fusha të zhvillimit.
Këto fusha përfshijnë:
- zhvillimin motorik të madh;
- motorikën fine;
- gjuhën dhe komunikimin;
- aftësitë njohëse;
- zhvillimin social dhe emocional;
- aftësitë e jetës së përditshme.
Një fëmijë mund të jetë i vonuar në disa nga këto fusha dhe jo në të gjitha.
Për shembull, një fëmijë 3-vjeçar mund të ketë vështirësi në të folur, të kuptuar, lojë funksionale dhe vetëshërbim, ndërkohë që ecja dhe motorika e tij janë relativisht normale.
Në këto raste kërkohet një vlerësim i plotë zhvillimor dhe jo vetëm kontrolli i gjuhës.
Çfarë është aftësia e kufizuar intelektuale?
Aftësia e kufizuar intelektuale karakterizohet nga kufizime të rëndësishme si në funksionimin intelektual, ashtu edhe në funksionimin adaptiv.
Kjo do të thotë se nuk mjafton vetëm një rezultat i ulët i IQ-së.
Duhet vlerësuar edhe mënyra se si fëmija funksionon në jetën e përditshme.
Funksionimi konceptual
Përfshin:
- gjuhën;
- të lexuarit;
- të shkruarit;
- numrat;
- zgjidhjen e problemeve;
- aftësinë për të mësuar.
Funksionimi social
Përfshin:
- marrëdhëniet me njerëzit;
- kuptimin e situatave sociale;
- komunikimin;
- sjelljen në grup;
- gjykimin social.
Funksionimi praktik
Përfshin:
- ushqyerjen;
- veshjen;
- higjienën;
- përdorimin e tualetit;
- sigurinë personale;
- pavarësinë në aktivitetet e përditshme.
Prandaj dy fëmijë me të njëjtin rezultat në një test kognitiv mund të kenë nivele shumë të ndryshme funksionimi në jetën reale.
Çfarë është autizmi?
Çrregullimi i spektrit të autizmit është një çrregullim neurozhvillimor që ndikon kryesisht në:
- komunikimin social;
- ndërveprimin social;
- fleksibilitetin e sjelljes;
- interesat dhe aktivitetet e fëmijës.
Për diagnozë kërkohet një model i vazhdueshëm simptomash dhe jo vetëm një sjellje e izoluar.
Vështirësi në reciprocitetin social
Fëmija mund:
- të mos ndajë spontanisht gëzimin;
- të mos kërkojë shpesh ndërveprim;
- të mos përfshihet lehtë në lojë reciproke;
- të mos vazhdojë një komunikim të ndërsjellë.
Vështirësi në komunikimin joverbal
Mund të shfaqen:
- pak kontakt me sy;
- përdorim i kufizuar i gjesteve;
- mungesë e tregimit me gisht;
- mimikë e kufizuar;
- vështirësi në koordinimin e shikimit me gjestet.
Sjellje të përsëritura
Mund të shfaqen:
- rreshtimi i lodrave;
- rrotullimi i objekteve;
- lëvizje të përsëritura të duarve;
- insistim për të njëjtën rutinë;
- interesa shumë të ngushta.
Cilat janë shenjat e hershme të autizmit?
Shenjat mund të shfaqen në vitet e para të jetës.
Prindi duhet të vëzhgojë sidomos mënyrën si fëmija komunikon dhe si kërkon kontakt me njerëzit.
Shenja të mundshme janë:
- kontakti i kufizuar me sy;
- mosreagimi ndaj emrit;
- mungesa e tregimit me gisht;
- mungesa e vëmendjes së përbashkët;
- përdorimi i pakët i gjesteve;
- loja e përsëritur;
- rreshtimi i lodrave;
- ndjeshmëri ndaj tingujve ose prekjes;
- shqetësim i madh nga ndryshimi i rutinës.
Një nga këto shenja e vetme nuk mjafton për diagnozë.
Shenjat rreth moshës 9–12 muajsh
Në këtë moshë mund të tërheqin vëmendjen:
- mungesë e reagimit të qëndrueshëm ndaj emrit;
- shumë pak kontakt me sy;
- mungesë e imitimit;
- përdorim minimal i gjesteve;
- pak interes për lojë sociale.
Shenjat rreth moshës 12–18 muajsh
Mund të vërehen:
- pak ose aspak fjalë;
- nuk tregon me gisht;
- nuk sjell objekte për t’ia treguar prindit;
- nuk ndjek drejtimin e gishtit;
- pak lojë imituese;
- interes i kufizuar për ndërveprim.
Një element shumë i rëndësishëm është tregimi me gisht për të ndarë interesin, jo vetëm për të kërkuar diçka.
Shenjat rreth moshës 18–24 muajsh
Në këtë periudhë simptomat mund të bëhen më të dukshme.
Fëmija mund:
- të ketë vonesë të rëndësishme të gjuhës;
- të mos kombinojë fjalë;
- të ketë pak lojë imagjinare;
- të mos imitojë;
- të jetë shumë i fiksuar pas një aktiviteti;
- të reagojë shumë keq ndaj ndryshimit;
- të ketë lëvizje stereotipe.
Në këtë grupmoshë përdoret shpesh edhe M-CHAT-R/F për screening të autizmit.
Red flag shumë i rëndësishëm: humbja e aftësive
Një nga shenjat që kërkon vëmendje të veçantë është regresioni.
Fëmija mund të ketë:
- përdorur disa fjalë dhe më pas t’i humbasë;
- reaguar ndaj emrit dhe më pas të mos reagojë;
- përdorur gjeste dhe më pas t’i humbasë;
- zhvilluar aftësi sociale që më pas zhduken.
Humbja e aftësive motorike kërkon vlerësim edhe më urgjent.
Regresioni nuk duhet të shpjegohet thjesht me frazën:
“Është fazë.”
Testi 1: kontrolli i etapave të zhvillimit
Testi më i thjeshtë fillestar është kontrolli sistematik i etapave të zhvillimit.
Gjuha
Pyesni:
- A kupton udhëzimet?
- A përdor fjalë?
- A ndërton fjali?
- A komunikon për të kërkuar diçka?
- A komunikon për të ndarë interesin?
Socializimi
- A buzëqesh ndaj njerëzve?
- A kërkon prindin?
- A reagon ndaj emrit?
- A përfshihet në lojë?
Motorika
- A ulet?
- A ecën?
- A vrapon?
- A përdor të dyja duart?
- A kap objekte të vogla?
Njohja
- A kupton shkak-pasojë?
- A kërkon objekte të fshehura?
- A imiton?
- A zgjidh probleme të thjeshta?
Vetëshërbimi
- A ushqehet sipas moshës?
- A ndihmon në veshje?
- A përdor sendet sipas funksionit?
Testi 2: screening i përgjithshëm zhvillimor
Për këtë qëllim mund të përdoren instrumente standarde si:
- ASQ;
- PEDS;
- SWYC;
- instrumente të tjera të validuara sipas sistemit shëndetësor.
Screening-u nuk vendos diagnozën.
Ai ndihmon të identifikohen fëmijët që kanë nevojë për vlerësim më të plotë.
Testi 3: M-CHAT-R/F
M-CHAT-R/F është një nga instrumentet më të përdorura për screening të autizmit te fëmijët e vegjël.
Ai përmban 20 pyetje për sjelljen e zakonshme të fëmijës.
Nuk është test inteligjence.
Nuk vendos diagnozë.
Si interpretohet?
0–2 pikë
Rrezik i ulët.
Vazhdohet monitorimi dhe screening-u mund të përsëritet sipas moshës dhe udhëzimeve.
3–7 pikë
Rrezik i ndërmjetëm.
Duhet kryer pjesa Follow-Up për pyetjet problematike.
8–20 pikë
Rrezik i lartë.
Kërkohet vlerësim i mëtejshëm profesional.
Edhe një rezultat i ulët nuk e përjashton plotësisht autizmin nëse shenjat klinike janë bindëse.
PROMPT IMAZHI 9 – M-CHAT
Imazh 16:9 me pediatren që plotëson një formular të screening-ut me prindin. Në ekran shfaqet grafik i thjeshtë me tre nivele: 0–2 rrezik i ulët, 3–7 i ndërmjetëm, 8–20 i lartë. Titull: “M-CHAT-R/F është screening, jo diagnozë”.
Test orientues për prindërit
Ky nuk është test diagnostik, por mund të ndihmojë familjen të organizojë vëzhgimet.
Pyesni:
- A reagon kur i thërrisni emrin?
- A ju shikon gjatë ndërveprimit?
- A tregon me gisht?
- A ndjek gishtin tuaj?
- A ju sjell objekte për t’jua treguar?
- A imiton?
- A përdor gjeste?
- A interesohet për fëmijët e tjerë?
- A përdor lodrat sipas funksionit?
- A luan lojë imagjinare?
- A përsërit lëvizje?
- A rreshton objekte?
- A shqetësohet shumë nga ndryshimet?
- A ka reagime të pazakonta ndaj tingujve apo prekjes?
- A ka humbur aftësi të fituara?
Nuk ka një numër të caktuar përgjigjesh që vendos diagnozën.
Testi i vëmendjes së përbashkët
Joint attention ose vëmendja e përbashkët është një nga elementët shumë të rëndësishëm të zhvillimit social.
Shembull:
Fëmija sheh një qen.
Ai mund:
- të shohë qenin;
- të kthehet te prindi;
- të tregojë me gisht;
- të shohë përsëri qenin;
- të ndajë emocionin me prindin.
Këtu qëllimi nuk është thjesht:
“Dua qenin.”
Por:
“Shiko edhe ti sa interesant është.”.
Testi i reagimit ndaj emrit
Ky është një vëzhgim i thjeshtë, por duhet interpretuar me kujdes.
Në një ambient të qetë:
- fëmija është duke luajtur;
- prindi e thërret një herë me emër;
- vëzhgohet nëse kthen kokën ose kërkon kontakt.
Nëse nuk reagon një herë, kjo nuk ka domethënie të madhe.
Por nëse nuk reagon në shumë situata, duhet kontrolluar:
- zhvillimi social;
- vëmendja;
- dëgjimi.
Testi i lojës
Vëzhgoni se si përdor fëmija lodrat.
Një fëmijë mund:
- të shtyjë makinën;
- të ushqejë kukullën;
- të telefonojë me telefon lodër;
- të ndërtojë me kube.
Në disa fëmijë me ASD mund të vërehet:
- rrotullimi i vazhdueshëm i rrotave;
- rreshtimi i lodrave;
- hapja dhe mbyllja e përsëritur e një dere;
- fokus vetëm në një pjesë të objektit.
Por përsëri, një sjellje e tillë e vetme nuk vendos diagnozë.
Testi i imitimit
Imitimi është shumë i rëndësishëm për mësimin.
Mund të provoni:
- duartrokitje;
- “bye-bye”;
- vendosjen e kubeve;
- imitimin e një tingulli;
- përdorimin e një objekti.
Vëzhgoni nëse fëmija:
- ju shikon;
- kupton modelin;
- përpiqet ta përsërisë.
Mungesa e imitimit mund të shihet në disa çrregullime neurozhvillimore dhe nuk është specifike vetëm për autizmin.
Si dallon autizmi nga aftësia e kufizuar intelektuale?
Te vonesa globale e zhvillimit shumë fusha mund të ecin relativisht në të njëjtin nivel të vonuar.
Fëmija mund të jetë shumë social dhe të kërkojë komunikim, por të ketë aftësi të përgjithshme nën nivelin e pritshëm për moshën.
Te autizmi shpesh profili është më i pabarabartë.
Fëmija mund:
- të njohë shkronjat;
- të numërojë;
- të ketë memorie të mirë;
- të përdorë pajisje elektronike;
por të ketë vështirësi të mëdha me:
- reciprocitetin social;
- komunikimin joverbal;
- lojën sociale;
- ndryshimin e rutinës.
A mund të ketë autizëm një fëmijë me inteligjencë normale?
Po.
Autizmi nuk është sinonim i aftësisë së kufizuar intelektuale.
Disa fëmijë me ASD kanë inteligjencë mesatare ose mbi mesataren.
Disa të tjerë kanë njëkohësisht edhe aftësi të kufizuar intelektuale.
Prandaj inteligjenca nuk mund të vlerësohet vetëm nga kontakti me sy ose mënyra si fëmija flet.
Cilat teste përdoren për funksionimin intelektual?
Në varësi të moshës mund të përdoren instrumente të standardizuara si:
- Bayley Scales;
- WPPSI;
- WISC.
Interpretimi duhet bërë nga profesionistë të trajnuar.
Rezultati duhet parë së bashku me funksionimin adaptiv.
Si vlerësohet funksionimi adaptiv?
Mund të përdoren instrumente si:
- Vineland Adaptive Behavior Scales;
- ABAS.
Vlerësohen:
- komunikimi;
- socializimi;
- pavarësia;
- aktivitetet e përditshme;
- aftësitë praktike.
Cilat teste përdoren për vlerësimin e autizmit?
Kur screening-u ngre dyshim mund të përdoren teste më të specializuara.
Ndër to:
- ADOS-2;
- ADI-R;
- CARS-2.
Këto teste janë mjete ndihmëse në vlerësim dhe nuk duhet të interpretohen të ndara nga historia dhe vëzhgimi klinik.
Kontrolli i dëgjimit është shumë i rëndësishëm
Një fëmijë që nuk reagon ndaj emrit ose flet vonë nuk duhet të diagnostikohet menjëherë me autizëm.
Dëmtimi i dëgjimit mund të shkaktojë:
- vonesë të gjuhës;
- reagim të dobët ndaj emrit;
- vështirësi në ndjekjen e udhëzimeve.
Sipas moshës mund të përdoren:
- audiometri;
- tympanometri;
- OAE;
- ABR.
A ka analizë gjaku për autizmin?
Jo.
Nuk ekziston një analizë gjaku që mund të konfirmojë autizmin.
Diagnoza mbështetet në:
- historinë;
- zhvillimin;
- vëzhgimin;
- testet e standardizuara;
- vlerësimin klinik.
Analizat laboratorike mund të përdoren për të kërkuar shkaqe të tjera ose sëmundje shoqëruese.
Kur duhen teste gjenetike?
Në disa fëmijë me:
- autizëm;
- vonesë globale të zhvillimit;
- aftësi të kufizuar intelektuale;
- tipare dismorfike;
- anomali kongjenitale;
mund të kërkohet vlerësim gjenetik.
Mund të përdoren, sipas rastit:
- chromosomal microarray;
- testimi për Fragile X;
- teste të tjera gjenetike;
- exome sequencing në raste të përzgjedhura.
Vendimi duhet individualizuar.
A duhet bërë MRI?
MRI nuk bëhet rutinë për çdo fëmijë me dyshim për autizëm.
Ajo mund të konsiderohet kur ka:
- shenja neurologjike;
- regres motorik;
- anomali të perimetrit të kokës;
- konvulsione të caktuara;
- shenja fokale;
- dyshim për patologji strukturore.
A duhet EEG?
EEG nuk përdoret si test rutinë për autizmin.
Mund të kërkohet nëse ka:
- konvulsione;
- episode humbjeje kontakti;
- regres të pashpjeguar;
- dyshim për epilepsi.
Red flags që nuk duhen neglizhuar
Vlerësim profesional kërkohet sidomos kur ka:
- humbje të gjuhës;
- humbje të aftësive sociale;
- regres motorik;
- konvulsione;
- mungesë reagimi ndaj tingujve;
- dobësi ose asimetri;
- tonus jonormal;
- çrregullime të dukshme të rritjes së kokës;
- probleme të rënda të ushqyerjes;
- vetëdëmtim;
- humbje të aftësive të fituara.
Çfarë nuk duhet bërë?
Mos prisni pafund që “do flasë vetë”
Disa fëmijë flasin më vonë pa pasur një çrregullim të rëndë.
Por pritja pasive mund të vonojë diagnozën dhe ndërhyrjen te fëmijët që realisht kanë nevojë për ndihmë.
Mos vendosni diagnozë nga videot online
TikTok, Instagram ose YouTube mund të ndihmojnë për edukim, por nuk mund të diagnostikojnë një fëmijë.
Mos e përjashtoni autizmin sepse fëmija bën kontakt me sy
Disa fëmijë me autizëm bëjnë kontakt me sy.
Rëndësi ka mënyra si ai përdoret gjatë komunikimit.
Mos e përjashtoni autizmin sepse fëmija flet
Disa fëmijë me ASD mund të kenë fjalor shumë të mirë.
Problemi mund të jetë te reciprociteti social, pragmatika e gjuhës ose interesat shumë të kufizuara.
Vajzat mund të diagnostikohen më vonë
Te vajzat shenjat ndonjëherë janë më pak të dukshme.
Ato mund:
- të imitojnë sjelljet sociale;
- të maskojnë vështirësitë;
- të kenë interesa që duken më të zakonshme;
- të përshtaten më mirë në situata të strukturuara.
Prandaj nuk duhet të mbështetemi te stereotipi klasik i autizmit.
Çfarë duhet të bëjë prindi?
Hapi 1
Shkruani shqetësimet konkrete.
Për shembull:
“Prej disa muajsh nuk reagon shpesh ndaj emrit.”
Kjo është më e dobishme sesa:
“Diçka nuk shkon.”
Hapi 2
Vëzhgoni zhvillimin sipas moshës.
Hapi 3
Mbani shënim sjelljet që ju shqetësojnë.
Hapi 4
Diskutoni me pediatrin ose mjekun e familjes.
Hapi 5
Kryeni screening të standardizuar.
Hapi 6
Kontrolloni dëgjimin.
Hapi 7
Nëse dyshimi vazhdon, kërkohet vlerësim specialistik.
Kush duhet ta vlerësojë fëmijën?
Në varësi të rastit mund të përfshihen:
- pediatri;
- mjeku i familjes;
- neurologu pediatrik;
- pediatri i zhvillimit;
- psikiatri i fëmijëve;
- psikologu;
- logopedi;
- terapisti okupacional;
- audiologu;
- gjenetisti.
Shpesh qasja multidisiplinare është më e vlefshme.
A duhet të presim diagnozën për të filluar ndërhyrjen?
Jo gjithmonë.
Nëse fëmija ka:
- vonesë të gjuhës;
- vështirësi motorike;
- probleme në komunikim;
- probleme adaptive;
mund të fillojë mbështetja specifike edhe ndërkohë që procesi diagnostik vazhdon.
Çfarë ndërhyrjesh mund të përdoren?
Në varësi të profilit të fëmijës mund të nevojiten:
Logopedi
Për:
- gjuhën receptive;
- gjuhën ekspresive;
- komunikimin;
- pragmatikën sociale.
Terapi okupacionale
Për:
- motorikën fine;
- vetëshërbimin;
- funksionimin e përditshëm.
Fizioterapi
Kur ka probleme motorike.
Ndërhyrje zhvillimore dhe sjellore
Programi duhet përshtatur me nevojat individuale të fëmijës.
Trajnim dhe mbështetje për prindërit
Familja luan një rol shumë të rëndësishëm në ndërhyrjen e hershme.
Tabela praktike e simptomave
| Shenja | Çfarë duhet konsideruar |
|---|---|
| Nuk reagon ndaj emrit | ASD, dëgjim, vëmendje |
| Flet vonë | vonesë gjuhe, GDD, ASD, dëgjim |
| Kontakt i pakët me sy | ASD, ankth, temperament |
| Lëvizje repetitive | ASD ose sjellje zhvillimore |
| Nuk luan me fëmijët | ASD, ankth, vonesë zhvillimore |
| Nuk kupton udhëzime | problem gjuhe, dëgjim, GDD |
| Humb fjalët | red flag |
| Konvulsione + regres | vlerësim neurologjik |
| Rreshton lodrat | jo diagnostike e vetme |
| Ka aftësi të mira por probleme sociale | ASD mund të jetë i mundshëm |
Algoritëm praktik për mjekun e familjes
Fëmijë me shqetësim zhvillimor:
Anamnezë e plotë
↓
Kontroll i etapave të zhvillimit
↓
Ekzaminim fizik dhe neurologjik
↓
Screening zhvillimor
↓
Screening specifik për autizëm kur indikohet
↓
Kontroll i dëgjimit
↓
Referim specialistik kur ka dyshim
↓
Fillim i ndërhyrjes së hershme sipas nevojës
↓
Vlerësim etiologjik, neurologjik ose gjenetik sipas rastit
Pyetje të shpeshta
A do të thotë vonesa e të folurit se fëmija ka autizëm?
Jo.
Shkaqet mund të jenë të ndryshme:
- vonesë e izoluar e gjuhës;
- problem dëgjimi;
- vonesë globale e zhvillimit;
- autizëm;
- çrregullime të tjera neurozhvillimore.
A mund të ketë autizëm një fëmijë që flet mirë?
Po.
Fëmija mund të flasë shumë, por të ketë vështirësi me:
- komunikimin reciprok;
- kuptimin e situatave sociale;
- fleksibilitetin;
- interesat e kufizuara.
A ka test gjaku për autizmin?
Jo.
Nuk ekziston analizë laboratorike që diagnostikon ASD.
A mund të diagnostikohet para moshës 2 vjeç?
Po, në disa fëmijë diagnoza mund të vendoset herët, sidomos kur shenjat janë të qarta.
A mund ta bëjë prindi M-CHAT në shtëpi?
Po, mund ta plotësojë si screening, por rezultati duhet diskutuar me profesionistin shëndetësor.
A e përjashton M-CHAT negativ autizmin?
Jo.
Nëse dyshimi klinik vazhdon, fëmija duhet vlerësuar më tej.
A është autizmi i njëjtë me aftësinë e kufizuar intelektuale?
Jo.
Janë dy diagnoza të ndryshme që mund të bashkëekzistojnë.
Përfundim
Vonesa e zhvillimit dhe autizmi nuk duhet të diagnostikohen nga një simptomë e vetme.
Duhet parë fëmija në tërësi:
- si komunikon;
- si luan;
- si ndërvepron;
- si mëson;
- si lëviz;
- si përshtatet me jetën e përditshme.
Shenja që meriton vëmendjen më të madhe është humbja e aftësive të fituara më parë.
Testet si M-CHAT-R/F janë të vlefshme për screening, por nuk zëvendësojnë vlerësimin klinik.
Nëse ekziston shqetësim i vazhdueshëm, qasja më e mirë nuk është pritja pasive.
Fëmija duhet të vlerësohet dhe, kur ka nevojë, ndërhyrja duhet të fillojë sa më herët.
Referenca
- American Academy of Pediatrics. Identification, Evaluation, and Management of Children With Autism Spectrum Disorder.
- American Academy of Pediatrics. Developmental Surveillance and Screening.
- American Academy of Pediatrics. Genetic Evaluation of the Child With Intellectual Disability or Global Developmental Delay.
- Centers for Disease Control and Prevention. Autism Spectrum Disorder – Signs and Symptoms.
- Centers for Disease Control and Prevention. Clinical Screening for Autism Spectrum Disorder.
- NICE. Autism spectrum disorder in under 19s: recognition, referral and diagnosis.
- American Association on Intellectual and Developmental Disabilities. Intellectual Disability: Definition and Diagnostic Criteria.
- M-CHAT official resources. M-CHAT-R/F scoring and instructions.
Disclaimer
Ky material ka qëllim edukativ dhe informues. Nuk zëvendëson konsultën, ekzaminimin apo vlerësimin individual nga pediatri, neurologu pediatrik, pediatri i zhvillimit, psikologu ose profesionistë të tjerë të trajnuar.
Testet e screening-ut nuk vendosin vetë diagnozë.
Nëse një fëmijë humbet aftësi të fituara më parë, ka konvulsione, regres motorik ose ndryshim të rëndësishëm të zhvillimit, duhet kërkuar vlerësim mjekësor pa vonesë.
Dr Asclepius
www.doctorerio.com
