Artikuj Mjekësorë

👶 Ditët e para me të porsalindurin: çfarë është normale dhe kur duhet të shqetësoheni?

27 Qer 2026 • Artikuj Mjekësorë

Ditët e para pas lindjes janë plot emocione, por edhe pyetje. Pse foshnja po zverdhet? A po pi mjaftueshëm? A është normale që merr frymë në mënyrë të çrregullt? Pse ka sekrecione në sy ose nxjerr pak qumësht pas pirjes?

Shumë prej këtyre ndryshimeve janë normale dhe kalojnë vetë. Por te një i porsalindur, disa shenja nuk duhen pritur në shtëpi. Le t’i shohim me radhë, me një gjuhë të thjeshtë dhe praktike.

🛁 Kur mund të bëhet banja e parë?

Foshnja nuk ka nevojë të lahet menjëherë pas lindjes. Banja e parë mund të shtyhet të paktën 24 orë, në mënyrë që fëmija të ruajë temperaturën dhe shtresën natyrale mbrojtëse të lëkurës.

Derisa kërthiza të bjerë dhe zona të thahet, mund të bëhet pastrim i pjesshëm me ujë të vakët dhe një pecetë të butë.

Kërthiza duhet të mbahet:

e pastër;
e thatë;
jashtë pelenës, kur është e mundur;
pa kremra, pudër, alkool apo preparate popullore pa këshillën e mjekut.Lexo dhehttps://doctorerio.com/gabimet-qe-duhet-te-shmangni-te-bebet/

🚨 Kontaktoni mjekun nëse zona rreth kërthizës skuqet, fryhet, nxjerr qelb, mban erë të rëndë ose vazhdon të gjakosë.

📸 Imazhi 1 – Kujdesi për kërthizën

🍼 Nxjerrja e qumështit apo të vjellat?

Shumë foshnja nxjerrin një sasi të vogël qumështi pas pirjes. Nëse qumështi rrjedh lehtë nga goja, pa forcë, ndërsa fëmija ushqehet mirë dhe shton në peshë, zakonisht bëhet fjalë për regurgitim normal.

Për ta pakësuar:

mbajeni foshnjën drejt pas ushqyerjes;
ndihmojeni të gromësijë;
shmangni ushqyerjen e tepërt;
mos e shtrëngoni barkun me rroba ose pelena;
vendoseni gjithmonë në shpinë për të fjetur.

🚨 Kërkoni vlerësim të shpejtë nëse të vjellat:

dalin me forcë;
përsëriten pas çdo vakti;
kanë ngjyrë jeshile;
përmbajnë gjak;
shoqërohen me bark të fryrë;
shoqërohen me plogështi ose mosushqyerje.

🤱 A po merr foshnja mjaftueshëm qumësht?

Kjo është një nga pyetjet më të zakonshme të nënave. Gjatë javëve të para, shumica e të porsalindurve ushqehen me gji rreth 8–12 herë në 24 orë.

Shenja që tregojnë se foshnja po ushqehet mirë janë:

kap gjirin dhe gëlltit;
qetësohet pas pirjes;
gjinjtë ndihen më të butë pas ushqyerjes;
lag gjithnjë e më shumë pelena;
fillon të shtojë në peshë.

Humbja e një pjese të peshës gjatë ditëve të para mund të jetë normale. Megjithatë, pesha zakonisht duhet të rikthehet rreth ditës 10–14.

Pas ditës së pestë zakonisht priten të paktën gjashtë pelena të lagura në ditë.

⚠️ Kontaktoni mjekun nëse foshnja:

ushqehet më pak se tetë herë në ditë;
nuk kap mirë gjirin;
është tepër e përgjumur për të pirë;
vazhdon të humbasë peshë pas ditës së pestë;
ka shumë pak urinë;
ka gojë të thatë ose fontanelë të fundosur.

CDC – Ushqyerja me gji e të porsalindurit

💩 Jashtëqitja e parë: çfarë është mekoniumi?

Jashtëqitja e parë quhet mekonium. Ajo është e trashë, ngjitëse dhe me ngjyrë të zezë ose jeshile shumë të errët.

Gjatë ditëve në vazhdim, ngjyra ndryshon gradualisht:

nga e zezë në jeshile;
më pas në të verdhë;
te foshnjat me gji mund të jetë e butë dhe kokrrizore.

Kjo nuk është diarre nëse foshnja ushqehet mirë, urinon dhe nuk ka temperaturë.

Mungesa e mekoniumit gjatë 24–48 orëve të para duhet vlerësuar, sidomos kur shoqërohet me:

bark të fryrë;
të vjella jeshile;
mosushqyerje;
plogështi.

❌ Mos përdorni termometër, supostë ose mikroklizmë për të stimuluar jashtëqitjen pa udhëzimin e mjekut. Këto veprime mund të dëmtojnë foshnjën dhe të fshehin një problem të rëndësishëm.

American Academy of Pediatrics – Jashtëqitja dhe urinimi në ditët e para

🟡 Verdhëza e të porsalindurit

Verdhëza dallohet nga ngjyra e verdhë e lëkurës dhe e pjesës së bardhë të syve. Ajo shkaktohet nga rritja e bilirubinës në gjak.

Në shumë raste shfaqet pas 24 orëve të para dhe largohet gradualisht. Por nuk duhet supozuar automatikisht se çdo verdhëz është normale.

Ngjyra e lëkurës nuk mjafton për të përcaktuar nivelin e bilirubinës. Kur dyshohet verdhëz, bilirubina duhet të matet me pajisje transkutane ose me analizë gjaku.

Vendimi për trajtim varet nga:

mosha e foshnjës në orë;
java e shtatzënisë në lindje;
niveli i bilirubinës;
gjendja klinike;
prania e faktorëve të rrezikut.

Nuk ekziston një vlerë e vetme e bilirubinës që përcakton trajtimin për të gjitha foshnjat.

🚨 Kur verdhëza është urgjencë?

Kërkoni vlerësim të menjëhershëm kur:

shfaqet brenda 24 orëve të para;
përhapet deri në këmbë, shuplaka ose shputa;
foshnja nuk pi mirë;
zgjohet me vështirësi;
qan me zë shumë të mprehtë;
është e ngurtë ose tepër e plogësht;
urina është e errët;
feçet janë shumë të zbehta;
verdhëza vazhdon mbi 14 ditë te foshnja e lindur në kohë.

Kur bilirubina kalon kufirin përkatës, trajtimi kryesor është fototerapia. Në rastet e rënda mund të kërkohen trajtime të tjera spitalore.

❌ Ekspozimi i foshnjës në diell nuk e zëvendëson fototerapinë dhe mund të shkaktojë mbinxehje ose djegie.

NICE – Verdhëza te foshnjat nën 28 ditë

Verdhëza dhe matja e bilirubinës te i porsalinduri.

🫁 Frymëmarrja e çrregullt: a është normale?

Frymëmarrja e të porsalindurit nuk është gjithmonë e rregullt. Foshnja mund të marrë disa frymë më shpejt dhe më pas të bëjë një pauzë të shkurtër.

Kjo quhet frymëmarrje periodike dhe mund të jetë normale kur:

pauza është e shkurtër;
foshnja ruan ngjyrën normale;
nuk ka tërheqje të kraharorit;
rikthehet vetë në frymëmarrje të rregullt.

Numri i frymëmarrjeve duhet matur për një minutë të plotë, kur fëmija është i qetë.

🚨 Shenjat e vështirësisë në frymëmarrje

Kërkoni ndihmë urgjente nëse vëreni:

mbi 60 frymëmarrje në minutë në matje të përsëritur;
tërheqje të lëkurës ndërmjet brinjëve;
hapje të vrimave të hundës;
rënkim gjatë frymënxjerrjes;
buzë ose gjuhë të mavijosura;
pauzë të zgjatur në frymëmarrje;
pamundësi për t’u ushqyer për shkak të frymëmarrjes.

Vlerësimi i frymëmarrjes te i porsalinduri.

👄 Njolla të bardha në gojë: qumësht apo myk?

Një shtresë e bardhë vetëm mbi gjuhë mund të jetë mbetje qumështi. Por pllakat e bardha që shfaqen në gjuhë, mishra dhe brenda faqeve, dhe nuk hiqen lehtë, mund të tregojnë kandidiazë orale ose myk.

Foshnja mund të:

qajë gjatë ushqyerjes;
shkëputet shpesh nga gjiri;
ketë skuqje nga pelenat;
ushqehet më pak.

Nëna mund të ketë skuqje, djegie ose dhimbje të thithave. Kur infeksioni prek nënën dhe foshnjën, shpesh nevojitet vlerësimi dhe trajtimi i të dyjave.

Mos përdorni sodë, mjaltë apo preparate shtëpie në gojën e të porsalindurit.

👁️ Syri që loton ose ka sekrecione

Një sy që loton, por nuk është shumë i skuqur, mund të lidhet me bllokimin e kanalit të lotit.

Pastrojeni me garzë sterile dhe solucion fiziologjik, me një lëvizje të butë nga këndi i brendshëm drejt pjesës së jashtme. Përdorni garzë të veçantë për secilin sy.

🚨 Kontrolli i shpejtë nevojitet kur ka:

skuqje të syrit;
ënjtje të qepallave;
sekrecione të shumta;
qelb;
dhimbje ose ndjeshmëri ndaj dritës;
temperaturë ose gjendje të rënduar.

❌ Mos vendosni qumësht gjiri, kamomil ose pika antibiotike pa këshillën e mjekut.

👶 Gjinjtë e enjtur dhe sekrecionet vaginale

Hormonet e nënës mund të shkaktojnë zmadhim të përkohshëm të gjinjve, si te vajzat ashtu edhe te djemtë. Ndonjëherë mund të dalë edhe një sasi e vogël lëngu.

Kjo zakonisht largohet vetë.

❌ Mos i masazhoni dhe mos i shtrydhni gjinjtë e foshnjës. Shtrydhja mund të shkaktojë inflamacion ose infeksion.

Te vajzat mund të shfaqet:

sekrecion i bardhë vaginal;
një sasi e vogël gjaku gjatë ditëve të para.

Kjo lidhet me largimin e hormoneve të nënës dhe zakonisht kalon vetë. Gjakderdhja e madhe, aroma e rëndë, qelbi ose vazhdimi i sekrecioneve duhet të vlerësohen.

🔴 Skuqja nga pelenat

Lëkura e të porsalindurit është shumë delikate. Kontakti i zgjatur me urinën dhe feçet mund të shkaktojë skuqje dhe irritim.

Për ta parandaluar:

ndërroni pelenën shpesh;
pastrojeni zonën me ujë të vakët;
thajeni pa e fërkuar;
lëreni disa minuta pa pelenë;
përdorni krem barrierë me zinc oxide ose petrolatum.

Nëse skuqja përfshin palat dhe rreth saj shfaqen puçrra të vogla, mund të kemi kandidiazë.

Kontrolli nevojitet kur ka plagë, flluska, qelb, temperaturë ose kur skuqja nuk përmirësohet.

Parandalimi dhe kujdesi për skuqjen nga pelenat.

🔵 Hidrocela: kur qesja e testikujve duket e fryrë

Hidrocela është grumbullimi i lëngut rreth testikulit. Ajo zakonisht paraqitet si zmadhim pa dhimbje i njërës ose të dyja anëve të skrotumit.

Shumë raste zvogëlohen gradualisht, por foshnja duhet kontrolluar për të konfirmuar diagnozën dhe për të përjashtuar hernien.

🚨 Dhimbja e papritur, skuqja, fortësia, të vjellat ose fryrja që nuk zvogëlohet mund të tregojnë torsion testikular ose hernie të bllokuar. Këto janë urgjenca.

🩺 Fimoza te i porsalinduri

Te shumica e djemve të porsalindur, lafsha nuk tërhiqet plotësisht. Kjo quhet fimozë fiziologjike dhe zakonisht nuk është sëmundje.

❌ Lafsha nuk duhet të tërhiqet me forcë.

Kërkoni kontroll nëse foshnja:

ka vështirësi gjatë urinimit;
qan sa herë urinon;
ka skuqje ose infeksione të përsëritura;
nuk urinon;
lafsha ka mbetur e tërhequr pas kokës së penisit.

📏 Kur dyshohet mikropenis ose anomali gjenitale

Madhësia e penisit nuk duhet vlerësuar vetëm me sy. Matja kryhet nga mjeku me teknikë standarde, duke matur gjatësinë e shtrirë dhe duke e krahasuar me vlerat sipas moshës gestacionale.

Mikropenisi, hipospadia, mungesa e testikujve në skrotum ose pamja atipike e organeve gjenitale kërkojnë vlerësim nga:

neonatologu;
endokrinologu pediatrik;
urologu pediatrik;
gjenetisti, kur nevojitet.

Vlerësimi duhet të jetë i kujdesshëm dhe pa përfundime të nxituara. Rrethprerja duhet shtyrë derisa të përfundojë kontrolli specialistik.

🚨 Shenjat që nuk duhet të priten në shtëpi

Kërkoni menjëherë ndihmë mjekësore kur i porsalinduri:

ka temperaturë rektale 38°C ose më shumë;
është shumë i ftohtë dhe nuk ngrohet;
refuzon ushqimin;
nuk zgjohet ose reagon pak;
ka konvulsione;
merr frymë me vështirësi;
ka buzë ose gjuhë të mavijosura;
vjell me ngjyrë jeshile ose me gjak;
ka bark të fryrë;
nuk ka nxjerrë mekonium;
ka verdhëz gjatë 24 orëve të para;
urinon shumë pak;
ka skuqje, qelb ose erë të rëndë nga kërthiza.

Organizata Botërore e Shëndetësisë i konsideron problemet e ushqyerjes, aktivitetin e reduktuar, frymëmarrjen e vështirë, temperaturën dhe konvulsionet si shenja rreziku te i porsalinduri.

WHO – Kujdesi dhe shenjat e rrezikut te i porsalinduri

📸 Imazhi 6 – Shenjat e alarmit

Shenjat e alarmit që kërkojnë kontroll urgjent te i porsalinduri.

❓ Pyetje të shpeshta

A duhet t’i japim ujë të porsalindurit?

Jo. Një foshnjë që ushqehet mirë me gji zakonisht nuk ka nevojë për ujë gjatë gjashtë muajve të parë, as në mot të nxehtë. Dhënia e ujit mund të zvogëlojë marrjen e qumështit dhe të shkaktojë çrregullime të elektroliteve.

A duhet ndërprerë gjiri kur foshnja ka verdhëz?

Zakonisht jo. Ushqyerja e shpeshtë duhet të vazhdojë. Nevoja për qumësht të shtrydhur, qumësht donator ose formulë vlerësohet individualisht sipas peshës, hidratimit dhe nivelit të bilirubinës.

CDC – Verdhëza dhe ushqyerja me gji

A është normale që i porsalinduri të teshtijë?

Po. Teshtima e herëpashershme ndihmon në pastrimin e hundës. Nuk tregon domosdoshmërisht infeksion, nëse nuk shoqërohet me temperaturë, kollë, sekrecione të shumta ose vështirësi në frymëmarrje.

Në çfarë pozicioni duhet të flejë?

Foshnja duhet të flejë gjithmonë në shpinë, mbi një dyshek të fortë dhe të sheshtë. Në krevat nuk duhet të ketë jastëk, batanije të lirshme, lodra apo pozicionues.

A mund të përdoren antibiotikë ose pika pa vizitë?

Jo. Te të porsalindurit, çdo medikament duhet përdorur vetëm pas vlerësimit dhe përcaktimit të dozës nga mjeku.

👶 Ditët e para me të porsalindurin: çfarë është normale dhe kur duhet të shqetësoheni?