Prometazina është një antihistaminik i gjeneratës së parë me veprim antialergjik, qetësues, antikolinergjik dhe antiemetik. Ajo mund të gjendet në disa forma farmaceutike, ndër të cilat tableta orale, krem për përdorim në lëkurë dhe solucion injektabël.
- prometazinë hidroklorid 25 mg në tableta;
- prometazinë 2% në krem;
- prometazinë hidroklorid 25 mg/mL në ampulë injektabile.
Megjithëse përmbajnë të njëjtën substancë aktive, këto forma nuk përdoren për të njëjtat situata. Tableta vepron në të gjithë organizmin, kremi përdoret vetëm në një zonë të kufizuar të lëkurës, ndërsa injeksioni rezervohet për situata të përzgjedhura klinike dhe duhet administruar vetëm nga personel shëndetësor.
Në pak fjalë:
Tableta përdoret për simptoma sistemike si alergjia, urtikaria, nauzeja ose sëmundja e udhëtimit.
Kremi përdoret për kruajtje dhe irritime të vogla të lokalizuara të lëkurës.
Injeksioni përdoret vetëm kur rruga orale nuk është e përshtatshme ose në situata të caktuara spitalore.
Çfarë është prometazina?
Prometazina është një derivat i fenotiazinës që bllokon kryesisht receptorët histaminikë H1. Duke penguar veprimin e histaminës, ajo mund të reduktojë kruajtjen, teshtimat, rrjedhjen e hundëve, lotimin e syve dhe urtikarinë.
Ndryshe nga antihistaminikët më të rinj, prometazina kalon lehtësisht në sistemin nervor qendror. Për këtë arsye mund të shkaktojë përgjumje të konsiderueshme, ulje të përqendrimit dhe ngadalësim të reflekseve. Ajo ka gjithashtu veprim antikolinergjik dhe antiemetik.
Efektet farmakologjike kryesore janë:
- veprimi antihistaminik;
- reduktimi i nauzesë dhe të vjellave;
- parandalimi i sëmundjes së udhëtimit;
- sedacioni;
- tharja e sekrecioneve;
- efekti antikolinergjik.
1. Prometazina në tableta
Tabletat me prometazinë veprojnë në të gjithë organizmin. Ajo zakonisht permban promethazine hydrochloride 25 mg.
Kur përdoren tabletat?
Alergjitë dhe urtikaria
Prometazina orale mund të përdoret për lehtësimin simptomatik të:
- urtikaries;
- kruajtjes alergjike;
- rinitit alergjik;
- konjuktivitit alergjik;
- reaksioneve të tjera alergjike.
Megjithatë, për alergjitë e zakonshme gjatë ditës shpesh preferohen antihistaminikë të gjeneratës së dytë, sepse zakonisht shkaktojnë më pak sedacion. Prometazina mund të jetë e dobishme në raste të përzgjedhura, veçanërisht kur kruajtja është e fortë gjatë natës, por përgjumja duhet marrë në konsideratë.
Nauzeja dhe të vjellat
Për shkak të veprimit antiemetik, prometazina mund të përdoret për disa forma të nauzesë dhe të vjellave.
Megjithatë, antiemetiku nuk duhet të përdoret për të mbuluar simptoma që mund të lidhen me:
- obstruksion intestinal;
- abdomen akut;
- hipertension intrakranial;
- infeksion të rëndë;
- dehidratim;
- helmim ose mbidozim medikamentoz.
Prometazina mund të frenojë të vjellat dhe, në këtë mënyrë, të vonojë njohjen e hershme të obstruksionit intestinal ose rritjes së presionit intrakranial.
Sëmundja e udhëtimit
Tabletat mund të përdoren për parandalimin ose trajtimin e:
- të përzierave gjatë udhëtimit;
- të vjellave nga makina, anija ose avioni;
- disa simptomave vestibulare të shoqëruara me vertigo.
Problemi praktik është sedacioni. Personi që merr prometazinë nuk duhet të drejtojë automjet ose të përdorë pajisje që kërkojnë përqendrim të plotë derisa të dijë se si ndikon medikamenti tek ai. (Medicines.org.uk)
Pagjumësia afatshkurtër
Disa preparate orale janë të miratuara për përdorim të shkurtër te të rriturit me vështirësi në gjumë. Prometazina nuk është trajtim i përshtatshëm rutinë për pagjumësinë kronike.
Përdorimi i vazhdueshëm mund të shoqërohet me:
- përgjumje gjatë ditës;
- ulje të përqendrimit;
- tolerancë ndaj efektit sedativ;
- konfuzion;
- rritje të rrezikut të rrëzimit, veçanërisht te të moshuarit.
Indikacionet dhe kufijtë e moshës ndryshojnë sipas produktit dhe shtetit, ndaj duhet ndjekur fletëudhëzuesi i preparatit konkret.
Si merren tabletat?
Doza nuk duhet të përcaktohet vetëm nga forca e shkruar në kuti. Ajo varet nga:
- arsyeja e përdorimit;
- mosha;
- gjendja klinike;
- sëmundjet shoqëruese;
- barnat e tjera që përdor pacienti;
- dokumentacioni i preparatit.
Një tabletë 25 mg mund të shkaktojë sedacion të konsiderueshëm, veçanërisht te të moshuarit, personat me peshë të ulët dhe pacientët që marrin opioide, benzodiazepina ose barna të tjera qetësuese.
Tableta nuk duhet të merret me alkool dhe nuk duhet të kombinohet pa këshillë mjekësore me medikamente të tjera sedative.
2. Prometazina në krem 2%
Novaphergan 2% është një preparat topik që përmban prometazinë. Ai aplikohet në lëkurë dhe nuk duhet ngatërruar me tabletën ose injeksionin.
Kur përdoret kremi?
Kremi mund të përdoret për trajtimin simptomatik afatshkurtër të irritimeve të vogla dhe të lokalizuara, si:
- pickimet e insekteve;
- kruajtja lokale;
- skuqja e kufizuar;
- ndjesia e djegies nga irritime të lehta;
- eritema e lehtë nga dielli, kur kjo përfshihet në indikacionet e preparatit.
Dokumentacioni i Novaphergan 2% e përshkruan si antihistaminik për përdorim lokal në pickimet e insekteve dhe fenomene të tjera irritative të kufizuara, të shoqëruara me kruajtje, skuqje ose djegie.
Si aplikohet?
Sipas informacionit të produktit Novaphergan, kremi vendoset zakonisht dy deri në tri herë në ditë në zonën e prekur. Duhet përdorur një shtresë e hollë dhe vetëm për një periudhë të shkurtër.
Hapat praktikë janë:
- Zona lahet butësisht dhe thahet.
- Aplikohet një shtresë e hollë kremi.
- Duart lahen pas përdorimit.
- Zona e trajtuar mbrohet nga dielli.
- Trajtimi ndërpritet nëse skuqja ose kruajtja përkeqësohet.
Ku nuk duhet aplikuar?
Kremi nuk duhet të përdoret:
- në plagë të hapura;
- mbi ekzemë të dëmtuar ose eksudative;
- në lëkurë të infektuar;
- në sy ose rreth syve;
- në gojë, hundë ose mukozat gjenitale;
- në sipërfaqe shumë të mëdha të trupit;
- nën fasha okluzive pa udhëzim mjekësor.
Fletëudhëzuesit e disa preparateve këshillojnë shmangien e aplikimit në më shumë se rreth 10% të sipërfaqes trupore. (Rwanda FDA)
Rreziku i fotosensibilizimit
Një nga problemet më të rëndësishme të prometazinës topike është mundësia e:
- dermatitit të kontaktit;
- sensibilizimit të lëkurës;
- reaksionit fotoalergjik;
- përkeqësimit të skuqjes pas ekspozimit në diell.
Zona e trajtuar duhet të mbrohet nga rrezatimi UVA dhe nga ekspozimi i drejtpërdrejtë në diell gjatë përdorimit. Informacioni i produktit paralajmëron për sensibilizim dhe fotosensibilizim të lidhur me prometazinën topike.
Kjo është arsyeja pse kremi nuk duhet përdorur pa kriter në çdo skuqje të lëkurës.
Kur kremi nuk është i mjaftueshëm?
Nevojitet vlerësim mjekësor kur:
- skuqja po përhapet;
- zona është shumë e dhimbshme, e nxehtë ose e fryrë;
- shfaqet qelb;
- ka temperaturë;
- formohen flluska;
- pacienti ka ënjtje të fytyrës ose vështirësi në frymëmarrje;
- kruajtja vazhdon ose përkeqësohet pas disa ditësh.
3. Prometazina injektabile 25 mg/mL
Forma injektabile ka veprim sistemik dhe përdoret në mjedise të kontrolluara klinike. Në fotografinë e paraqitur shihet një ampulë me promethazine hydrochloride 25 mg/mL.
Kjo formë nuk është thjesht një version “më i fortë” i tabletës. Ajo ka rreziqe specifike dhe nuk duhet përdorur në shtëpi ose nga personel i patrajnuar.
Kur përdoret injeksioni?
Në varësi të autorizimit të produktit dhe protokolleve lokale, prometazina injektabile mund të përdoret për:
- reaksione alergjike kur trajtimi oral nuk është i mundur;
- nauze dhe të vjella në situata të përzgjedhura;
- sedacion para ose pas procedurave;
- përdorim perioperator;
- trajtim plotësues në disa reaksione alergjike të rënda.
Në anafilaksi, prometazina nuk e zëvendëson adrenalinën intramuskulare. Antihistaminikët nuk trajtojnë shpejt obstruksionin e rrugëve të frymëmarrjes, hipotensionin ose shokun dhe nuk duhet të vonojnë adrenalinën.
Rreziku i dëmtimit të indeve
Prometazina injektabile mund të shkaktojë irritim kimik dhe dëmtim serioz të indeve. Dëmtimi mund të ndodhë pas:
- ekstravazimit;
- injektimit aksidental intra-arterial;
- infiltrimit pranë një nervi;
- administrimit në indet përreth enës së gjakut.
Pasojat e raportuara përfshijnë dhimbje të fortë, djegie, edemë, dëmtim nervor, nekrozë dhe gangrenë.
Në vitin 2023, FDA kërkoi përditësime të etiketimit për produktet injektabile të prometazinës për të zvogëluar rrezikun e dëmtimit të rëndë të indeve, veçanërisht gjatë administrimit intravenoz.
Dokumentacioni i përditësuar amerikan:
- preferon administrimin e thellë intramuskular kur prometazina injektabile nevojitet;
- kërkon hollim dhe masa të posaçme sigurie kur përdoret intravenozisht;
- kundërindikon injektimin intra-arterial dhe subkutan;
- kërkon ndërprerje të menjëhershme nëse shfaqet dhimbje gjatë infuzionit.
Mënyra e saktë e administrimit duhet të bazohet gjithmonë te dokumentacioni i produktit konkret dhe protokolli institucional.
Shenjat e alarmit pas injeksionit
Kërkohet vlerësim i menjëhershëm nëse pas administrimit shfaqen:
- dhimbje ose djegie e fortë;
- ënjtje progresive;
- zbehje ose nxirje e lëkurës;
- mpirje;
- dobësi e gjymtyrës;
- flluska;
- ulje e pulsit distal;
- përkeqësim i shpejtë i vendit të injektimit.
Krahasimi i tri formave të prometazinës
| Forma | Ku vepron? | Përdorimet kryesore | Rreziku kryesor |
|---|---|---|---|
| Tableta 25 mg | Në të gjithë organizmin | Alergji, urtikarie, kruajtje, nauze dhe sëmundje udhëtimi | Sedacioni dhe efektet antikolinergjike |
| Krem 2% | Vetëm në zonën e aplikuar | Pickime insektesh dhe irritime të vogla të lokalizuara | Dermatiti i kontaktit dhe fotosensibilizimi |
| Injeksion 25 mg/mL | Sistemik, nëpërmjet rrugës parenterale | Situata klinike të përzgjedhura kur rruga orale nuk është e mundur | Dëmtim i rëndë i indeve dhe depresion respirator |
Shembuj praktikë
Pickim i vogël insekti në parakrah
Mund të merret në konsideratë forma topike për një periudhë të shkurtër, nëse lëkura është e paprekur dhe nuk ka shenja infeksioni. Zona duhet mbrojtur nga dielli.
Urtikarie në disa pjesë të trupit
Kremi nuk është i përshtatshëm për trajtimin e urtikaries së përhapur. Mund të kërkohet një antihistaminik oral, por zakonisht vlerësohet fillimisht mundësia e përdorimit të një preparati më pak sedativ.
Nauze gjatë udhëtimit
Mund të përdoret forma orale sipas udhëzimit të preparatit. Personi që e merr nuk duhet të drejtojë makinën nëse ka përgjumje ose ngadalësim të reagimeve.
Reaksion alergjik me dispne dhe hipotension
Kjo është një urgjencë e mundshme anafilaktike. Kremi, tableta ose injeksioni me prometazinë nuk duhet të vonojnë adrenalinën intramuskulare dhe trajtimin urgjent.
Pacienti nuk mund të marrë medikament nga goja
Forma injektabile mund të merret në konsideratë vetëm në një mjedis të kontrolluar dhe pasi të jenë vlerësuar alternativat më të sigurta.
Efektet anësore
Efektet më të zakonshme
- përgjumje;
- marramendje;
- ulje e përqendrimit;
- tharje e gojës;
- turbullim i shikimit;
- kapsllëk;
- hipotension ortostatik;
- vështirësi në urinim.
Efektet neurologjike
Në disa pacientë mund të shfaqen:
- konfuzion;
- agjitacion paradoksal;
- halucinacione;
- distoni;
- simptoma ekstrapiramidale;
- konvulsione;
- sedacion i theksuar.
Fëmijët e sëmurë dhe të dehidratuar mund të jenë më të ndjeshëm ndaj reaksioneve distonike. (DailyMed)
Efektet kardiovaskulare
Prometazina mund të shoqërohet me:
- hipotension;
- palpitacione;
- takikardi;
- zgjatje të intervalit QT;
- aritmi te pacientët e predispozuar.
Kërkohet kujdes i veçantë te pacientët me QT të zgjatur, çrregullime elektrolitike, bradikardi ose përdorim të barnave të tjera që zgjasin QT-në. (Medicines.org.uk)
Ndërveprimet medikamentoze
Efekti sedativ mund të rritet kur prometazina kombinohet me:
- alkool;
- benzodiazepina;
- opioide;
- hipnotikë;
- antipsikotikë;
- antidepresantë sedativë;
- antihistaminikë të tjerë sedativë;
- disa antiepileptikë.
Efekti antikolinergjik mund të shtohet nga:
- antidepresantët triciklikë;
- disa antipsikotikë;
- barna për fshikëzën hiperaktive;
- barna antiparkinsoniane;
- atropina dhe derivatet e saj.
Kombinimet mund të rrisin përgjumjen, konfuzionin, retensionin urinar, kapsllëkun dhe depresionin respirator.
Kush duhet të tregojë kujdes të veçantë?
Vlerësim mjekësor kërkohet te pacientët me:
- glaukomë me kënd të mbyllur;
- hipertrofi të prostatës ose retension urinar;
- epilepsi;
- sëmundje respiratore;
- sëmundje hepatike;
- obstruksion gastrointestinal;
- QT të zgjatur;
- sëmundje kardiake;
- histori rrëzimesh;
- dëmtim njohës ose delir.
Te të moshuarit, prometazina mund të shkaktojë më lehtë përgjumje, konfuzion, hipotension, retension urinar dhe rrëzime.
Prometazina te fëmijët
Prometazina sistemike nuk duhet përdorur te fëmijët e vegjël pa respektuar kufijtë specifikë të preparatit.
Etiketimi amerikan e kundërindikon përdorimin sistemik te fëmijët nën 2 vjeç për shkak të rrezikut të depresionit respirator potencialisht fatal. Janë raportuar raste të apnesë dhe vdekjes, edhe me doza të përshtatura sipas peshës. (DailyMed)
Disa produkte europiane dhe britanike kanë kufizime më të rrepta dhe nuk e lejojnë përdorimin nën 6 vjeç. (Medicines.org.uk)
Prandaj:
- nuk duhet përdorur për ta vënë fëmijën në gjumë;
- nuk duhet dhënë për të vjella të zakonshme pa diagnozë;
- nuk duhet improvizuar doza;
- duhet kontrolluar mosha minimale e preparatit konkret;
- përdorimi pediatrik duhet të vendoset nga profesionisti shëndetësor.
Shenjat e alarmit
Ndihma urgjente është e nevojshme nëse shfaqen:
- vështirësi në frymëmarrje;
- ënjtje e gjuhës, buzëve ose fytit;
- përgjumje ekstreme ose pamundësi për t’u zgjuar;
- cianozë;
- konvulsione;
- humbje e vetëdijes;
- palpitacione me sinkopë;
- retension akut urinar;
- konfuzion i rëndë;
- dhimbje ose ndryshim ngjyre pas injeksionit;
- flluska ose nekrozë në vendin e injektimit;
- reaksion i fortë i lëkurës pas përdorimit të kremit.
Pyetje të shpeshta – FAQ
A janë Phenergan dhe prometazina e njëjta gjë?
Phenergan është një emër tregtar i produkteve që përmbajnë prometazinë. Produktet mund të ndryshojnë në dozë, formë farmaceutike, përbërës ndihmës dhe indikacione.
A mund të përdoret kremi në vend të tabletës?
Jo. Kremi përdoret vetëm për irritime të vogla të lokalizuara. Ai nuk trajton në mënyrë të përshtatshme urtikarinë e përhapur, rinitin alergjik, nauzenë ose reaksionet sistemike.
A mund të përdoret tableta për një pickim insekti?
Nëse reaksioni është vetëm lokal dhe i lehtë, zakonisht nuk nevojitet domosdoshmërisht një antihistaminik sedativ sistemik. Nëse reaksioni është i përhapur, ka urtikarie ose ënjtje të rëndësishme, nevojitet vlerësim klinik.
A mund të pihet përmbajtja e ampulës?
Jo. Preparati injektabël nuk duhet të pihet dhe nuk duhet përdorur jashtë rrugës së përcaktuar në dokumentacionin e produktit.
A mund të injektohet në shtëpi?
Jo. Prometazina injektabile mund të shkaktojë dëmtim të rëndë të indeve dhe duhet administruar vetëm nga personel shëndetësor i trajnuar.
A mund të përdoret prometazina në anafilaksi?
Mund të ketë vetëm rol plotësues për disa simptoma të lëkurës. Ajo nuk e zëvendëson adrenalinën intramuskulare dhe nuk duhet ta vonojë atë.
A është prometazina antibiotik?
Jo. Prometazina është antihistaminik dhe nuk trajton infeksionet bakteriale.
A mund të përdoret çdo natë për gjumë?
Nuk rekomandohet përdorim i vazhdueshëm pa vlerësuar shkakun e pagjumësisë. Përdorimi kronik mund të shkaktojë përgjumje ditore, tolerancë, konfuzion dhe rritje të rrezikut të rrëzimeve.
A mund të drejtohet makina pas tabletës?
Jo nëse shfaqet përgjumje, marramendje, turbullim i shikimit ose ngadalësim i reflekseve. Sedacioni mund të vazhdojë edhe mëngjesin pasues.
A lejohet ekspozimi në diell pas aplikimit të kremit?
Zona e trajtuar duhet mbrojtur nga dielli dhe rrezatimi UVA për shkak të rrezikut të fotosensibilizimit.
A mund të përdoret kremi mbi plagë të hapur?
Jo. Nuk duhet përdorur mbi plagë, ekzemë të dëmtuar, lëkurë të infektuar ose mukozë.
Cila nga të tria format është më e fortë?
Nuk është e saktë të krahasohen vetëm si “më e fortë” ose “më e dobët”. Secila formë ka përdorim të ndryshëm. Injeksioni nuk është automatikisht më i mirë dhe ka rreziqe shumë më të mëdha lokale.
Përfundimi
Prometazina është një antihistaminik i dobishëm, por zgjedhja e formës farmaceutike duhet bërë me kujdes.
- Tabletat veprojnë në të gjithë organizmin dhe mund të përdoren për alergji, urtikarie, nauze dhe sëmundje udhëtimi, por shkaktojnë shpesh sedacion.
- Kremi 2% përdoret vetëm për irritime të vogla dhe të lokalizuara të lëkurës. Duhet shmangur dielli për shkak të fotosensibilizimit.
- Injeksioni rezervohet për situata të përzgjedhura dhe kërkon administrim profesional për shkak të rrezikut të dëmtimit të rëndë të indeve.
Përdorimi i prometazinës duhet individualizuar sipas moshës, indikacionit, sëmundjeve shoqëruese dhe barnave të tjera që merr pacienti.
Referencat
- DailyMed. Promethazine Hydrochloride Tablets, USP – Prescribing Information. Paralajmërimet, përdorimi pediatrik dhe depresioni respirator. (DailyMed)
- DailyMed. Promethazine Hydrochloride Injection – Prescribing Information. Dëmtimi kimik i indeve dhe rreziku i gangrenës. (DailyMed)
- U.S. Food and Drug Administration. FDA requires updates to labeling for promethazine hydrochloride injection products. 27 dhjetor 2023. (U.S. Food and Drug Administration)
- DailyMed. Phenergan Injection – Preparation and Administration. Administrimi intramuskular dhe masat e sigurisë gjatë përdorimit intravenoz. (DailyMed)
- Electronic Medicines Compendium. Phenergan 25 mg Tablets – Summary of Product Characteristics. (Medicines.org.uk)
- Electronic Medicines Compendium. Phenergan 25 mg Tablets – Patient Information Leaflet. Indikacionet për alergji, nauze, udhëtim dhe përdorim afatshkurtër. (Medicines.org.uk)
- Electronic Medicines Compendium. Phenergan 25 mg/mL Solution for Injection – SmPC. Paralajmërimet për QT, sedacionin dhe maskimin e simptomave. (Medicines.org.uk)
- Nova Argentia. Novaphergan 2% crema – Foglio illustrativo. (Nova Argentia)
- Nova Argentia. Novaphergan 2% crema – Informacioni i produktit. Indikacionet dhe aplikimi 2–3 herë në ditë. (Nova Argentia)
- AIFA – Agenzia Italiana del Farmaco. Novaphergan 2% crema – dokumentacioni i autorizuar. (AIFA API)
- Cantisani C, et al. Topical Promethazine Side Effects: Our Experience and Review of the Literature. Dermatiti i kontaktit dhe fotosensibilizimi. (PMC)
- European Medicines Agency, PRAC. Promethazine periodic safety evaluation. Vetitë antihistaminike, sedative, antikolinergjike dhe antiemetike. (European Medicines Agency (EMA))
Deklaratë mjekësore: Ky artikull ka karakter informues dhe nuk zëvendëson konsultën, diagnozën ose përshkrimin nga mjeku. Indikacionet, dozat, kufijtë e moshës dhe mënyra e administrimit mund të ndryshojnë sipas preparatit dhe autoritetit rregullator. Duhet ndjekur gjithmonë fletëudhëzuesi i produktit konkret.
