Migrena nuk është thjesht një dhimbje koke. Ajo është një sëmundje neurologjike që mund të ndikojë ndjeshëm në punë, gjumë, aktivitetin familjar dhe cilësinë e jetës. Përveç dhimbjes, pacientët mund të kenë nauze, të vjella, fotofobi, fonofobi, marramendje, çrregullime vizuale dhe vështirësi në përqendrim. Parandalimi i migrenës synon pikërisht këtë: më pak ditë me dhimbje dhe më shumë jetë normale.
Në vitin 2026, American Academy of Neurology (AAN) dhe American Headache Society (AHS) publikuan rekomandime të përditësuara për trajtimin farmakologjik parandalues të migrenës te të rriturit. Këto rekomandime reflektojnë ndryshimet e mëdha që kanë ndodhur vitet e fundit, veçanërisht me përdorimin e terapive që veprojnë mbi sistemin CGRP.
Mesazhi kryesor është i rëndësishëm: një pacient që ka migrenë të shpeshtë ose që humbet funksionalitetin për shkak të krizave nuk duhet të trajtohet vetëm episod pas episodi. Në shumë raste duhet menduar për parandalimin e sulmeve të ardhshme.
Parandalimi i migrenës: çfarë do të thotë trajtimi parandalues?
Trajtimi parandalues, i quajtur edhe profilaksi e migrenës, përdoret për të reduktuar numrin, intensitetin dhe ndikimin e krizave të ardhshme. Ai nuk ka për qëllim të ndërpresë menjëherë një sulm që tashmë ka filluar.
Në praktikë, trajtimi i migrenës ndahet në dy pjesë.
Trajtimi akut përdoret gjatë krizës. Këtu mund të përfshihen, sipas situatës klinike, analgjezikë, NSAID, triptanë, gepantë dhe alternativa të tjera.
Trajtimi parandalues merret rregullisht dhe synon që pacienti të ketë më pak ditë me migrenë, kriza më të lehta dhe më pak nevojë për medikamente akute.
Nuk është e nevojshme që dhimbjet të zhduken plotësisht që trajtimi të konsiderohet i suksesshëm. Edhe një reduktim i rëndësishëm i numrit të ditëve me migrenë mund të ndryshojë ndjeshëm cilësinë e jetës së pacientit.
Kur duhet të mendojmë për profilaksinë?
Trajtimi parandalues duhet të konsiderohet veçanërisht kur pacienti ka:
- rreth 4 ose më shumë ditë me migrenë në muaj;
- dhimbje koke të moderuara ose të rënda të përsëritura;
- humbje të ditëve të punës ose shkollës;
- kufizim të aktiviteteve të përditshme;
- kriza që zgjasin shumë;
- përgjigje të pamjaftueshme ndaj trajtimit akut;
- efekte anësore nga trajtimet e krizës;
- përdorim tepër të shpeshtë të medikamenteve akute.
Vetëm numri i krizave nuk mjafton për të marrë vendimin.
Një pacient mund të ketë tre ose katër episode në muaj, por nëse secili prej tyre e detyron të qëndrojë në errësirë për shumë orë dhe të humbasë një ditë pune, barra e sëmundjes është e konsiderueshme.
Pse ditari i migrenës është kaq i rëndësishëm?
Një nga mjetet më të thjeshta dhe më të dobishme është ditari i dhimbjes së kokës.
Pacienti mund të regjistrojë:
- datën e krizës;
- intensitetin;
- kohëzgjatjen;
- praninë e aurës;
- nauzen;
- fotofobinë;
- medikamentin e përdorur;
- sa shpejt ka vepruar medikamenti;
- ditët e humbura nga puna;
- ciklin menstrual kur është relevant;
- faktorët që mund të kenë precipituar episodin.
Pa një ditar, pacienti mund ta ketë të vështirë të kujtojë në mënyrë të saktë nëse terapia po funksionon.
Migrena episodike dhe migrena kronike
Dallimi është i rëndësishëm sepse disa trajtime janë studiuar kryesisht për një formë të caktuar të migrenës.
Migrena episodike
Në përgjithësi, pacienti ka më pak se 15 ditë me dhimbje koke në muaj.
Migrena kronike
Migrena kronike karakterizohet nga të paktën 15 ditë me dhimbje koke në muaj, për më shumë se tre muaj, ku të paktën tetë prej tyre kanë karakteristika të migrenës ose reagojnë ndaj një trajtimi specifik antimigrenoz.
Pacienti që kalon gradualisht nga disa kriza në muaj në dhimbje shumë të shpeshta duhet rivlerësuar edhe për faktorë të tjerë, veçanërisht përdorimin e tepërt të analgjezikëve.
Çfarë është CGRP dhe pse flitet kaq shumë për të?
CGRP – calcitonin gene-related peptide – është një neuropeptid që luan rol të rëndësishëm në patofiziologjinë e migrenës.
Gjatë aktivizimit të sistemit trigeminovaskular çlirohet CGRP, i cili merr pjesë në transmetimin e sinjalit të dhimbjes dhe në proceset neurovaskulare të lidhura me migrenën.
Ky zbulim çoi në zhvillimin e një klase të re terapish që nuk janë marrë nga fusha të tjera të mjekësisë, por janë projektuar posaçërisht për mekanizmat e migrenës.
Cilat janë terapitë moderne anti-CGRP?
Në këtë grup bëjnë pjesë disa antitrupa monoklonalë.
Erenumab
Erenumab vepron duke bllokuar receptorin e CGRP.
Administrohet me injeksion subkutan, zakonisht një herë në muaj.
Efektet anësore që mund të shfaqen përfshijnë reaksione në vendin e injektimit dhe konstipacion. Te disa pacientë kërkohet gjithashtu monitorim i tensionit arterial.
Fremanezumab
Fremanezumab është antitrup monoklonal që lidhet me CGRP.
Mund të administrohet sipas skemave të përcaktuara mujore ose tremujore, në varësi të preparatit dhe regjimit terapeutik.
Galcanezumab
Galcanezumab është një tjetër antitrup monoklonal kundër CGRP dhe përdoret për parandalimin e migrenës.
Eptinezumab
Eptinezumab vepron gjithashtu ndaj CGRP, por një ndryshim i rëndësishëm është se administrohet intravenozisht.
Këto terapi kanë ndryshuar ndjeshëm mënyrën se si konceptohet profilaksia e migrenës.
Çfarë janë gepantët?
Gepantët janë antagonistë të receptorit CGRP.
Ndryshe nga antitrupat monoklonalë, disa prej tyre merren nga goja.
Atogepant
Atogepant përdoret për parandalimin e migrenës.
Për migrenën episodike mund të përdoren skema ditore të ndryshme, ndërsa për migrenën kronike doza e rekomanduar është zakonisht 60 mg një herë në ditë.
Efektet anësore më të zakonshme mund të përfshijnë:
- nauze;
- konstipacion;
- lodhje;
- somnolencë.
Duhet pasur kujdes për ndërveprimet farmakologjike dhe për funksionin renal ose hepatik në pacientë të caktuar.
Rimegepant
Rimegepant është një tjetër antagonist i receptorit CGRP.
Ai mund të përdoret si trajtim akut i migrenës dhe, sipas indikacionit dhe tregut ku është i miratuar, edhe si terapi parandaluese e migrenës episodike.
Topiramate mbetet një terapi e rëndësishme
Edhe pse sot ekzistojnë terapi shumë më të reja, topiramate vazhdon të jetë një nga barnat me evidencë të mirë për parandalimin e migrenës.
Një nga parimet më të rëndësishme është titrimi gradual.
Një skemë e zakonshme mund të jetë:
- Java 1: 25 mg në mbrëmje;
- Java 2: 25 mg në mëngjes dhe 25 mg në mbrëmje;
- Java 3: 25 mg në mëngjes dhe 50 mg në mbrëmje;
- Java 4: 50 mg dy herë në ditë.
Shpejtësia e titrimit duhet përshtatur sipas tolerancës.
Efektet anësore mund të përfshijnë:
- parestezi;
- ndryshim të shijes;
- humbje peshe;
- vështirësi në përqendrim;
- ngadalësim kognitiv;
- nefrolitiazë;
- acidozë metabolike.
Topiramate kërkon kujdes veçanërisht të madh te gratë që janë shtatzënë ose mund të mbeten shtatzënë për shkak të rrezikut fetal.
Po propranololi?
Propranololi është një beta-bllokues që vazhdon të përdoret për parandalimin e migrenës te pacientë të zgjedhur.
Mund të jetë një zgjedhje praktike kur pacienti ka edhe:
- hipertension;
- tremor esencial;
- takikardi ose palpitacione të caktuara.
Megjithatë, nuk është i përshtatshëm për të gjithë.
Kërkohet kujdes ose shmangie te pacientët me:
- astmë;
- bradikardi;
- hipotension;
- disa çrregullime të përçimit kardiak.
Doza duhet individualizuar dhe zakonisht titrohet gradualisht.
Valproate: efektiv, por me kufizime të rëndësishme
Valproate mund të reduktojë frekuencën e migrenës, por profili i efekteve anësore dhe rreziku në shtatzëni e kufizojnë dukshëm përdorimin.
Efektet anësore mund të përfshijnë:
- shtim në peshë;
- tremor;
- trombocitopeni;
- dëmtim hepatik;
- pankreatit;
- efekte teratogjene.
Te gratë me potencial riprodhues përdorimi kërkon një vlerësim shumë të kujdesshëm të raportit përfitim–rrezik.
OnabotulinumtoxinA dhe migrena kronike
OnabotulinumtoxinA është një nga trajtimet e rëndësishme për migrenën kronike.
Duhet bërë dallimi midis përdorimit të saj terapeutik dhe përdorimit estetik të toksinës botulinike.
Protokollet e përdorura për migrenën kronike përfshijnë injeksione në pika të përcaktuara anatomikisht të kokës dhe qafës.
Në protokollin klasik përdoren rreth 155 njësi, të shpërndara në disa grupe muskulore, dhe trajtimi përsëritet zakonisht çdo 12 javë.
Procedura duhet kryer nga profesionistë të trajnuar.
Si zgjidhet trajtimi i duhur?
Nuk ekziston një medikament që është më i miri për çdo pacient.
Zgjedhja bëhet duke marrë parasysh:
- frekuencën e migrenës;
- migrenën episodike ose kronike;
- efektet anësore;
- sëmundjet shoqëruese;
- barnat e tjera që merr pacienti;
- moshën;
- shtatzëninë ose planifikimin e saj;
- rrugën e preferuar të administrimit;
- koston;
- disponueshmërinë;
- preferencën e pacientit.
Për shembull, një pacient me hipertension dhe migrenë mund të përfitojë nga një terapi që ndikon pozitivisht në të dyja problemet.
Një pacient me mbipeshë mund të ketë një profil tjetër terapeutik nga një pacient nën peshë.
Një pacient me astmë mund të mos jetë kandidat i mirë për një beta-bllokues jo selektiv si propranololi.
Në këtë mënyrë, trajtimi i migrenës duhet të jetë i personalizuar.
Medication-overuse headache: problemi që shpesh neglizhohet
Pacienti me migrenë mund të fillojë të përdorë gjithnjë e më shpesh analgjezikë ose medikamente specifike për krizën.
Me kalimin e kohës mund të ndodhë një paradoks: përdorimi shumë i shpeshtë i trajtimeve akute mund të kontribuojë në shtimin e ditëve me dhimbje koke.
Kjo njihet si medication-overuse headache.
Prandaj gjatë konsultës duhet pyetur në mënyrë specifike:
“Sa ditë në muaj përdorni ilaçe për dhimbjen e kokës?”
Jo vetëm:
“Sa shpesh ju dhemb koka?”
Kjo pyetje e thjeshtë mund të ndryshojë plotësisht strategjinë terapeutike.
Parandalimi i migrenës: sa kohë duhet provuar trajtimi?
Një nga gabimet më të zakonshme është ndërprerja e profilaksisë shumë herët.
Shumë medikamente kanë nevojë për:
- titrim gradual;
- arritjen e një doze të tolerueshme;
- disa javë përdorim;
- monitorim sistematik të përgjigjes.
Pacienti nuk duhet ta vlerësojë trajtimin vetëm me pyetjen:
“A më dhemb akoma koka?”
Më e rëndësishme është:
- Sa ditë me migrenë kisha më parë?
- Sa kam tani?
- Sa zgjasin krizat?
- Sa të forta janë?
- Sa ilaçe akute po përdor?
- A po humbas më pak ditë pune?
- A po funksionoj më mirë?
Ky është vlerësimi real i suksesit.
Stili i jetesës mbetet pjesë e trajtimit
Terapia farmakologjike është vetëm një pjesë e menaxhimit të migrenës.
Pacienti duhet të ketë kujdes edhe për:
- gjumë të rregullt;
- hidratim të mirë;
- vakte të rregullta;
- shmangien e agjërimit të zgjatur;
- aktivitet fizik;
- menaxhimin e stresit;
- përdorimin e moderuar të kafeinës;
- shmangien e përdorimit të tepërt të analgjezikëve.
Nuk është e nevojshme t’i ndalohet pacientit një listë e gjatë ushqimesh pa prova se ato i provokojnë krizat.
Trigger-at ndryshojnë nga një individ te tjetri.
Kur dhimbja e kokës është urgjencë?
Jo çdo dhimbje koke duhet konsideruar migrenë.
Disa karakteristika kërkojnë vlerësim urgjent.
Red flags
Kërkohet vlerësim i menjëhershëm nëse pacienti paraqet:
- dhimbje koke që fillon papritur dhe arrin maksimumin brenda sekondave ose minutave;
- “dhimbjen më të fortë të jetës”;
- deficit neurologjik të ri;
- paralizë;
- vështirësi në të folur;
- çrregullim të vetëdijes;
- konvulsione;
- temperaturë dhe rigiditet nukal;
- konfuzion;
- dhimbje pas traume;
- papiledemë;
- dhimbje të re te një pacient me kancer ose imunosupresion;
- dhimbje të re gjatë shtatzënisë ose periudhës postpartum;
- ndryshim të dukshëm nga modeli i zakonshëm i migrenës.
Në këto raste diagnoza “migrenë” nuk duhet të merret si e mirëqenë.
Parandalimi i migrenës: çfarë ndryshon praktikisht me udhëzuesin e ri?
Ndryshimi më i madh nuk është vetëm fakti që kemi barna të reja.
Ndryshimi është se sot mund të zgjedhim mes disa mekanizmave të ndryshëm terapeutikë dhe ta përshtatim trajtimin shumë më mirë me profilin e pacientit.
Në arsenalin modern përfshihen:
- antitrupat monoklonalë kundër CGRP;
- antagonistët oralë të receptorit CGRP;
- topiramate;
- beta-bllokues të zgjedhur;
- valproate në pacientë të përshtatshëm;
- onabotulinumtoxinA për migrenën kronike;
- terapi të tjera parandaluese sipas profilit klinik.
Një tjetër koncept i rëndësishëm është shared decision-making.
Mjeku dhe pacienti duhet të diskutojnë së bashku:
- sa efektive mund të jetë terapia;
- cilat janë efektet anësore;
- si administrohet;
- sa kushton;
- çfarë preferon pacienti;
- sa e lehtë është të ndiqet trajtimi në afat të gjatë.
Çfarë duhet të kontrollojë mjeku para fillimit të profilaksisë?
Para se të vendoset terapia duhet të konfirmohet diagnoza dhe të vlerësohen:
- tipi i migrenës;
- numri i ditëve me dhimbje;
- numri i ditëve me migrenë;
- përdorimi i medikamenteve akute;
- sëmundjet kardiovaskulare;
- astma;
- depresioni ose ankthi;
- epilepsia;
- pesha trupore;
- funksioni renal dhe hepatik kur është relevant;
- shtatzënia;
- barnat e tjera që pacienti përdor.
Gjithashtu duhet rishikuar diagnoza nëse modeli i dhimbjes ndryshon.
Lexo edhe në Asclepius Press: Propranolol 40 mg: përdorimet dhe doza · Sibelium (flunarizine) për migrenën · Migrétil: përdorimi dhe kundërindikacionet
Përfundim
Parandalimi i migrenës ka ndryshuar ndjeshëm gjatë viteve të fundit.
Barnat tradicionale si topiramate dhe propranololi vazhdojnë të kenë vend të rëndësishëm, por sot mjeku ka në dispozicion edhe terapi të projektuara posaçërisht për mekanizmin e migrenës, veçanërisht trajtimet që veprojnë mbi sistemin CGRP.
Pacientët që kanë migrenë të shpeshtë, kriza invalidizuese ose përdorim të tepërt të medikamenteve akute duhet të vlerësohen për trajtim parandalues.
Qëllimi nuk është thjesht të ulim një numër në kalendar.
Qëllimi është që pacienti të ketë më pak dhimbje, më pak kufizime dhe një jetë sa më normale.
FAQ
A duhet çdo pacient me migrenë të marrë profilaksi?
Jo. Vendimi varet nga frekuenca e krizave, intensiteti, ndikimi në jetën e përditshme, përgjigjja ndaj trajtimit akut dhe preferencat e pacientit.
A janë 4 ditë migrenë në muaj një kriter i rëndësishëm?
Po. Katër ose më shumë ditë me migrenë në muaj janë një prag praktik i rëndësishëm për të diskutuar profilaksinë, por vendimi nuk bazohet vetëm te numri i ditëve.
Cili është medikamenti më i mirë për migrenën?
Nuk ekziston një terapi që është më e mira për çdo pacient. Zgjedhja duhet individualizuar sipas formës së migrenës, komorbiditeteve, efekteve anësore dhe preferencave.
A përdoret Botox për çdo pacient me migrenë?
Jo. OnabotulinumtoxinA përdoret kryesisht për migrenën kronike dhe duhet administruar sipas protokolleve të përcaktuara.
A mund të përdoren anti-CGRP që në profilaksinë e migrenës?
Po. Terapitë që synojnë CGRP janë tashmë një pjesë e rëndësishme e strategjisë moderne të parandalimit të migrenës.
Sa shpejt vepron terapia parandaluese?
Kjo ndryshon sipas medikamentit. Për shumë trajtime nevojiten disa javë për të vlerësuar në mënyrë të drejtë efektin.
A duhet ndërprerë menjëherë trajtimi nëse pacienti vazhdon të ketë migrenë?
Jo domosdoshmërisht. Duhet vlerësuar reduktimi i frekuencës, intensitetit dhe paaftësisë, jo vetëm prania ose mungesa absolute e krizave.
Referenca
- American Academy of Neurology. American Headache Society. Pharmacologic Treatment for Migraine Prevention in Adults: Practice Guideline Recommendations. 2026. Burimi
- Potrebic S, Tanveer S, Becker WJ, Burch RC, et al. Pharmacologic Treatment for Migraine Prevention in Adults Practice Guideline Recommendations: Report of the AAN Guidelines Subcommittee and the American Headache Society. Neurology. 2026.
- Pringsheim T, Smith DB, Tanveer S, et al. Systematic Review of Pharmacologic Treatment for Migraine Prevention in Adults. Neurology. 2026.
- American Headache Society. Position statements and recommendations regarding CGRP-targeting therapies for migraine prevention. Burimi
- U.S. National Library of Medicine. DailyMed. Topiramate – Prescribing Information. Burimi
- U.S. National Library of Medicine. DailyMed. Propranolol Hydrochloride – Prescribing Information. Burimi
- U.S. National Library of Medicine. DailyMed. Atogepant – Prescribing Information. Burimi
- U.S. National Library of Medicine. DailyMed. Erenumab – Prescribing Information. Burimi
- U.S. National Library of Medicine. DailyMed. OnabotulinumtoxinA – Prescribing Information. Burimi
Disclaimer: Ky artikull ka qëllim edukativ dhe informues. Ai nuk zëvendëson konsultën, ekzaminimin ose vendimmarrjen individuale të mjekut. Diagnoza dhe trajtimi i migrenës duhet të individualizohen sipas historisë klinike, komorbiditeteve, barnave të tjera, shtatzënisë, kundërindikacioneve dhe profilit të rrezikut të pacientit.
