Kanceri i gjirit: shenjat e hershme, diagnostikimi dhe rëndësia e kontrollit në kohë

Kanceri i gjirit është një nga sëmundjet malinje më të shpeshta te gratë në mbarë botën. Megjithatë, përparimet në diagnostikim dhe trajtim kanë bërë që sot shumë raste të trajtohen me sukses, veçanërisht kur sëmundja zbulohet në fazat e hershme.

Sipas Organizatës Botërore të Shëndetësisë, kanceri i gjirit mbetet një nga kanceret më të diagnostikuara te gratë në nivel global dhe shkakton qindra mijëra vdekje çdo vit. Pikërisht për këtë arsye, ndërgjegjësimi, depistimi dhe njohja e shenjave të hershme kanë një rëndësi të jashtëzakonshme.

Tetori njihet si Muaji i Ndërgjegjësimit për Kancerin e Gjirit. Por kujdesi për shëndetin e gjirit nuk duhet të kufizohet vetëm në një muaj të vitit. Çdo grua duhet të njohë ndryshimet që mund të shfaqen në gjirin e saj dhe të dijë kur është e nevojshme të kërkojë ndihmë mjekësore.

Çfarë është kanceri i gjirit?

Kanceri i gjirit zhvillohet kur disa qeliza të gjirit fillojnë të shumohen në mënyrë të pakontrolluar. Këto qeliza mund të formojnë një masë ose tumor dhe, nëse sëmundja përparon, mund të përhapen në nyjet limfatike dhe në organe të tjera të trupit.

Jo çdo masë që shfaqet në gji është kancer. Në fakt, një pjesë e madhe e nodujve të gjirit janë beninjë. Megjithatë, një masë e re ose një ndryshim i pazakontë në gji nuk duhet neglizhuar.

Vetëm ekzaminimi mjekësor dhe, kur është e nevojshme, ekzaminimet imazherike ose biopsia mund të përcaktojnë me siguri natyrën e një lezioni.

Si shfaqet kanceri i gjirit në fazat e hershme?

Shenja më e njohur është shfaqja e një mase të re në gji ose në zonën e sqetullës.

Një masë e fortë, e parregullt dhe zakonisht pa dhimbje mund të jetë më shqetësuese, por nuk duhet harruar se tumoret nuk kanë gjithmonë të njëjtën paraqitje. Disa mund të jenë të butë, të rrumbullakët ose edhe të dhimbshëm.

Shenjat që duhet të vlerësohen nga mjeku përfshijnë:

• një masë të re në gji;
• një masë në sqetull;
• ndryshim të formës ose madhësisë së gjirit;
• trashje të një pjese të gjirit;
• gropëzim ose tërheqje të lëkurës;
• pamje të lëkurës si “lëkurë portokalli”;
• skuqje ose trashje të lëkurës;
• tërheqje të mamelonit nga brenda;
• sekrecion spontan nga mameloni;
• sekrecion me gjak;
• plagë ose ndryshime të vazhdueshme të mamelonit;
• ndryshim të ri që prek vetëm njërin gji.

Një masë nuk duhet injoruar vetëm sepse nuk shkakton dhimbje. Në shumë raste, kanceri i gjirit në fazat e hershme mund të jetë krejtësisht pa dhimbje.

A do të thotë çdo nodul se kemi kancer?

Jo.

Shumica e nodujve të gjirit nuk janë malinjë. Kistet, fibroadenomat dhe ndryshimet hormonale janë ndër shkaqet e zakonshme të masave beninje.

Megjithatë, nuk është e mundur të përcaktohet me siguri natyra e një mase vetëm duke e prekur.

Një nodul i ri duhet vlerësuar klinikisht. Në varësi të moshës dhe karakteristikave të tij, mjeku mund të kërkojë ekografi, mamografi ose ekzaminime të tjera.

Në raste të caktuara mund të jetë e nevojshme biopsia.

Cilët janë faktorët e rrezikut?

Kanceri i gjirit mund të zhvillohet edhe te një grua pa faktorë të dukshëm rreziku.

Megjithatë, disa faktorë lidhen me një rrezik më të lartë.

Mosha

Rreziku rritet gradualisht me kalimin e moshës.

Shumica e rasteve diagnostikohen te gratë adulte, por kjo nuk do të thotë që gratë më të reja nuk mund të preken.

Historia familjare

Prania e kancerit të gjirit te nëna, motra ose vajza mund të rrisë rrezikun.

Rëndësi të veçantë kanë rastet kur kanceri është diagnostikuar në moshë të re ose kur disa anëtarë të familjes janë prekur.

Mutacionet gjenetike

Mutacionet BRCA1 dhe BRCA2 janë ndër ndryshimet gjenetike më të njohura që lidhen me rrezik të lartë për kancer gjiri dhe ovarian.

Megjithatë, ato përfaqësojnë vetëm një pjesë të rasteve.

Historia personale

Një grua që ka pasur më parë kancer gjiri mund të ketë rrezik më të lartë për një tumor tjetër të gjirit.

Faktorët hormonalë dhe riprodhues

Ekspozimi hormonal gjatë jetës dhe disa forma të terapisë hormonale pas menopauzës mund të ndikojnë në rrezikun individual.

Pesha trupore

Mbipesha dhe obeziteti, veçanërisht pas menopauzës, lidhen me rritjen e rrezikut.

Alkooli

Konsumi i alkoolit është një faktor i njohur rreziku për kancerin e gjirit.

Aktiviteti fizik

Mungesa e aktivitetit fizik mund të kontribuojë në rritjen e rrezikut.

Kanceri i gjirit mund të shfaqet edhe pa histori familjare

Ekziston një keqkuptim i zakonshëm se kanceri i gjirit prek kryesisht gratë që kanë raste të ngjashme në familje.

Në realitet, shumë gra të diagnostikuara me kancer gjiri nuk kanë histori familjare të njohur.

Prandaj, edhe një grua pa raste kanceri në familje duhet t’u kushtojë rëndësi kontrolleve dhe ndryshimeve të reja në gji.

Pse diagnostikimi i hershëm është kaq i rëndësishëm?

Sa më herët të diagnostikohet kanceri i gjirit, aq më të mëdha janë mundësitë për trajtim efektiv.

Kur tumori është ende i vogël dhe nuk është përhapur jashtë gjirit, trajtimi zakonisht është më i menaxhueshëm dhe prognoza është më e mirë.

Diagnostikimi i hershëm mund të:

• rrisë mundësinë e një trajtimi efektiv;
• zvogëlojë nevojën për ndërhyrje kirurgjikale më të mëdha;
• ulë rrezikun e përhapjes së sëmundjes;
• mundësojë më shumë alternativa trajtimi;
• përmirësojë prognozën afatgjatë.

Kjo është arsyeja pse një ndryshim i ri nuk duhet shtyrë për muaj të tërë me shpresën se do të largohet vetë.

Çfarë është mamografia?

Mamografia është një ekzaminim radiologjik i gjirit që përdor doza të ulëta rrezatimi për të identifikuar ndryshime që mund të jenë shumë të vogla për t’u ndjerë me dorë.

Ajo përdoret si për depistim, ashtu edhe për vlerësimin e ndryshimeve të dyshimta.

Në depistim, mamografia kryhet te gra që nuk kanë simptoma, me qëllim zbulimin e hershëm të një tumori.

Kur duhet bërë mamografia?

Rekomandimet ndryshojnë sipas vendit, organizatës mjekësore dhe rrezikut individual të pacientes.

Për gratë me rrezik mesatar, shumë udhëzime ndërkombëtare e vendosin fillimin e diskutimit për mamografi rreth moshës 40 vjeç, ndërsa intervali i kontrollit përshtatet sipas moshës, rrezikut dhe udhëzimeve kombëtare.

Gratë me rrezik të lartë mund të kenë nevojë për fillim më të hershëm dhe kontrolle më intensive.

Prandaj, nuk ekziston një skemë e vetme që vlen për çdo grua.

Po vetëkontrolli i gjirit?

Njohja e gjinjve është e dobishme.

Një grua duhet të dijë si duken dhe si ndihen normalisht gjinjtë e saj, në mënyrë që të dallojë më lehtë një ndryshim të ri.

Megjithatë, vetëkontrolli nuk duhet të shihet si zëvendësim i mamografisë.

Studimet nuk kanë treguar se vetëekzaminimi sistematik i gjirit, i përdorur si e vetmja metodë depistuese, ul vdekshmërinë nga kanceri i gjirit.

Prandaj mesazhi më i saktë është:

Njihni gjirin tuaj dhe vëreni ndryshimet, por mos e zëvendësoni depistimin mjekësor me vetëkontrollin.

Si diagnostikohet kanceri i gjirit?

Diagnostikimi zakonisht fillon me konsultën mjekësore.

Ekzaminimi klinik

Mjeku vlerëson:

• masat;
• madhësinë e tyre;
• lëvizshmërinë;
• ndryshimet e lëkurës;
• mamelonin;
• zonën e sqetullës;
• nyjet limfatike.

Ekografia

Ekografia është shumë e dobishme për vlerësimin e strukturës së një mase.

Ajo mund të ndihmojë në dallimin midis një kisti me lëng dhe një mase solide.

Mamografia diagnostike

Përdoret kur ekziston një simptomë ose ndryshim i dyshimtë që kërkon vlerësim më të detajuar.

Rezonanca magnetike

MRI e gjirit përdoret në situata të caktuara.

Ajo mund të rekomandohet te gratë me rrezik të lartë ose për vlerësim të mëtejshëm pas diagnostikimit.

Biopsia

Biopsia është metoda që konfirmon ose përjashton diagnozën e kancerit.

Gjatë saj merret një mostër indi nga zona e dyshimtë dhe analizohet në laborator.

Pas konfirmimit të diagnozës bëhen analiza të tjera për të përcaktuar karakteristikat biologjike të tumorit.

Çfarë janë receptorët hormonalë dhe HER2?

Jo të gjithë tumoret e gjirit janë të njëjtë.

Pas biopsisë, indet mund të analizohen për:

• receptorët e estrogjenit;
• receptorët e progesteronit;
• HER2.

Këto të dhëna ndihmojnë ekipin mjekësor të zgjedhë terapinë më të përshtatshme.

Për shembull, disa tumore reagojnë ndaj terapisë hormonale, ndërsa tumoret HER2 pozitive mund të trajtohen me terapi të synuara ndaj HER2.

Si trajtohet kanceri i gjirit?

Trajtimi është individual dhe përcaktohet sipas:

• madhësisë së tumorit;
• stadit të sëmundjes;
• përhapjes në nyjet limfatike;
• receptorëve hormonalë;
• statusit HER2;
• karakteristikave biologjike të tumorit;
• moshës dhe gjendjes së përgjithshme të pacientes.

Trajtimi mund të përfshijë disa metoda.

Kirurgjia

Në disa raste hiqet vetëm tumori dhe një pjesë e indit përreth, ndërsa në raste të tjera mund të jetë e nevojshme mastektomia.

Radioterapia

Përdor rrezatim të kontrolluar për të trajtuar qelizat tumorale në zonën e prekur.

Kimioterapia

Përdor barna që veprojnë në të gjithë organizmin dhe mund të jepet para ose pas operacionit, në varësi të situatës.

Terapia hormonale

Përdoret kryesisht te tumoret me receptorë hormonalë pozitivë.

Terapia e synuar

Disa barna veprojnë ndaj karakteristikave molekulare specifike të tumorit, për shembull HER2.

Imunoterapia

Në disa nëntipe dhe situata klinike mund të përdoret edhe imunoterapia.

Cilat shenja nuk duhet të neglizhohen?

Kërkoni vlerësim mjekësor nëse vini re:

• masë të re në gji;
• masë në sqetull;
• sekrecion me gjak nga mameloni;
• tërheqje të re të mamelonit;
• ndryshim të formës së njërit gji;
• deformim të ri;
• gropëzim të lëkurës;
• skuqje të vazhdueshme;
• ndryshime të mamelonit që nuk përmirësohen;
• ënjtje të pashpjegueshme;
• ndryshim që vazhdon dhe nuk largohet.

Këto shenja nuk nënkuptojnë automatikisht kancer, por kërkojnë ekzaminim për të përcaktuar shkakun.

A mund të parandalohet kanceri i gjirit?

Jo çdo rast mund të parandalohet.

Mosha, gjenetika dhe faktorë të tjerë biologjikë nuk mund të modifikohen.

Megjithatë, disa masa të stilit të jetesës mund të ndihmojnë në reduktimin e rrezikut:

• aktivitet fizik i rregullt;
• ruajtja e një peshe të shëndetshme;
• kufizimi ose shmangia e alkoolit;
• shmangia e duhanit;
• ushqyerje e balancuar;
• diskutimi me mjekun për përdorimin e terapisë hormonale;
• ndjekja e programeve të rekomanduara të depistimit.

Gratë me histori familjare të fortë mund të kenë nevojë për vlerësim dhe këshillim gjenetik.

Kanceri i gjirit prek edhe burrat

Kanceri i gjirit është shumë më i rrallë te burrat, por nuk është vetëm një sëmundje e grave.

Burrat mund të paraqiten me:

• një masë pranë mamelonit;
• tërheqje të mamelonit;
• sekrecion;
• ndryshim të lëkurës;
• masë në sqetull.

Edhe këto ndryshime duhet të kontrollohen nga mjeku.

Kur duhet të kërkoni konsultë mjekësore?

Mos prisni që një ndryshim në gji të bëhet i dhimbshëm ose i madh përpara se ta kontrolloni.

Konsultohuni me mjekun nëse vini re diçka të re që nuk ishte e pranishme më parë.

Kjo është veçanërisht e rëndësishme nëse ndryshimi:

• është vetëm në njërin gji;
• vazhdon;
• po zmadhohet;
• shoqërohet me ndryshim të mamelonit;
• shoqërohet me sekrecion gjaku;
• shoqërohet me ndryshim të lëkurës.

Një kontroll i hershëm nuk do të thotë se keni kancer. Do të thotë se një ndryshim i ri po vlerësohet në mënyrën e duhur.

Mesazhi ndërgjegjësues

Kanceri i gjirit mund të prekë shumë gra gjatë jetës së tyre, por sot ekzistojnë metoda shumë më të mira për diagnostikimin dhe trajtimin e tij.

Shenja më e rëndësishme nuk është gjithmonë dhimbja.

Një ndryshim i vogël, një nodul i ri, një ndryshim i lëkurës apo një tërheqje e mamelonit mund të jetë arsyeja e parë për të kërkuar kontroll.

Mos u frikësoni nga ekzaminimi.

Frika nuk e ndryshon diagnozën, ndërsa diagnostikimi në kohë mund të ndryshojë ndjeshëm mënyrën se si trajtohet sëmundja.

Njihni gjinjtë tuaj. Vëreni ndryshimet. Kryeni kontrollet e rekomanduara. Mos e shtyni konsultën kur shfaqet diçka e pazakontë.

Ndërgjegjësimi nuk duhet të zgjasë vetëm gjatë muajit tetor. Kujdesi për shëndetin e gjirit duhet të vazhdojë gjatë gjithë vitit.

Pyetje të shpeshta për kancerin e gjirit

A është çdo masë në gji kancer?

Jo. Shumë masa të gjirit janë beninje. Megjithatë, çdo masë e re duhet vlerësuar nga mjeku.

A mund të jetë kanceri i gjirit pa dhimbje?

Po. Shumë raste, sidomos në fazat e hershme, mund të mos shkaktojnë dhimbje.

A mund të prekem edhe nëse nuk kam histori familjare?

Po. Mungesa e historisë familjare nuk e përjashton kancerin e gjirit.

A mjafton vetëkontrolli?

Jo. Njohja e gjirit është e dobishme për të dalluar ndryshime, por nuk zëvendëson mamografinë kur kjo rekomandohet.

Kur duhet të bëj mamografi?

Kjo varet nga mosha, rreziku individual, historia familjare dhe udhëzimet e programit të depistimit. Për shumë gra me rrezik mesatar, diskutimi për depistim fillon rreth moshës 40 vjeç.

A mund të preken burrat?

Po. Kanceri i gjirit te burrat është i rrallë, por ekziston.

Çfarë duhet të bëj nëse zbuloj një nodul?

Mos u përpiqni të përcaktoni vetë nëse është i rrezikshëm apo jo. Konsultohuni me mjekun për ekzaminim dhe, sipas rastit, ekografi, mamografi ose ekzaminime të tjera.

Referenca

1. World Health Organization – Breast Cancer.
2. World Health Organization – Global Breast Cancer Initiative.
3. American Cancer Society – Breast Cancer Signs and Symptoms.
4. American Cancer Society – Breast Cancer Screening Guidelines.
5. National Cancer Institute – Breast Cancer Treatment.
6. National Cancer Institute – Breast Cancer Screening.
7. International Agency for Research on Cancer – Breast Cancer.

Shënim i rëndësishëm

Ky material ka karakter informues dhe edukativ dhe është përgatitur për ndërgjegjësimin mbi kancerin e gjirit.

Nuk zëvendëson konsultën, ekzaminimin, diagnostikimin ose trajtimin nga mjeku.

Artikulli nuk ka karakter reklamues dhe nuk promovon produkte, medikamente apo shërbime të caktuara.

Nëse vini re një masë të re, ndryshim të mamelonit, sekrecion të pazakontë, ndryshim të lëkurës ose çdo ndryshim tjetër të ri në gji, kërkoni vlerësim nga një profesionist shëndetësor.