Diazepami është një nga medikamentet më të njohura të grupit të benzodiazepinave. Përdoret prej shumë vitesh në mjekësi për trajtimin e ankthit të rëndë, spazmave muskulore, disa krizave epileptike, sindromës së abstinencës nga alkooli dhe për sedacion në disa procedura mjekësore.
Edhe pse është një medikament shumë efektiv kur përdoret në mënyrën e duhur, diazepami kërkon kujdes. Ai mund të shkaktojë përgjumje, ulje të përqendrimit, varësi fizike dhe, në raste të caktuara, depresion të frymëmarrjes.
Për këtë arsye duhet përdorur vetëm kur ka një indikacion të qartë dhe zakonisht për një periudhë sa më të shkurtër që lejon gjendja klinike.
Diazepami gjendet në forma të ndryshme, si tableta, solucion oral, preparate rektale dhe injeksione. Për shembull, forma injektabile mund të përmbajë 5 mg diazepam në 1 mL, që do të thotë se një ampulë 2 mL mund të përmbajë 10 mg.
Çfarë është Diazepami?
Diazepami është një benzodiazepinë me veprim relativisht të gjatë. Ai vepron në sistemin nervor qendror duke shtuar efektin e një neurotransmetuesi të quajtur GABA.
GABA ka një rol frenues në tru. Me fjalë të thjeshta, ai ndihmon në “qetësimin” e aktivitetit të tepërt nervor.
Për këtë arsye diazepami mund të japë disa efekte njëkohësisht:
- ul ankthin;
- shkakton qetësim dhe përgjumje;
- relakson muskujt;
- ndihmon në ndalimin e disa krizave epileptike;
- mund të shkaktojë amnezi të përkohshme pas administrimit në doza të caktuara.
Diazepami metabolizohet në mëlçi dhe krijon metabolitë aktivë që mund të qëndrojnë gjatë në organizëm. Kjo është një nga arsyet pse efekti i tij mund të zgjasë më shumë se ai i disa benzodiazepinave të tjera.
Tek personat e moshuar ose tek ata me probleme hepatike, eliminimi mund të jetë edhe më i ngadalshëm.
Për çfarë përdoret Diazepami?
Diazepami ka disa përdorime të rëndësishme klinike, por jo çdo gjendje ankthi apo pagjumësie kërkon trajtim me të.
Ankthi i rëndë
Diazepami mund të përdoret për trajtimin afatshkurtër të ankthit të rëndë, veçanërisht kur simptomat janë aq të forta sa ndikojnë dukshëm në funksionimin e përditshëm të pacientit.
Nuk duhet përdorur si zgjidhje e zakonshme për stresin e përditshëm.
Problemi kryesor është se organizmi mund të zhvillojë tolerancë dhe varësi nëse diazepami përdoret për një kohë të gjatë.
Për ankthin kronik, në shumë raste preferohen trajtime të tjera më të përshtatshme për përdorim afatgjatë.
Spazmat dhe kontrakturat muskulore
Diazepami ka efekt relaksues mbi muskujt skeletikë.
Mund të përdoret në disa raste të:
- spazmave muskulore akute;
- spasticitetit;
- disa sëmundjeve neurologjike;
- paralizës cerebrale;
- tetanusit.
Ai nuk trajton domosdoshmërisht shkakun e problemit, por mund të ndihmojë në uljen e spazmës dhe dhimbjes që lidhet me të.
Krizat epileptike dhe status epilepticus
Diazepami ka efekt të fuqishëm antikonvulsant.
Forma intravenoze mund të përdoret në urgjencë për kontrollin e krizave epileptike dhe në disa raste të status epilepticus.
Megjithatë, diazepami nuk është gjithmonë zgjedhja e vetme ose e parë në çdo protokoll. Në varësi të situatës mund të përdoren edhe lorazepam ose midazolam.
Qëllimi kryesor është ndërprerja e shpejtë e aktivitetit konvulsiv.
Sindroma e abstinencës nga alkooli
Diazepami përdoret shpesh në menaxhimin e abstinencës nga alkooli.
Mund të ndihmojë në kontrollin e:
- ankthit;
- tremorit;
- agjitacionit;
- pagjumësisë;
- konvulsioneve;
- delirium tremens.
Rastet e rënda kërkojnë monitorim mjekësor, sepse abstinenca nga alkooli mund të jetë potencialisht e rrezikshme për jetën.
Përdorimi para procedurave mjekësore
Diazepami mund të përdoret edhe para disa procedurave diagnostike ose kirurgjikale për:
- të ulur ankthin;
- të qetësuar pacientin;
- të lehtësuar relaksimin muskulor;
- të shkaktuar amnezi të përkohshme për procedurën.
Mund të përdoret në disa procedura endoskopike, kirurgjikale, dentare ose radiologjike.
Diazepam në tableta dhe Diazepam injeksion
Forma e përdorimit varet nga arsyeja për të cilën po jepet medikamenti.
| Forma | Përdorimi më i zakonshëm |
|---|---|
| Tableta 2 mg, 5 mg ose 10 mg | Ankth, spazma muskulore, abstinencë nga alkooli |
| Injeksion IV | Kriza epileptike, status epilepticus, sedacion |
| Injeksion IM | Disa situata akute të përzgjedhura |
| Formë rektale | Kriza epileptike në situata të caktuara |
Forma intravenoze duhet administruar nga personel mjekësor.
Nuk është një medikament që duhet injektuar në kushte shtëpie pa monitorim.
Si merret Diazepami?
Doza e diazepamit nuk është e njëjtë për të gjithë.
Ajo varet nga:
- arsyeja e përdorimit;
- mosha;
- pesha dhe gjendja e përgjithshme;
- funksioni i mëlçisë;
- sëmundjet shoqëruese;
- medikamentet e tjera që përdor pacienti;
- kohëzgjatja e trajtimit.
Në trajtimin e ankthit tek të rriturit mund të përdoren doza të ndara gjatë ditës, ndërsa tek të moshuarit dozat zakonisht duhet të jenë më të ulëta.
Nuk është e këshillueshme që pacienti ta ndryshojë vetë dozën sipas mënyrës se si ndihet.
Qëllimi duhet të jetë gjithmonë përdorimi i dozës më të ulët që jep efektin e nevojshëm.
Diazepam injeksion në urgjencë
Diazepami intravenoz përdoret në situata të caktuara akute.
Në praktikën klinike mund të përdoren, sipas situatës:
- rreth 10 mg IV në disa kriza epileptike tek të rriturit;
- doza të përsëritura nëse kriza vazhdon, sipas protokollit;
- 10–20 mg në disa raste të abstinencës së rëndë nga alkooli;
- doza të ndryshme për spazma muskulore ose sedacion.
Administrimi intravenoz duhet bërë ngadalë.
Nëse injektohet shumë shpejt, mund të rritet rreziku i:
- hipotensionit;
- apnesë;
- depresionit respirator;
- humbjes së vetëdijes.
Për këtë arsye pacienti duhet monitoruar.
Kush nuk duhet ta përdorë Diazepamin?
Diazepami nuk është i përshtatshëm për çdo pacient.
Mund të jetë i kundërindikuar ose të kërkojë shumë kujdes në raste si:
- alergji ndaj diazepamit ose benzodiazepinave;
- myasthenia gravis;
- insuficiencë respiratore e rëndë;
- depresion respirator;
- sindromë e apnesë së gjumit;
- insuficiencë hepatike e rëndë;
- disa forma të porfirisë.
Kujdes i veçantë duhet te pacientët e moshuar, të dobësuar, me sëmundje neurologjike ose me histori të varësisë nga medikamentet apo substancat.
Cilat janë efektet anësore të Diazepamit?
Efekti anësor më i zakonshëm është përgjumja.
Mund të shfaqen gjithashtu:
- marramendje;
- lodhje;
- dobësi muskulore;
- ulje e përqendrimit;
- ngadalësim i reagimit;
- koordinim i dobët;
- ataksi;
- konfuzion;
- probleme me kujtesën.
Këto efekte mund të jenë më të theksuara në fillim të trajtimit.
Pacientët duhet të tregojnë kujdes me drejtimin e makinës dhe përdorimin e makinerive.
Reaksionet paradoksale
Edhe pse diazepami zakonisht qetëson, në disa pacientë mund të ndodhë e kundërta.
Mund të shfaqen:
- agjitacion;
- irritabilitet;
- agresivitet;
- shqetësim;
- halucinacione;
- sjellje të pazakonta;
- pagjumësi.
Këto reagime shihen më shpesh tek fëmijët dhe të moshuarit.
Nëse ndodhin, pacienti duhet rivlerësuar nga mjeku.
Diazepam dhe opioidet
Një nga kombinimet më të rrezikshme është Diazepam me opioide.
Opioidet përfshijnë medikamente si:
- morfina;
- fentanyl;
- oxycodone;
- codeine;
- tramadol.
Të dy grupet e medikamenteve mund të ngadalësojnë sistemin nervor qendror.
Kur përdoren bashkë mund të ndodhë:
sedacion i thellë → frymëmarrje e ngadalësuar → koma → vdekje.
Ky kombinim duhet përdorur vetëm kur është vërtet i nevojshëm dhe me monitorim të kujdesshëm.
Diazepam dhe alkooli
Alkooli duhet shmangur gjatë përdorimit të diazepamit.
Kombinimi mund të shkaktojë:
- përgjumje të theksuar;
- humbje të koordinimit;
- konfuzion;
- rënie të presionit;
- depresion respirator;
- humbje të vetëdijes.
Rreziku është edhe më i madh kur krahas diazepamit dhe alkoolit përdoren opioide ose qetësues të tjerë.
Ndërveprimet me medikamente të tjera
Diazepami mund të ndërveprojë me shumë barna.
Kujdes duhet me:
- opioidet;
- medikamentet për gjumë;
- antipsikotikët;
- antihistaminikët që shkaktojnë sedacion;
- barbituratet;
- disa antiepileptikë;
- disa antifungale;
- omeprazolin;
- cimetidinën;
- rifampicinën;
- carbamazepinën;
- phenytoinën.
Disa prej këtyre medikamenteve mund ta rrisin efektin e diazepamit, ndërsa të tjerët mund ta ulin atë duke përshpejtuar metabolizmin.
Prandaj është e rëndësishme që mjeku të dijë të gjitha medikamentet dhe suplementet që përdor pacienti.
A shkakton Diazepami varësi?
Po.
Përdorimi i diazepamit për një periudhë të zgjatur mund të shkaktojë varësi fizike.
Mund të zhvillohet edhe tolerancë, që do të thotë se me kalimin e kohës një dozë që më parë funksiononte mirë mund të ketë më pak efekt.
Rreziku rritet me:
- doza më të larta;
- përdorim më të gjatë;
- histori të varësisë nga alkooli ose droga;
- përdorimin e medikamenteve të tjera sedative.
Pse Diazepami nuk duhet ndërprerë menjëherë?
Nëse është përdorur rregullisht për një periudhë të gjatë, ndërprerja e menjëhershme mund të shkaktojë simptoma abstinence.
Mund të shfaqen:
- ankth;
- pagjumësi;
- irritabilitet;
- tremor;
- djersitje;
- dhimbje muskulore;
- ndjeshmëri e shtuar ndaj dritës ose zhurmës;
- konfuzion;
- halucinacione.
Në raste të rënda mund të ndodhin edhe konvulsione.
Për këtë arsye doza zakonisht ulet gradualisht, sipas një skeme të përshtatur për pacientin.
Mbidozimi me Diazepam
Mbidozimi mund të shkaktojë një qetësim shumë më të theksuar se zakonisht.
Shenjat mund të përfshijnë:
- përgjumje të thellë;
- dobësi;
- të folur të paqartë;
- ataksi;
- hipotension;
- bradikardi;
- ulje të nivelit të vetëdijes.
Në raste më të rënda mund të ndodhë:
- koma;
- depresion respirator;
- apnea.
Rreziku rritet shumë nëse diazepami merret së bashku me alkool, opioide ose qetësues të tjerë.
Cili është antidoti i Diazepamit?
Flumazenili është një antagonist i receptorëve të benzodiazepinave dhe mund të përdoret në disa raste për të përmbysur efektin e diazepamit.
Megjithatë, nuk duhet menduar si një antidot që përdoret automatikisht në çdo mbidozim.
Në disa pacientë, veçanërisht ata që përdorin benzodiazepina prej kohësh, flumazenili mund të shkaktojë kriza epileptike.
Rreziku i krizave është më i lartë edhe në helmimet e përziera me disa antidepresivë.
Prandaj trajtimi kryesor i mbidozimit mbetet:
- sigurimi i rrugëve të frymëmarrjes;
- monitorimi i frymëmarrjes;
- oksigjeni;
- ventilimi nëse nevojitet;
- monitorimi i presionit dhe pulsit;
- trajtimi suportiv.
Kur duhet kërkuar ndihmë urgjente?
Duhet kërkuar ndihmë mjekësore urgjente nëse një person që ka marrë diazepam:
- merr frymë shumë ngadalë;
- ka vështirësi në frymëmarrje;
- nuk zgjohet normalisht;
- humbet vetëdijen;
- bëhet cianotik;
- ka hipotension të rëndë;
- ka marrë njëkohësisht opioide;
- dyshohet për mbidozim;
- ka konvulsione;
- shfaq konfuzion ose sjellje shumë të pazakontë.
Këto situata nuk duhet të trajtohen vetëm në shtëpi.
Diazepami gjatë shtatzënisë
Diazepami kalon placentën.
Në shtatzëni duhet përdorur vetëm kur mjeku vlerëson se përfitimi e justifikon rrezikun.
Përdorimi afër lindjes mund të shkaktojë tek i porsalinduri:
- hipotoni;
- përgjumje;
- vështirësi në ushqyerje;
- depresion respirator.
Përdorimi i zgjatur gjatë shtatzënisë mund të shoqërohet me simptoma abstinence te foshnja pas lindjes.
Diazepami gjatë ushqyerjes me gji
Diazepami dhe metabolitët e tij mund të kalojnë në qumështin e gjirit.
Për shkak të eliminimit të ngadaltë, ekziston rreziku i akumulimit tek foshnja dhe i shfaqjes së:
- përgjumjes;
- dobësisë;
- vështirësive në ushqyerje.
Përdorimi duhet vlerësuar individualisht nga mjeku.
Diazepami tek të moshuarit
Të moshuarit janë më të ndjeshëm ndaj efekteve të benzodiazepinave.
Diazepami mund të shkaktojë tek ata:
- përgjumje të zgjatur;
- konfuzion;
- delirium;
- ataksi;
- rrëzime;
- fraktura.
Për këtë arsye zakonisht përdoren doza më të ulëta.
Në këtë grupmoshë duhet vlerësuar gjithmonë nëse ekziston një alternativë më e sigurt.
Pyetje të shpeshta
A përdoret Diazepami për ankthin?
Po. Mund të përdoret për ankthin e rëndë akut, por zakonisht për periudha të shkurtra.
A përdoret për pagjumësi?
Mund të shkaktojë gjumë dhe në disa raste të përzgjedhura mund të përdoret për pagjumësi të lidhur me ankthin, por nuk është zgjedhja ideale për përdorim afatgjatë.
A shkakton Diazepami varësi?
Po. Sidomos kur përdoret për periudha të gjata ose në doza të larta.
A mund të pi alkool gjatë trajtimit?
Jo. Alkooli mund të rrisë ndjeshëm sedacionin dhe rrezikun e depresionit respirator.
A mund të drejtoj makinën?
Nëse diazepami shkakton përgjumje, marramendje ose ulje të reflekseve, drejtimi i automjetit nuk është i sigurt.
A mund ta ndërpres menjëherë?
Jo nëse është përdorur rregullisht për një kohë të gjatë. Doza zakonisht duhet ulur gradualisht.
A përdoret për krizat epileptike?
Po. Forma intravenoze përdoret në disa kriza epileptike dhe në status epilepticus.
Çfarë ndodh nëse merret shumë Diazepam?
Mund të shkaktojë përgjumje të thellë, ataksi, ulje të vetëdijes dhe në raste të rënda depresion respirator.
A ka antidot?
Po, flumazenili. Megjithatë, ai nuk përdoret rutinë në çdo rast dhe mund të shkaktojë kriza epileptike te disa pacientë.
Cili është kombinimi më i rrezikshëm?
Një nga kombinimet më problematike është Diazepam me opioide ose alkool, sepse mund të ngadalësojë seriozisht frymëmarrjen.
Përfundim
Diazepami është një medikament shumë i dobishëm kur përdoret në situatën e duhur. Ai mund të ndihmojë në kontrollin e ankthit të rëndë, spazmave muskulore, krizave epileptike, abstinencës nga alkooli dhe në sedacionin e disa procedurave.
Por nuk është një medikament pa rrezik.
Problemet më të rëndësishme janë përgjumja, ulja e koordinimit, toleranca, varësia dhe depresioni respirator, sidomos kur kombinohet me opioide, alkool ose qetësues të tjerë.
Në praktikë, parimi më i sigurt është përdorimi i dozës më të ulët efektive për periudhën më të shkurtër të nevojshme.
Pas përdorimit të rregullt, diazepami nuk duhet ndërprerë në mënyrë të menjëhershme pa një plan gradual të reduktimit të dozës.
Referenca
- Electronic Medicines Compendium. Diazepam 5 mg Tablets – Summary of Product Characteristics.
- Electronic Medicines Compendium. Diazepam Injection BP – Summary of Product Characteristics.
- DailyMed. Diazepam Injection USP.
- DailyMed. Diazepam Tablets.
- FDA. Benzodiazepine Drug Safety Communications.
- British National Formulary. Diazepam – indikacionet, kundërindikacionet dhe dozimi.
Disclaimer
Ky artikull ka qëllim informues dhe edukativ dhe nuk zëvendëson konsultën me mjekun. Diazepami është medikament që kërkon përshkrim dhe monitorim profesional. Doza dhe kohëzgjatja e trajtimit varen nga diagnoza, mosha, gjendja klinike, sëmundjet shoqëruese dhe medikamentet e tjera që përdor pacienti.
Mos e filloni, mos e rrisni dozën dhe mos e ndërprisni Diazepamin pa u konsultuar me mjekun.
