ASCLEPIUS PRESS – Leksion universitar i farmakologjisë dhe sëmundjeve infektive
Hyrje
Antibiotikët janë substanca antibakteriale që pengojnë rritjen e baktereve ose shkaktojnë vdekjen e tyre. Ata përbëjnë një nga grupet më të rëndësishme të barnave në praktikën mjekësore, sepse përdoren për trajtimin e infeksioneve që prekin pothuajse të gjitha sistemet e organizmit.
Nga pikëpamja klinike, njohja e emrit të antibiotikut nuk mjafton për të përcaktuar trajtimin. Një mjek duhet të njohë mekanizmin e veprimit, spektrin antibakterial, farmakokinetikën, rezistencën dhe toksicitetin e barit.
Për shembull, vancomycin ka aktivitet të rëndësishëm ndaj MRSA, por nuk mbulon bakteret Gram-negative. Nitrofurantoin është antibiotik i dobishëm në cistitin e pakomplikuar, por nuk është i përshtatshëm për pielonefritin. Daptomycin ka aktivitet ndaj baktereve Gram-pozitive rezistente, por nuk përdoret për pneumoninë alveolare.
Këto ndryshime tregojnë se antibiotikoterapia duhet të jetë një proces arsyetimi klinik dhe jo thjesht përzgjedhje e një bari nga lista.
Objektivat e leksionit
Pas studimit të këtij materiali, studenti duhet të jetë në gjendje të klasifikojë antibiotikët, të shpjegojë mekanizmat e tyre të veprimit, të identifikojë barnat përfaqësuese të çdo klase dhe të vlerësojë indikacionet, kundërindikacionet, efektet anësore dhe ndërveprimet më të rëndësishme.
Gjithashtu, duhet të jetë në gjendje të interpretojë antibiogramën, të zgjedhë një antibiotik empirik sipas sindromës klinike dhe të kuptojë kur trajtimi duhet të ndryshohet pas rezultateve mikrobiologjike.
Kapitulli I – Bazat e antibiotikoterapisë
Çfarë janë antibiotikët baktericidë dhe bakteriostatikë?
Antibiotikët baktericidë shkaktojnë vdekjen e baktereve në kushte të caktuara eksperimentale. Përfaqësues tipikë janë beta-laktamët, aminoglikozidet, fluorokinolonet, vancomycin dhe daptomycin.
Antibiotikët bakteriostatikë pengojnë rritjen dhe shumimin bakterial. Përfaqësues tipikë janë tetraciklinat, makrolidet, clindamycin dhe linezolid.
Kjo ndarje është relative dhe varet edhe nga mikroorganizmi e përqendrimi i barit. Nuk duhet të përdoret si kriter i vetëm për të zgjedhur terapinë.
Si klasifikohen antibiotikët sipas mekanizmit të veprimit?
| Mekanizmi | Klasat kryesore |
|---|---|
| Frenimi i sintezës së murit qelizor | Penicilinat, cefalosporinat, karbapenemet, monobaktamet, glikopeptidet |
| Frenimi i sintezës proteinike 30S | Aminoglikozidet, tetraciklinat |
| Frenimi i sintezës proteinike 50S | Makrolidet, lincosamidet, oksazolidinonet, chloramphenicol |
| Frenimi i sintezës së ADN-së | Fluorokinolonet, nitroimidazolet |
| Frenimi i ARN-polimerazës | Rifamycins |
| Frenimi i metabolizmit të folateve | Sulfonamidet, trimethoprim |
| Dëmtimi i membranës bakteriale | Daptomycin, polymyxins |
| Frenimi i hapave të hershëm të murit qelizor | Fosfomycin |
Kapitulli II – Antibiotikët beta-laktamë: penicilinat
Penicilinat
Penicilinat janë antibiotikë baktericidë që pengojnë sintezën e peptidoglikanit të murit bakterial duke u lidhur me proteinat PBP.
Aktiviteti i tyre është kryesisht i varur nga koha gjatë së cilës përqendrimi i barit të lirë mbetet mbi MIC.
Barnat kryesore
| Nënklasa | Antibiotikët |
|---|---|
| Penicilina natyrore | Penicillin G, Penicillin V |
| Aminopenicilina | Amoxicillin, Ampicillin |
| Penicilina antistafilokoksike | Oxacillin, Nafcillin, Flucloxacillin, Dicloxacillin |
| Penicilina antipseudomonale | Piperacillin |
| Kombinime me frenues beta-laktamazash | Amoxicillin/clavulanate, Ampicillin/sulbactam, Piperacillin/tazobactam |
Penicillin G dhe Penicillin V
Këto antibiotikë kanë aktivitet të rëndësishëm ndaj streptokokëve të ndjeshëm dhe disa patogjenëve të tjerë.
Penicillin G përdoret në infeksione të caktuara invazive dhe në trajtimin e sifilizit, ku forma e preparatit dhe regjimi varen nga stadi i sëmundjes.
Penicillin V përdoret nga goja, për shembull në faringitin nga streptokoku i grupit A kur trajtimi është i indikuar.
Kundërindikacioni kryesor: hipersensitivitet i rëndë i konfirmuar ndaj penicilinës ose përbërësve të preparatit.
Efektet anësore: reaksione alergjike, erupsione kutane, diarre, nauze dhe, më rrallë, çrregullime hematologjike, nefrit intersticial ose neurotoksicitet.
Amoxicillin
Amoxicillin është një aminopenicilinë me absorbim të mirë oral.
Përdorimet kryesore: faringiti streptokoksik, otiti media akut, disa forma të pneumonisë komunitare, sinusiti bakterial kur kërkohet antibiotik dhe si pjesë e regjimeve për Helicobacter pylori.
Spektri: streptokokë të ndjeshëm, Enterococcus faecalis i ndjeshëm dhe disa baktere Gram-negative që nuk prodhojnë mekanizma përkatës rezistence.
Kufizimet: nuk mbulon MRSA, Pseudomonas aeruginosa ose shumë baktere prodhuese të beta-laktamazave.
Dozim orientues te të rriturit: 500 mg çdo 8 orë ose 875 mg çdo 12 orë për indikacione të caktuara. Në disa infeksione respiratore përdoren regjime me dozë më të lartë.
Efektet anësore: diarre, nauze, skuqje kutane, reaksione alergjike dhe kandidiazë pas ndryshimit të mikrobiotës.
Kujdes: në mononukleozën infektive të shkaktuar nga EBV mund të shfaqet shpesh erupsion makulopapular pas administrimit të aminopenicilinave; kjo nuk provon domosdoshmërisht alergji IgE.
Ampicillin
Ampicillin përdoret kryesisht në infeksione ku aktiviteti i saj ndaj patogjenit është i përshtatshëm.
Ka rol të rëndësishëm në infeksionet nga Listeria monocytogenes dhe Enterococcus faecalis i ndjeshëm.
Në meningitin bakterial mund t’i shtohet regjimit empirik kur ekziston rrezik për Listeria.
Efektet anësore: të ngjashme me amoxicillin.
Kundërindikacionet: reaksion i rëndë i konfirmuar ndaj barit ose beta-laktamëve përkatës; kujdes në insuficiencë renale.
Oxacillin, Nafcillin dhe Flucloxacillin
Këto barna janë projektuar për të rezistuar ndaj penicilinazës stafilokoksike.
Përdorimet: infeksione nga MSSA, si bakteremia, infeksionet osteoartikulare, endokarditi dhe infeksione të caktuara të lëkurës.
Nuk kanë aktivitet të besueshëm kundër MRSA.
Efektet anësore: reaksione alergjike, hepatotoksicitet me disa preparate, nefrit intersticial, çrregullime hematologjike dhe flebit gjatë administrimit intravenoz.
Amoxicillin/clavulanate
Clavulanate frenon disa beta-laktamaza, duke zgjeruar spektrin e amoxicillin.
Përdoret në infeksione të përzgjedhura respiratore, infeksione të indeve të buta, plagë nga kafshimet dhe infeksione polimikrobiale të caktuara.
Nuk mbulon në mënyrë të besueshme MRSA, Pseudomonas ose bakteret prodhuese të shumë beta-laktamazave të avancuara.
Efektet anësore: diarre më e shpeshtë sesa me amoxicillin të vetme dhe rrezik për dëmtim hepatik kolestatik.
Kundërindikacion i rëndësishëm: histori e ikterit kolestatik ose dëmtimit hepatik të lidhur me përdorimin e mëparshëm të amoxicillin/clavulanate.
Piperacillin/tazobactam
Është një kombinim me spektër të gjerë që mbulon shumë baktere Gram-negative, anaerobe dhe disa baktere Gram-pozitive.
Ka aktivitet ndaj Pseudomonas aeruginosa kur izolimi është i ndjeshëm.
Indikacionet: disa infeksione të rënda intraabdominale, infeksione spitalore, infeksione urinare të komplikuara dhe terapi empirike në pacientë me rrezik të lartë për patogjenë Gram-negativë.
Efektet anësore: reaksione alergjike, diarre, çrregullime elektrolitike, citopeni, rritje të enzimave hepatike dhe dëmtim renal në disa rrethana.
Kundërindikacionet: hipersensitivitet i rëndë ndaj përbërësve ose reaksione të rënda përkatëse beta-laktame.
Kujdes: kërkon përshtatje të dozës në insuficiencë renale dhe vlerësim të kujdesshëm kur përdoret së bashku me barna potencialisht nefrotoksike.
Kapitulli III – Cefalosporinat
Cefalosporinat janë antibiotikë beta-laktamë që pengojnë sintezën e murit qelizor. Ato klasifikohen tradicionalisht në gjenerata, megjithëse karakteristikat e çdo bari duhet të njihen veçmas.
Barnat kryesore sipas gjeneratave
| Gjenerata | Antibiotikët kryesorë |
|---|---|
| E parë | Cefazolin, Cephalexin, Cefadroxil |
| E dytë | Cefuroxime, Cefaclor, Cefprozil; cefamicinat Cefoxitin, Cefotetan |
| E tretë | Ceftriaxone, Cefotaxime, Ceftazidime, Cefixime, Cefpodoxime |
| E katërt | Cefepime |
| Me aktivitet ndaj MRSA | Ceftaroline, Ceftobiprole |
| Kombinime të avancuara | Ceftazidime/avibactam, Ceftolozane/tazobactam |
Cefalosporinat e gjeneratës së parë
Cefazolin
Cefazolin është shumë i rëndësishëm në profilaksinë kirurgjikale dhe trajtimin e infeksioneve nga MSSA.
Përdorimet: profilaksia perioperative, celuliti i caktuar, infeksione osteoartikulare dhe bakteremia nga MSSA kur është i përshtatshëm.
Efektet anësore: alergji, simptoma gastrointestinale, rritje të enzimave hepatike dhe, rrallë, citopeni.
Kundërindikacionet: hipersensitivitet ndaj cefazolin ose reaksione të rënda të përshtatshme beta-laktame.
Cephalexin
Përdoret nga goja për infeksione të caktuara të lëkurës dhe indeve të buta, si dhe për infeksione urinare nga patogjenë të ndjeshëm.
Nuk mbulon MRSA ose Pseudomonas.
Efektet anësore: diarre, nauze, erupsione dhe reaksione alergjike.
Cefalosporinat e gjeneratës së dytë
Cefuroxime
Cefuroxime përdoret në disa infeksione respiratore dhe infeksione të tjera nga mikroorganizma të ndjeshëm.
Ekziston në formulime orale dhe parenterale që kanë karakteristika të ndryshme dozimi.
Efektet anësore: reaksione alergjike, simptoma gastrointestinale dhe rritje të përkohshme të transaminazave.
Cefoxitin
Cefoxitin është cefamicinë me aktivitet ndaj disa anaerobëve.
Ka përdorime të caktuara kirurgjikale dhe në regjime për infeksione polimikrobiale.
Ndjeshmëria e anaerobëve, përfshirë Bacteroides fragilis, mund të ndryshojë.
Cefalosporinat e gjeneratës së tretë
Ceftriaxone
Ceftriaxone ka aktivitet të rëndësishëm ndaj shumë streptokokëve dhe baktereve Gram-negative të ndjeshme.
Përdorimet: meningiti bakterial, pneumonia komunitare, infeksione urinare të komplikuara, gonorrea, bakteremi të caktuara dhe infeksione të tjera sipas indikacionit.
Dozim orientues: 1–2 g IV çdo 24 orë për shumë indikacione. Në meningitin bakterial përdoret shpesh 2 g IV çdo 12 orë te të rriturit.
Kundërindikacionet: hipersensitivitet i rëndë ndaj ceftriaxone; kufizime specifike te neonatët me hiperbilirubinemi dhe në situata të caktuara me solucione intravenoze që përmbajnë kalcium.
Efektet anësore: diarre, reaksione alergjike, çrregullime të enzimave hepatike, precipitime biliare dhe, rrallë, komplikacione hematologjike.
Nuk mbulon Listeria monocytogenes, enterokokët ose Pseudomonas aeruginosa.
Cefotaxime
Cefotaxime ka përdorim në infeksione të rënda, përfshirë meningitin, kur është i indikuar.
Mund të përdoret në rrethana ku karakteristikat e ceftriaxone janë të papërshtatshme.
Ceftazidime
Ceftazidime ka aktivitet ndaj Pseudomonas aeruginosa të ndjeshme.
Nuk duhet të konsiderohet e barasvlershme me ceftriaxone për të gjitha infeksionet Gram-pozitive.
Efektet anësore: alergji, simptoma gastrointestinale dhe neurotoksicitet, sidomos gjatë akumulimit nga insuficienca renale.
Cefalosporinat e gjeneratës së katërt
Cefepime
Cefepime ka aktivitet ndaj shumë baktereve Gram-negative, përfshirë Pseudomonas dhe disa mikroorganizma me mekanizma rezistence AmpC.
Përdorimet: infeksione të rënda spitalore, neutropeni febrile me rrezik të lartë dhe infeksione të tjera nga patogjenë të ndjeshëm.
Efektet anësore: alergji, diarre, citopeni dhe neurotoksicitet.
Neurotoksiciteti mund të paraqitet me konfuzion, mioklonus, encefalopati ose kriza epileptike.
Kujdes i veçantë: përshtatja renale është vendimtare.
Cefalosporinat me aktivitet kundër MRSA
Ceftaroline
Ceftaroline ka aktivitet ndaj MRSA përmes lidhjes me PBP2a.
Përdoret për indikacione të caktuara të lëkurës dhe pneumonisë bakteriale, sipas autorizimit dhe protokollit.
Nuk mbulon në mënyrë të besueshme Pseudomonas aeruginosa.
Ceftobiprole
Ceftobiprole është një beta-laktam me aktivitet ndaj MRSA dhe disa patogjenëve Gram-negativë.
Indikacionet dhe disponueshmëria ndryshojnë sipas vendit dhe formulimit të autorizuar.
Efektet anësore dhe kundërindikacionet e klasës
Efektet më të zakonshme janë reaksionet alergjike, nauzeja, diarrea dhe reaksionet lokale gjatë injektimit.
Në trajtime të zgjatura mund të shfaqen citopeni.
Cefalosporinat me eliminim renal mund të akumulohen në insuficiencë renale, duke rritur rrezikun për neurotoksicitet.
Një histori anafilaksie ndaj beta-laktamëve kërkon vlerësim të individualizuar të rrezikut, duke përfshirë zinxhirët anësorë dhe historinë e reaksionit.
Kapitulli IV – Karbapenemet
Karbapenemet janë antibiotikë beta-laktamë me spektër të gjerë dhe aktivitet baktericid.
Ato janë të rëndësishme në infeksionet e rënda nga baktere Gram-negative rezistente.
Medikamentet kryesore
- Meropenem
- Imipenem/cilastatin
- Ertapenem
- Doripenem
- Meropenem/vaborbactam
- Imipenem/cilastatin/relebactam
Meropenem
Përdorimet: infeksione invazive nga Enterobacterales prodhuese të ESBL, infeksione intraabdominale të komplikuara, infeksione të rënda spitalore dhe meningit bakterial në indikacione të përshtatshme.
Ka aktivitet ndaj Pseudomonas aeruginosa të ndjeshme.
Dozim orientues: 1 g IV çdo 8 orë për disa infeksione serioze; regjime të tjera përdoren për meningitin ose objektiva të veçantë farmakodinamikë.
Efektet anësore: nauze, diarre, reaksione alergjike, rritje të transaminazave, çrregullime hematologjike dhe neurotoksicitet.
Kundërindikacionet: hipersensitivitet i rëndë ndaj barit; kërkohet kujdes te pacientët me reaksione të rënda ndaj beta-laktamëve.
Imipenem/cilastatin
Imipenem ka spektër të gjerë; cilastatin pengon degradimin renal të imipenem.
Përdoret në infeksione serioze nga patogjenë të ndjeshëm.
Efektet anësore: simptoma gastrointestinale, alergji dhe rrezik për kriza epileptike, veçanërisht në pacientë të predispozuar ose me akumulim të barit.
Ertapenem
Ertapenem është i dobishëm për shumë Enterobacterales prodhuese të ESBL dhe infeksione polimikrobiale të caktuara.
Kufizim shumë i rëndësishëm: nuk mbulon në mënyrë të besueshme Pseudomonas aeruginosa, Acinetobacter ose enterokokët.
Efektet anësore: alergji, simptoma gastrointestinale, ndryshime laboratorike hepatike dhe reaksione neurologjike të rralla.
Kundërindikacionet dhe ndërveprimet e klasës
Duhet shmangur administrimi në reaksione të rënda të konfirmuara ndaj përbërësit përkatës.
Karbapenemet mund të ulin shumë përqendrimin e valproate, duke rritur rrezikun e krizave epileptike.
Ky kombinim zakonisht duhet shmangur ose menaxhuar në nivel specialistik.
Shumica kërkojnë përshtatje të dozës në insuficiencë renale.
Kapitulli V – Monobaktamet
Aztreonam
Aztreonam është monobaktam që pengon sintezën e murit bakterial.
Spektri: baktere aerobe Gram-negative të ndjeshme, përfshirë disa izolime të Pseudomonas aeruginosa.
Nuk mbulon bakteret Gram-pozitive dhe anaerobët.
Përdorimet: infeksione nga baktere Gram-negative të ndjeshme dhe situata të përzgjedhura ku alternativat beta-laktame kufizohen nga alergjia.
Efektet anësore: simptoma gastrointestinale, reaksione kutane, ndryshime të enzimave hepatike dhe reaksione lokale.
Kundërindikacion: hipersensitivitet ndaj aztreonam.
Kujdes: ekziston mundësi e reaksionit të kryqëzuar me ceftazidime për shkak të ngjashmërisë së zinxhirit anësor.
Në infeksionet nga baktere që prodhojnë metallo-beta-laktamaza, aztreonam mund të ketë rol në strategji të kombinuara, por nuk duhet përdorur pa konfirmim të përshtatshmërisë mikrobiologjike.
Kapitulli VI – Makrolidet
Makrolidet janë antibiotikë që veprojnë mbi nënnjësinë 50S të ribozomit bakterial dhe pengojnë sintezën proteinike.
Medikamentet kryesore
- Azithromycin
- Clarithromycin
- Erythromycin
- Roxithromycin
- Spiramycin
- Josamycin
Spektri antibakterial
Makrolidet kanë aktivitet ndaj disa streptokokëve dhe mikroorganizmave atipikë si Mycoplasma pneumoniae, Chlamydia pneumoniae dhe Legionella pneumophila.
Ndjeshmëria e Streptococcus pneumoniae ndaj makrolideve është e ndryshueshme dhe mund të kufizohet nga rezistenca lokale.
Azithromycin
Përdorimet: infeksione të caktuara nga patogjenë atipikë, disa forma të pneumonisë komunitare sipas protokollit, pertusisi dhe indikacione të tjera specifike.
Dozimi: një regjim i përdorur për indikacione të caktuara është 500 mg ditën e parë, pastaj 250 mg në ditë për katër ditë. Ky regjim nuk është universal.
Efektet anësore: nauze, diarre, dhimbje abdominale, ndryshime të enzimave hepatike dhe zgjatje të QT.
Clarithromycin
Përdorimet: infeksione respiratore të caktuara dhe regjime për Helicobacter pylori kur rezistenca dhe testimi e lejojnë.
Dozimi orientues: 250–500 mg çdo 12 orë, sipas indikacionit.
Efektet anësore: diskomfort gastrointestinal, disgeuzi, hepatotoksicitet dhe zgjatje e QT.
Ndërveprim i rëndësishëm: frenimi i CYP3A4 mund të rrisë përqendrimin e disa statinave, antiaritmikëve dhe barnave të tjera.
Erythromycin
Përdoret në indikacione të caktuara antibakteriale dhe ka aktivitet prokinetik përmes receptorëve të motilinës.
Efektet gastrointestinale mund të jenë të shprehura.
Kundërindikacionet dhe kujdesi për makrolidet
Kundërindikacionet dhe kufizimet varen nga molekula, por përfshijnë hipersensitivitetin, disa ndërveprime serioze dhe situata me rrezik të lartë për aritmi.
Duhet kujdes te pacientët me QT të zgjatur, hipokalemi, hipomagnezemi dhe përdorim të barnave që zgjasin QT.
Nuk duhet përshkruar azithromycin për çdo kollë apo bronkit akut.
Kapitulli VII – Tetraciklinat dhe derivatet e tyre
Tetraciklinat janë antibiotikë që lidhen me nënnjësinë 30S dhe pengojnë lidhjen e aminoacyl-tRNA me ribozomin.
Medikamentet kryesore
- Tetracycline
- Doxycycline
- Minocycline
- Demeclocycline
- Tigecycline
- Omadacycline
- Eravacycline
Tigecycline, omadacycline dhe eravacycline janë derivate më të reja me karakteristika dhe indikacione të veçanta.
Doxycycline
Përdorimet: infeksione nga Chlamydia trachomatis, rickettsiae, disa infeksione respiratore, sëmundja Lyme, akne inflamatore dhe infeksione të caktuara të lëkurës.
Dozimi orientues: 100 mg çdo 12 orë në shumë indikacione.
Efektet anësore: fotosensibilitet, nauze, ezofagit medikamentoz, të vjella dhe diskomfort abdominal.
Kundërindikacionet dhe kufizimet: hipersensitivitet; përdorimi gjatë shtatzënisë zakonisht shmanget kur ekzistojnë alternativa të përshtatshme.
Te fëmijët e vegjël, doxycycline mund të jetë trajtim i rekomanduar për infeksione të caktuara serioze nga rickettsiae. Nuk duhet të zbatohet mekanikisht ndalimi historik i të gjitha tetraciklinave në çdo indikacion pediatrik.
Ndërveprimet: kalciumi, hekuri, magnezi dhe zinku mund të ulin absorbimin përmes kelimit.
Minocycline
Përdoret në indikacione të caktuara dermatologjike dhe në infeksione nga patogjenë të ndjeshëm.
Mund të shkaktojë vertigo, marramendje, hiperpigmentim dhe reaksione autoimune ose hepatike të rralla.
Tigecycline
Tigecycline ka spektër relativisht të gjerë ndaj disa baktereve rezistente.
Përdoret në indikacione të përzgjedhura, si infeksione të komplikuara intraabdominale dhe të indeve të buta, sipas autorizimit.
Kufizime: nuk është zgjedhje e preferuar për bakteremi për shkak të karakteristikave farmakokinetike, nuk është i indikuar për pneumoninë spitalore, përfshirë pneumoninë e lidhur me ventilatorin (VAP), dhe nuk mbulon në mënyrë të besueshme Pseudomonas aeruginosa.
Efektet anësore: nauze dhe të vjella të shpeshta, ndryshime hepatike dhe efekte të tjera serioze të mundshme.
Tigecycline ka paralajmërim për rritje të vdekshmërisë nga të gjitha shkaqet në analiza të studimeve klinike dhe duhet rezervuar për situata ku alternativat e përshtatshme janë të kufizuara.
Kapitulli VIII – Aminoglikozidet
Aminoglikozidet janë antibiotikë baktericidë që veprojnë mbi nënnjësinë 30S.
Kanë aktivitet të rëndësishëm ndaj shumë baktereve aerobe Gram-negative.
Medikamentet kryesore
- Gentamicin
- Amikacin
- Tobramycin
- Streptomycin
- Neomycin
- Plazomicin
- Paromomycin
Gentamicin
Përdorimet: infeksione serioze nga baktere Gram-negative të ndjeshme dhe terapi sinergjike në indikacione të veçanta.
Efektet anësore: nefrotoksicitet, ototoksicitet koklear ose vestibular dhe bllokadë neuromuskulare e rrallë.
Amikacin
Amikacin ka aktivitet ndaj disa baktereve Gram-negative rezistente ndaj aminoglikozideve të tjera.
Përdoret në infeksione të rënda nga patogjenë të ndjeshëm.
Efektet anësore: nefrotoksicitet dhe ototoksicitet.
Tobramycin
Tobramycin ka rol në infeksione të caktuara nga Pseudomonas aeruginosa.
Ekzistojnë edhe formulime inhalatore për indikacione të caktuara respiratore.
Kundërindikacionet dhe kujdesi
Hipersensitiviteti ndaj barit është kundërindikacion.
Kërkohet vëmendje e veçantë në insuficiencë renale, çrregullime të dëgjimit, miastenia gravis dhe gjatë shtatzënisë.
Rreziku i bllokadës neuromuskulare e bën këtë klasë problematike te pacientët me sëmundje të caktuara neuromuskulare.
Dozimi: aminoglikozidet duhet të dozohen sipas peshës, funksionit renal, indikacionit dhe monitorimit të përqendrimeve. Një dozë fikse universale nuk është e sigurt.
Kapitulli IX – Fluorokinolonet
Fluorokinolonet janë antibiotikë baktericidë që frenojnë DNA gyrase dhe topoisomerase IV.
Medikamentet kryesore
- Ciprofloxacin
- Levofloxacin
- Moxifloxacin
- Ofloxacin
- Norfloxacin
- Delafloxacin
Ciprofloxacin
Spektri: shumë baktere Gram-negative, përfshirë disa izolime të Pseudomonas aeruginosa.
Përdorimet: infeksione urinare të komplikuara, pielonefrit nga patogjenë të ndjeshëm, prostatit bakterial dhe indikacione të tjera specifike.
Dozimi orientues: 500–750 mg PO çdo 12 orë sipas indikacionit.
Levofloxacin
Ka aktivitet ndaj patogjenëve të rëndësishëm respiratorë dhe disa baktereve Gram-negative.
Përdorimet: pneumoni dhe infeksione të tjera të përcaktuara, kur përfitimi justifikon rrezikun.
Moxifloxacin
Ka aktivitet të rëndësishëm ndaj disa patogjenëve respiratorë dhe anaerobëve.
Kufizim kryesor: nuk është antibiotik i përshtatshëm për infeksionet urinare.
Efektet anësore të klasës
Efektet e rëndësishme përfshijnë tendinitin, këputjen e tendinave, neuropatinë periferike, çrregullimet e glukozës, efektet neurologjike, zgjatjen e QT me disa molekula dhe rrezikun për infeksion nga C. difficile.
Te pacientë të predispozuar ekziston gjithashtu shqetësim për komplikacione të aortës.
Për shkak të këtyre rreziqeve, EMA (2018–2019) dhe FDA kanë kufizuar përdorimin e fluorokinoloneve: ato nuk duhet të përdoren për infeksione të lehta ose vetëkufizuese, si cistiti i pakomplikuar, faringiti apo bronkiti akut, kur ekzistojnë alternativa të përshtatshme.
Kundërindikacionet dhe kufizimet
Përveç hipersensitivitetit, duhet vlerësuar historia e reaksioneve serioze ndaj fluorokinoloneve, miastenia gravis, faktorët e rrezikut për aritmi dhe aneurizmë të aortës, si dhe alternativat e disponueshme.
Moxifloxacin kërkon kujdes të veçantë në situata me QT të zgjatur dhe disa çrregullime kardiake.
Fluorokinolonet mund të ndërveprojnë me preparatet që përmbajnë katione shumëvalente, duke reduktuar absorbimin e tyre.
Kapitulli X – Glikopeptidet
Medikamentet kryesore
- Vancomycin
- Teicoplanin
- Dalbavancin
- Oritavancin
- Telavancin
Këto antibiotikë veprojnë mbi proceset e sintezës së murit bakterial dhe kanë aktivitet kryesisht ndaj baktereve Gram-pozitive.
Vancomycin
Përdorimet intravenoze: infeksione serioze nga MRSA, bakteremi, endokardit dhe infeksione të tjera nga mikroorganizma të ndjeshëm.
Përdorimi oral: infeksioni nga Clostridioides difficile në indikacione të përshtatshme.
Vancomycin orale nuk është zëvendësim i trajtimit intravenoz për infeksionet sistemike.
Efektet anësore: nefrotoksicitet, reaksione të lidhura me infuzionin, rrallë ototoksicitet dhe çrregullime hematologjike.
Dozimi intravenoz: individualizohet sipas peshës, funksionit renal, indikacionit dhe monitorimit farmakokinetik. Në infeksionet serioze nga MRSA përdoret monitorimi i AUC sipas protokolleve të përshtatshme.
Teicoplanin
Ka aktivitet ndaj shumë baktereve Gram-pozitive, përfshirë MRSA të ndjeshme.
Përdoret në disa infeksione të thella, sipas protokollit dhe disponueshmërisë.
Dalbavancin
Është një lipoglikopeptid me gjysmëjetë të gjatë.
Përdoret në indikacione të caktuara për infeksione bakteriale të lëkurës dhe indeve të buta.
Kundërindikacionet e klasës
Hipersensitiviteti ndaj përbërësit përkatës.
Kërkohet kujdes në insuficiencë renale dhe kur përdoren barna të tjera nefrotoksike, sipas preparatit.
Kapitulli XI – Lincosamidet
Medikamentet kryesore
- Clindamycin
- Lincomycin
Clindamycin
Clindamycin pengon sintezën proteinike duke u lidhur me nënnjësinë 50S.
Spektri: disa baktere Gram-pozitive dhe anaerobe të ndjeshme.
Përdorimet: infeksione të caktuara të lëkurës, infeksione anaerobe të përzgjedhura dhe si pjesë e trajtimit të disa infeksioneve të rënda streptokoksike për reduktimin e prodhimit të toksinave.
Dozimi orientues: 300–450 mg PO çdo 6–8 orë në indikacione të caktuara. Regjimet intravenoze ndryshojnë sipas ashpërsisë.
Efektet anësore: nauze, diarre, dhimbje abdominale, erupsione dhe kolit nga C. difficile.
Kundërindikacion: hipersensitivitet ndaj clindamycin ose lincomycin.
Kujdes: nëse ekziston rezistencë e induktueshme MLSB, clindamycin mund të dështojë klinikisht edhe kur interpretimi i parë laboratorik duket i favorshëm. D-test mund të jetë i nevojshëm.
Kapitulli XII – Oksazolidinonet
Medikamentet kryesore
- Linezolid
- Tedizolid
Linezolid
Linezolid pengon fazën fillestare të sintezës proteinike bakteriale.
Spektri: patogjenë Gram-pozitivë, përfshirë MRSA dhe disa enterokokë rezistentë ndaj vancomycin.
Përdorimet: pneumoni nga MRSA në indikacione të përshtatshme, infeksione të komplikuara të lëkurës dhe infeksione të tjera të caktuara nga baktere Gram-pozitive rezistente.
Dozimi orientues: 600 mg PO ose IV çdo 12 orë te të rriturit.
Efektet anësore: trombocitopeni, anemi, mielosupresion, neuropati periferike, neuropati optike dhe acidozë laktike.
Ndërveprime: rrezik për sindromë serotoninergjike kur kombinohet me disa barna serotoninergjike.
Kundërindikacione dhe kufizime: hipersensitiviteti dhe kombinime të caktuara të rrezikshme; kërkohet vlerësim i veçantë te pacientët që përdorin barna që ndikojnë metabolizmin e monoaminave.
Tedizolid
Ka aktivitet ndaj disa baktereve Gram-pozitive rezistente.
Përdoret për indikacione të përcaktuara të lëkurës dhe indeve të buta.
Efektet anësore përfshijnë simptoma gastrointestinale dhe ndryshime hematologjike.
Kapitulli XIII – Nitroimidazolet
Medikamentet kryesore
- Metronidazole
- Tinidazole
- Secnidazole
- Ornidazole
Metronidazole
Metronidazole formon metabolitë aktivë që dëmtojnë ADN-në në mikroorganizma të ndjeshëm, kryesisht anaerobë.
Përdorimet: infeksione anaerobe intraabdominale, infeksione gjinekologjike të caktuara, vaginozë bakteriale, trikomoniazë dhe disa infeksione protozoare.
Dozimi orientues: 500 mg PO/IV çdo 8–12 orë në disa infeksione anaerobe; regjimi ndryshon sipas diagnozës.
Efektet anësore: shije metalike, nauze, dhimbje abdominale, neuropati periferike dhe, rrallë, neurotoksicitet qendror.
Kundërindikacionet dhe kujdesi: hipersensitivitet; kombinimi me disulfiram është problematik dhe duhet shmangur sipas informacionit të produktit. Kërkohet kujdes në dëmtim të rëndë hepatik.
Ndërveprim: mund të rrisë efektin e warfarin.
Tinidazole dhe Secnidazole
Përdoren në infeksione të caktuara protozoare dhe gjinekologjike.
Kohëzgjatja e trajtimit ndryshon nga metronidazole në varësi të preparatit dhe indikacionit.
Kapitulli XIV – Sulfonamidet dhe trimethoprim
Medikamentet kryesore
- Sulfamethoxazole
- Trimethoprim
- Trimethoprim/sulfamethoxazole
- Sulfadiazine
- Sulfadoxine
Trimethoprim/sulfamethoxazole
I njohur si co-trimoxazole, pengon dy hapa të sintezës bakteriale të folateve.
Përdorimet: infeksione urinare të caktuara, infeksione të lëkurës nga mikroorganizma të ndjeshëm, Pneumocystis jirovecii dhe indikacione të tjera specifike.
Dozimi orientues: 160/800 mg PO çdo 12 orë për infeksione të caktuara të zakonshme. Në pneumoninë nga Pneumocystis kërkohen regjime të tjera, të bazuara në përbërësin trimethoprim dhe peshën trupore.
Efektet anësore: hiperkalemi, erupsione kutane, dëmtime hematologjike, hepatotoksicitet dhe dëmtim renal.
Mund të shkaktojë reaksione serioze si Stevens–Johnson syndrome dhe toxic epidermal necrolysis.
Kundërindikacionet: hipersensitivitet ndaj sulfonamideve përkatëse, reaksione të rënda të mëparshme ndaj preparatit dhe disa çrregullime të rënda hematologjike ose renale/hepatike sipas fletëudhëzimit.
Ndërveprime: warfarin, methotrexate dhe barna që rrisin kaliumin.
Te pacientët që marrin spironolactone ose ACE-inhibitorë, rreziku për hiperkalemi mund të jetë veçanërisht i rëndësishëm.
Kapitulli XV – Lipopeptidet
Daptomycin
Daptomycin është një antibiotik ciklik lipopeptidik që shkakton depolarizim të membranës bakteriale.
Spektri: baktere Gram-pozitive të ndjeshme, përfshirë MRSA dhe disa enterokokë rezistentë.
Përdorimet: bakteremi nga Staphylococcus aureus, infeksione serioze të lëkurës dhe indikacione të tjera të përzgjedhura.
Kufizim thelbësor: nuk përdoret për pneumoninë alveolare, sepse inaktivizohet nga surfaktanti pulmonar.
Efektet anësore: miopati, rritje e creatine kinase, rabdomiolizë e rrallë dhe pneumoni eozinofilike.
Kundërindikacion: hipersensitivitet ndaj daptomycin.
Kujdes: monitorimi i CK dhe vlerësimi i simptomave muskulore; kërkohet rishikim i barnave të tjera që mund të rrisin toksicitetin muskulor.
Kapitulli XVI – Polimiksinat
Medikamentet kryesore
- Colistin (polymyxin E)
- Polymyxin B
Këto antibiotikë veprojnë mbi membranën e jashtme të baktereve Gram-negative.
Colistin
Përdorimet: infeksione të përzgjedhura nga baktere Gram-negative multirezistente, kur trajtimet më të përshtatshme nuk janë të mundshme.
Efektet anësore: nefrotoksicitet, neurotoksicitet, parestezi dhe bllokadë neuromuskulare.
Kundërindikacion: hipersensitivitet ndaj barit; përdorimi kërkon kujdes të jashtëzakonshëm në insuficiencë renale dhe sëmundje neuromuskulare.
Kujdes: formulimet e colistin dhe njësitë e dozimit mund të ndryshojnë, përfshirë colistimethate sodium. Ngatërrimi i njësive mund të shkaktojë gabime serioze.
Colistin nuk duhet të përdoret automatikisht si zgjedhje e parë për çdo bakter rezistent ndaj karbapenemeve.
Kapitulli XVII – Antibiotikë të tjerë të rëndësishëm
Fosfomycin
Fosfomycin pengon enzimën MurA dhe bllokon një hap të hershëm të sintezës së peptidoglikanit.
Përdorimi: fosfomycin trometamol orale përdoret për cistitin akut të pakomplikuar në pacientë të përshtatshëm.
Dozimi i zakonshëm i preparatit oral për indikacionin përkatës: 3 g, dozë e vetme.
Efektet anësore: diarre, nauze, cefale dhe diskomfort gastrointestinal.
Kundërindikacion: hipersensitivitet; kufizimet në insuficiencë renale varen nga preparati dhe funksioni renal.
Nuk është terapi e përshtatshme orale për pielonefritin apo baktereminë.
Nitrofurantoin
Nitrofurantoin krijon ndërmjetës reaktivë që dëmtojnë disa procese bakteriale.
Përdorimet: cistiti akut i pakomplikuar.
Efektet anësore: nauze, diskomfort gastrointestinal, reaksione pulmonare akute ose kronike, neuropati dhe hepatotoksicitet.
Kundërindikacionet dhe kufizimet: hipersensitiviteti, insuficienca renale nën pragun e lejuar për preparatin përkatës, disa situata në fund të shtatzënisë dhe mungesa e G6PD, sipas fletëudhëzimit.
Nuk përdoret për pielonefritin ose infeksione sistemike.
Rifamycins
Barnat kryesore: Rifampicin, Rifabutin, Rifapentine.
Rifampicin frenon ARN-polimerazën bakteriale dhe është pjesë themelore e regjimeve për tuberkulozin.
Përdoret edhe në indikacione të veçanta të tjera, zakonisht në kombinim.
Efektet anësore: hepatotoksicitet, çrregullime gastrointestinale, reaksione imunologjike të rralla dhe ngjyrosje portokalli e sekrecioneve trupore.
Ndërveprimet: rifampicin është induktor i fuqishëm enzimatik dhe mund të ulë ekspozimin ndaj shumë barnave.
Kundërindikacionet: hipersensitiviteti dhe kombinime specifike të papajtueshme medikamentoze; kërkohet kujdes në sëmundje hepatike.
Chloramphenicol
Chloramphenicol frenon sintezën proteinike në nënnjësinë 50S.
Përdorimi sistemik është shumë i kufizuar në vende ku ekzistojnë alternativa më të sigurta.
Efektet anësore: supresion i palcës së kockës, anemi aplastike e rrallë dhe potencialisht fatale, si dhe gray baby syndrome te neonatët.
Kërkon vlerësim specialistik dhe nuk duhet trajtuar si antibiotik rutinë.
Fidaxomicin
Fidaxomicin pengon ARN-polimerazën bakteriale përmes një mekanizmi të ndryshëm nga rifampicin.
Përdoret për infeksionin nga Clostridioides difficile.
Udhëzuesit IDSA/SHEA (2021) dhe ESCMID (2021) e preferojnë fidaxomicin ndaj vancomycin orale për episodin fillestar dhe për rikthimet, kur është i disponueshëm, sepse ul rrezikun e rikthimit. Metronidazole nuk rekomandohet më si zgjedhje e parë për infeksionin nga C. difficile.
Efektet anësore: nauze, të vjella dhe çrregullime gastrointestinale.
Kundërindikacion: hipersensitivitet ndaj preparatit.
Kapitulli XVIII – Kundërindikacionet dhe toksiciteti sipas organeve
Një mënyrë praktike për të mbajtur mend efektet e padëshiruara është klasifikimi i tyre sipas organit më të prekur.
| Organi ose sistemi | Antibiotikët që kërkojnë vëmendje |
|---|---|
| Veshkat | Aminoglikozidet, vancomycin, polymyxins |
| Dëgjimi dhe vestibuli | Aminoglikozidet |
| Mëlçia | Amoxicillin/clavulanate, rifampicin, disa makrolide |
| Sistemi nervor | Cefepime, imipenem, metronidazole, fluorokinolonet |
| Tendinat | Fluorokinolonet |
| Hematopoeza | Linezolid, chloramphenicol, trimethoprim/sulfamethoxazole |
| QT kardiak | Disa makrolide dhe fluorokinolone |
| Muskujt | Daptomycin |
| Koloni dhe mikrobiota | Clindamycin, cefalosporinat, fluorokinolonet dhe shumë antibiotikë të tjerë |
| Reaksione të rënda kutane | Sulfonamidet dhe antibiotikë të tjerë të ndryshëm |
Kjo tabelë nuk nënkupton që një antibiotik shkakton vetëm toksicitetin e paraqitur. Efektet anësore janë të shumëllojshme dhe mund të varen nga doza, kohëzgjatja, predispozita gjenetike dhe barnat e tjera.
Parimet e vlerësimit të sigurisë
Para fillimit të antibiotikoterapisë duhet të vlerësohen:
- Historia e alergjisë së vërtetë dhe tipi i reaksionit.
- Funksioni renal dhe hepatik.
- Shtatzënia ose ushqyerja me gji.
- Sëmundjet kardiake dhe rreziku i zgjatjes QT.
- Terapia kronike dhe ndërveprimet.
- Pesha dhe mosha e pacientit.
- Historia e infeksionit nga C. difficile.
- Ekspozimi i mëparshëm ndaj antibiotikëve.
Në infeksionet e rënda, këto vlerësime duhet të kryhen pa krijuar vonesa të rrezikshme në trajtimin urgjent.
Kapitulli XIX – Antibiograma dhe rezistenca antimikrobike
Antibiograma vlerëson ndjeshmërinë e një mikroorganizmi ndaj antibiotikëve të caktuar.
Në interpretimin EUCAST:
S – i ndjeshëm me ekspozim standard.
I – i ndjeshëm kur sigurohet ekspozim i shtuar.
R – rezistent.
Kategoria I nuk duhet interpretuar thjesht si pasiguri laboratorike.
MIC është përqendrimi minimal frenues dhe duhet të interpretohet duke marrë parasysh breakpoints për kombinimin specifik mikroorganizëm–antibiotik.
Mekanizmat e rezistencës
Mekanizmat kryesorë përfshijnë prodhimin e beta-laktamazave, modifikimin e objektivit, ndryshimet e porinave, pompat e efluksit dhe formimin e biofilmit.
MRSA
Rezistenca ndaj methicillin te Staphylococcus aureus lidhet kryesisht me PBP2a.
Trajtimet e mundshme ndryshojnë sipas infeksionit dhe mund të përfshijnë vancomycin, linezolid, daptomycin ose ceftaroline në indikacione të përshtatshme.
ESBL
Enterobacterales prodhuese të ESBL mund të jenë rezistente ndaj shumë cefalosporinave të gjeneratës së tretë.
Në infeksione invazive jashtë traktit urinar, karbapenemet shpesh kanë rol të preferuar, ndërsa në cistitin e pakomplikuar mund të ekzistojnë alternativa më të ngushta.
AmpC
Mekanizmat AmpC kanë rëndësi te mikroorganizma si Enterobacter cloacae complex, Klebsiella aerogenes dhe Citrobacter freundii.
Cefepime mund të përdoret në situata të përshtatshme sipas ndjeshmërisë.
Karbapenemazat
Enzimat KPC, NDM, VIM, IMP dhe OXA-48-like janë të rëndësishme për përzgjedhjen e trajtimeve të avancuara.
Barnat si ceftazidime/avibactam, meropenem/vaborbactam, imipenem/relebactam dhe cefiderocol kanë role të ndryshme dhe nuk janë të këmbyeshme pa njohur mekanizmin e rezistencës.
Kapitulli XX – Zgjedhja klinike e antibiotikut
Përzgjedhja e antibiotikut duhet të mbështetet në diagnozën e mundshme, vendin e infeksionit, ashpërsinë, faktorët e rrezikut për rezistencë dhe antibiogramën lokale.
Tabela klinike orientuese
| Sindroma | Patogjenët ose konsideratat | Qasje e zakonshme |
|---|---|---|
| Faringit streptokoksik i konfirmuar | Streptokoku i grupit A | Penicillin V ose amoxicillin |
| Cistit i pakomplikuar | Shpesh E. coli | Nitrofurantoin ose fosfomycin sipas protokollit |
| Pielonefrit | Enterobacterales | Antibiotik me depërtim renal dhe ndjeshmëri të përshtatshme |
| Pneumoni komunitare | Pneumokoku dhe patogjenë të tjerë | Regjim sipas ashpërsisë, komorbiditeteve dhe udhëzimit |
| Celulit jopurulent | Shpesh streptokokë | Beta-laktam i përshtatshëm |
| Absces kutan | Shpesh S. aureus | Drenim; antibiotik sipas indikacionit |
| Meningit bakterial | Pneumokok, meningokok, patogjenë sipas rrezikut | Antibiotikoterapi IV urgjente sipas protokollit |
| Infeksion intraabdominal i komplikuar | Gram-negativë enterikë dhe anaerobë | Antibiotik dhe kontroll i burimit |
| Bakteremi nga MSSA | S. aureus i ndjeshëm | Beta-laktam antistafilokoksik i përshtatshëm |
| Infeksion invaziv nga ESBL | Enterobacterales rezistente | Trajtim sipas ndjeshmërisë, shpesh karbapenem |
Në të gjitha këto situata, diagnoza klinike duhet të jetë e justifikuar. Për shembull, një infeksion i traktit respirator nuk është automatikisht pneumoni bakteriale dhe një urinokulturë pozitive nuk provon vetvetiu infeksion urinar simptomatik.
Kur duhet referuar pacienti?
Pacientët me hipotension, hipoksemi, ndryshim të gjendjes mendore, meningizëm, shenja të shokut ose dyshim për infeksion nekrotizues kërkojnë vlerësim urgjent.
Referimi specialistik është gjithashtu i rëndësishëm në endokardit, infeksione të implantëve, bakteremi persistente, infeksione nga mikroorganizma multirezistentë dhe dështim terapeutik të pashpjeguar.
Rivlerësimi pas fillimit të antibiotikut
Brenda 48–72 orëve, ose më herët sipas rëndësisë së gjendjes, mjeku duhet të vlerësojë përgjigjen klinike, rezultatet e kulturave, funksionin e organeve dhe nevojën për vazhdimin e trajtimit.
Ky rivlerësim mund të çojë në ngushtimin e spektrit, kalimin nga IV në PO, korrigjimin e dozës, ndërprerjen e antibiotikut ose kërkimin e një burimi infektiv që kërkon ndërhyrje.
Pyetje të shpeshta për antibiotikët
Cili është ndryshimi mes antibiotikëve baktericidë dhe bakteriostatikë?
Antibiotikët baktericidë shkaktojnë vdekjen e baktereve, ndërsa bakteriostatikët ndalojnë shumimin e tyre dhe ia lënë eliminimin sistemit imunitar. Në praktikë ndarja është relative dhe rrallë është kriteri vendimtar për zgjedhjen e trajtimit.
A ndihmojnë antibiotikët në gripin ose ftohjen e zakonshme?
Jo. Gripi, ftohja e zakonshme dhe shumica e bronkiteve akute shkaktohen nga viruset, ndaj antibiotikët nuk ndikojnë në to. Përdorimi i panevojshëm rrit efektet anësore dhe rezistencën antimikrobike.
Sa duhet të zgjasë një kurs antibiotiku?
Kohëzgjatjen e përcakton mjeku sipas diagnozës dhe përgjigjes klinike. Studimet e viteve të fundit tregojnë se për shumë infeksione kurset më të shkurtra janë po aq efektive sa ato të gjata. Pacienti nuk duhet ta ndërpresë apo ta zgjasë trajtimin vetë.
A është gjithmonë e vërtetë alergjia ndaj penicilinës?
Jo gjithmonë. Shumica e personave me “alergji ndaj penicilinës” të shënuar në kartelë nuk rezultojnë alergjikë kur vlerësohen me teste të specializuara. Etiketa e gabuar çon shpesh në përdorim të antibiotikëve më pak efektivë ose me spektër më të gjerë.
Çfarë është rezistenca antimikrobike?
Është aftësia e baktereve për t’i mbijetuar antibiotikëve që më parë i shkatërronin. Ajo përhapet më shpejt kur antibiotikët përdoren pa indikacion, në doza të papërshtatshme ose me spektër më të gjerë se ç’duhet.
Përfundime
Antibiotikoterapia racionale mbështetet në lidhjen e mikrobiologjisë me farmakologjinë dhe vendimmarrjen klinike.
Një student i mjekësisë duhet të mësojë jo vetëm se cili antibiotik vepron kundër një bakteri, por edhe pse ai vepron, në cilin organ arrin përqendrimet e nevojshme, cilat janë rreziqet dhe kur duhet shmangur.
Penicilinat dhe cefalosporinat janë themelore në shumë infeksione të zakonshme dhe serioze. Karbapenemet kanë rol në infeksione të caktuara rezistente. Makrolidet dhe tetraciklinat janë të rëndësishme për patogjenë specifikë, përfshirë mikroorganizmat atipikë. Aminoglikozidet kërkojnë monitorim për nefrotoksicitet dhe ototoksicitet. Fluorokinolonet kanë kufizime të rëndësishme sigurie. Vancomycin, linezolid dhe daptomycin përdoren për indikacione të caktuara ndaj baktereve Gram-pozitive rezistente.
Dallimet farmakologjike ndërmjet këtyre klasave janë vendimtare për suksesin terapeutik.
Antibiotiku optimal nuk është domosdoshmërisht ai me spektrin më të gjerë, por ai që trajton në mënyrë të sigurt dhe efektive infeksionin e diagnostikuar.
Referenca shkencore
- World Health Organization. The WHO AWaRe Antibiotic Book. 2022.
- World Health Organization. AWaRe Classification of Antibiotics. Përditësimi 2025.
- EUCAST. Clinical Breakpoint Tables, versioni 16.1, 2026.
- Infectious Diseases Society of America. Guidance on Treatment of Antimicrobial-Resistant Gram-Negative Infections. 2024.
- World Health Organization. Guidelines on Meningitis Diagnosis, Treatment and Care. 2025.
- Brunton LL, Knollmann BC. Goodman & Gilman’s The Pharmacological Basis of Therapeutics.
- Katzung BG, Vanderah TW. Basic & Clinical Pharmacology.
- Bennett JE, Dolin R, Blaser MJ. Mandell, Douglas, and Bennett’s Principles and Practice of Infectious Diseases.
- Rybak MJ, et al. Therapeutic Monitoring of Vancomycin for Serious MRSA Infections: Revised Consensus Guideline. 2020.
Deklaratë mjekësore
Ky leksion është përgatitur për qëllime studimore dhe edukative. Nuk zëvendëson udhëzimet klinike, antibiogramën lokale ose vlerësimin individual të pacientit.
Dozat e përmendura janë orientuese dhe mund të ndryshojnë sipas diagnozës, peshës trupore, funksionit renal dhe hepatik, shtatzënisë, ashpërsisë së infeksionit dhe karakteristikave të mikroorganizmit.
Kundërindikacionet e përmbledhura nuk përbëjnë listë shteruese për çdo preparat. Përpara përshkrimit duhet të kontrollohet përmbledhja zyrtare e karakteristikave të produktit (SmPC).
