Temperatura te të porsalindurit kërkon kujdes të veçantë. Mësoni si matet saktë, çfarë mund të bëni në shtëpi, kur duhet paracetamol dhe kur duhet urgjencë.
Temperatura te bebi nuk duhet neglizhuar
Temperatura është një mënyrë me të cilën trupi lufton infeksionet. Te një fëmijë më i madh, shpesh mund të jetë pjesë e një viroze të zakonshme. Por te i porsalinduri, sidomos në muajt e parë të jetës, temperatura duhet marrë gjithmonë seriozisht.
Një foshnjë e vogël nuk i shfaq gjithmonë qartë shenjat e sëmundjes. Mund të mos ketë kollë, mund të mos qajë shumë, mund të duket vetëm pak më e përgjumur ose të pijë më pak qumësht. Pikërisht për këtë arsye, temperatura te kjo moshë kërkon vlerësim më të kujdesshëm.
Rregulli kryesor është ky:
Nëse foshnja është nën 3 muaj dhe temperatura është 38°C ose më shumë, duhet të kontaktohet mjeku menjëherë.
Sa është temperatura normale te një i porsalindur?
Temperatura normale e trupit mund të ndryshojë pak gjatë ditës. Mund të ndikohet nga veshja, dhoma e ngrohtë, të qarët, ushqyerja ose mbulesat e tepërta.
Në përgjithësi:
- 36°C deri 37.5°C mund të jetë normale.
- 37.5°C deri 37.9°C duhet vëzhguar, sidomos nëse fëmija është i veshur trashë ose dhoma është e nxehtë.
- 38°C ose më shumë konsiderohet temperaturë.
- Te foshnjat nën 3 muaj, 38°C është arsye për kontakt me mjekun.
Prindi nuk duhet të gjykojë vetëm me dorë në ballë. Balli mund të duket i ngrohtë edhe nga mbulesat ose nga ambienti. Temperatura duhet matur me termometër.
Si matet saktë temperatura te bebi?
Matja e saktë është shumë e rëndësishme, sepse një gabim i vogël mund të krijojë panik ose, e kundërta, mund të vonojë një vizitë të nevojshme.
Matja nën sqetull
Kjo është mënyra më e thjeshtë dhe më e sigurt për prindërit në shtëpi.
Si bëhet:
- Sigurohuni që sqetulla të jetë e thatë.
- Vendosni majën e termometrit nën sqetull.
- Mbajeni krahun e foshnjës të mbyllur pranë trupit.
- Prisni derisa termometri të sinjalizojë përfundimin.
- Shënoni temperaturën dhe orën.
Matja rektale
Matja rektale është më e saktë, por kërkon kujdes. Nuk duhet bërë në mënyrë të përsëritur dhe pa udhëzim, sidomos nga prindër të pasigurt. Nëse foshnja është shumë e vogël dhe ka dyshim për temperaturë, më mirë kontaktoni mjekun.
Matja në ballë ose në vesh
Këto metoda janë praktike, por te foshnjat shumë të vogla mund të jenë më pak të sakta. Kanali i veshit është i vogël dhe matja mund të dalë gabim.
Këshilla e mjekut:
Për përdorim në shtëpi, matja nën sqetull është më e thjeshta. Nëse rezultati del i lartë, përsëriteni pas pak minutash dhe kontaktoni mjekun, sidomos nëse foshnja është nën 3 muaj.
Pse mund të ketë temperaturë një i porsalindur?
Shkaqet janë të ndryshme. Disa janë të lehta, por disa kërkojnë kujdes të menjëhershëm.
1. Infeksionet virale
Virozat janë shkak i shpeshtë i temperaturës te fëmijët. Mund të shoqërohen me hundë të zëna, kollë, teshtima, diarre ose irritim.
Por te i porsalinduri nuk duhet supozuar menjëherë se është “thjesht virozë”. Në muajt e parë duhet përjashtuar edhe infeksioni bakterial.
2. Infeksionet bakteriale
Këto janë më të rëndësishmet për t’u mos humbur. Te foshnjat e vogla mjeku mendon për:
- infeksion urinar;
- infeksion të mushkërive;
- infeksion të gjakut;
- meningit;
- infeksion të lëkurës;
- infeksion të kërthizës.
3. Mbiveshja
Një gabim shumë i zakonshëm është mbështjellja e tepërt. Foshnja nuk duhet veshur si “me disa shtresa sigurie”. Rrobat e trasha, batanijet, kapuçët brenda në dhomë dhe ambienti shumë i nxehtë mund ta rrisin temperaturën.
4. Dhoma shumë e ngrohtë
Dhoma ideale zakonisht duhet të jetë e freskët dhe e ajrosur. Nëse dhoma është shumë e nxehtë, sidomos mbi 22–24°C, foshnja mund të djersijë dhe të bëhet e parehatshme.
5. Humbja e lëngjeve
Të vjellat, diarreja, djersitja ose ushqyerja e dobët mund ta lodhin shpejt një foshnjë.
Çfarë mund të bëjë prindi në shtëpi?
Nëse foshnja ka temperaturë, prindi duhet të ruajë qetësinë, por jo të neglizhojë.
Masat e para janë:
- Hiqni rrobat e tepërta.
- Mos e mbuloni me shumë batanije.
- Ajrosni dhomën.
- Mbani temperaturën e dhomës të përshtatshme.
- Jepini gji ose qumësht më shpesh, nëse e pranon.
- Vëzhgoni urinimin.
- Shikoni nëse fëmija është aktiv apo shumë i përgjumur.
- Matni temperaturën përsëri pas pak kohe.
Këto masa mund të ndihmojnë kur temperatura është ndikuar nga ambienti ose mbiveshja. Por nëse fëmija është nën 3 muaj dhe temperatura është 38°C ose më shumë, nuk mjafton vetëm pritja në shtëpi.
Çfarë nuk duhet bërë?
Këtu prindërit shpesh gabojnë nga frika. Disa veprime mund të jenë të dëmshme.
Mos bëni këto:
- Mos e mbështillni fëmijën që “të djersijë”.
- Mos përdorni alkool në lëkurë.
- Mos bëni banjë me ujë të ftohtë.
- Mos jepni antibiotik pa vizitë.
- Mos jepni aspirinë.
- Mos kombinoni ilaçe pa udhëzim.
- Mos prisni shumë gjatë nëse foshnja duket e lodhur ose pi pak.
Temperatura nuk duhet ulur me çdo kusht. Më e rëndësishme është gjendja e fëmijës: a pi, a zgjohet, a merr frymë mirë, a urinon, a reagon normalisht?
A duhet dhënë paracetamol?
Paracetamoli mund të përdoret te foshnjat, por jo në mënyrë të pakujdesshme. Doza varet nga pesha dhe mosha.
Te foshnjat nën 3 muaj, paracetamoli nuk duhet dhënë pa folur më parë me mjekun. Arsyeja është e thjeshtë: ilaçi mund ta ulë temperaturën përkohësisht, por mund të fshehë një infeksion që duhet vlerësuar.
Te foshnjat më të rritura, paracetamoli mund të përdoret kur fëmija është i shqetësuar, ka dhimbje, nuk fle ose është shumë i parehatshëm nga temperatura.
Doza orientuese e zakonshme:
Paracetamol 10–15 mg/kg për dozë, çdo 4–6 orë sipas nevojës.
Por gjithmonë duhet parë përqendrimi i shurupit. Shurupet nuk janë të gjitha njësoj. Gabimet në dozë janë shumë të shpeshta kur prindi nuk kontrollon sa mg ka në 5 ml.
Po ibuprofeni?
Ibuprofeni nuk është zgjedhja e parë te foshnjat shumë të vogla. Zakonisht merret në konsideratë vetëm te fëmijët mbi 3 muaj dhe me peshë të përshtatshme, por jo në çdo rast.
Duhet shmangur nëse fëmija ka:
- të vjella të shpeshta;
- diarre;
- shenja dehidratimi;
- sëmundje të veshkave;
- dyshim për varicelë;
- histori alergjie nga antiinflamatorët.
Nuk rekomandohet që prindi të alternojë vetë paracetamol dhe ibuprofen pa udhëzim, sepse rreziku më i madh është ngatërrimi i orareve dhe dozave.
Kur duhet kontaktuar menjëherë mjeku?
Ky është blloku më i rëndësishëm për prindërit.
Kontaktoni mjekun ose urgjencën nëse:
- foshnja është nën 3 muaj dhe ka temperaturë 38°C ose më shumë;
- nuk pi mirë;
- është shumë e përgjumur;
- qan pa pushim ose është shumë e irrituar;
- merr frymë shpejt ose me vështirësi;
- ka buzë të mavijosura;
- ka duar ose këmbë shumë të ftohta me trup të nxehtë;
- urinon shumë pak;
- ka të vjella të përsëritura;
- ka diarre të rëndë;
- ka njolla në lëkurë që nuk zbehen kur shtypen;
- ka qafë të ngrirë;
- ka konvulsione;
- temperatura zgjat ose rikthehet shpesh;
- prindi ka ndjesinë se “fëmija nuk është si zakonisht”.
Në mjekësi, ndonjëherë prindi e kupton shumë mirë kur fëmija nuk është në rregull. Kjo nuk duhet injoruar.
Temperatura dhe konvulsionet febrile
Disa fëmijë mund të bëjnë konvulsione gjatë temperaturës. Kjo zakonisht ndodh më shpesh nga mosha 6 muaj deri në 5 vjeç. Te i porsalinduri ose foshnja shumë e vogël, çdo episod i tillë duhet vlerësuar urgjentisht.
Gjatë konvulsionit, prindi duhet të dijë çfarë të bëjë dhe çfarë të mos bëjë.
Çfarë duhet bërë?
- Vendoseni fëmijën anash.
- Largoni objektet përreth.
- Mos i fusni asgjë në gojë.
- Mos e mbani me forcë për t’i ndalur lëvizjet.
- Shikoni sa zgjat episodi.
- Kërkoni ndihmë mjekësore.
Nëse konvulsioni zgjat më shumë se 5 minuta, nëse është episodi i parë, nëse fëmija nuk zgjohet mirë pas episodit ose nëse është shumë i vogël, duhet urgjencë.
A duhen analiza?
Jo çdo fëmijë me temperaturë ka nevojë për analiza. Por te të porsalindurit dhe foshnjat e vogla, mjeku mund të kërkojë analiza për të mos humbur një infeksion serioz.
Mund të kërkohen:
- hemogramë;
- CRP;
- prokalcitoninë;
- analizë urine;
- urokulturë;
- hemokulturë;
- radiografi toraksi nëse ka shenja nga mushkëritë;
- ekzaminime të tjera sipas gjendjes;
- në raste të veçanta, punksion lumbar për të përjashtuar meningitin.
Kjo nuk bëhet për të frikësuar prindin, por për të qenë të sigurt. Te foshnjat e vogla, koha është shumë e rëndësishme.
A duhen antibiotikë?
Antibiotikët nuk duhen dhënë vetëm sepse fëmija ka temperaturë. Shumë temperatura janë nga viroza dhe antibiotiku nuk ndihmon.
Por te të porsalindurit, nëse mjeku dyshon infeksion bakterial, mund të jetë e nevojshme:
- vizitë urgjente;
- analiza;
- vëzhgim në spital;
- antibiotik në venë.
Vendimi nuk merret nga prindi dhe as nga farmacisti. Merret nga mjeku pas vlerësimit të fëmijës.
Shembull praktik për prindërit
Një foshnjë 2 muajshe ka temperaturë 38.1°C. Pi pak më pak se zakonisht, por nuk ka kollë dhe nuk duket shumë e sëmurë.
Në këtë rast, nuk duhet pritur deri nesër. Nuk duhet thënë “do jetë nga dhëmbët” ose “do jetë nga vapa”. Foshnja është nën 3 muaj dhe temperatura është mbi 38°C. Duhet kontaktuar mjeku.
Një foshnjë 5 muajshe ka temperaturë 38.3°C, është aktive, pi mirë, urinon normalisht dhe ka pak rrufë. Në këtë rast mund të kontaktohet mjeku për udhëzim, të monitorohet dhe të përdoret paracetamol sipas peshës nëse fëmija është i shqetësuar. Por nëse shfaq përgjumje, refuzim ushqimi ose vështirësi në frymëmarrje, duhet vlerësim urgjent.
Përmbledhje e thjeshtë
Temperatura te i porsalinduri nuk është gjithmonë diçka e rrezikshme, por është gjithmonë diçka që duhet vlerësuar me kujdes.
Për më shumë, lexoni edhe: Ditët e para me të porsalindurin dhe Ushqyerja me gji te i porsalinduri.
Mbani mend këto pika:
- Mateni temperaturën me termometër.
- Mos gjykoni vetëm me dorë në ballë.
- Mos e mbuloni tepër foshnjën.
- Mos jepni antibiotik pa mjek.
- Mos jepni ilaçe pa llogaritur dozën sipas peshës.
- Nën 3 muaj, temperatura 38°C ose më shumë kërkon mjek.
- Shikoni gjithmonë gjendjen e përgjithshme të fëmijës, jo vetëm numrin në termometër.
Mesazhi i mjekut
Si mjek familjeje, këshilla ime është kjo: mos u frikësoni nga çdo temperaturë, por mos e nënvlerësoni temperaturën te foshnjat e vogla. Te i porsalinduri, sidomos nën 3 muaj, më mirë një konsultë më shumë sesa një vonesë e rrezikshme.
Temperatura është një shenjë. Detyra jonë është të kuptojmë pse ka ndodhur.
FAQ
A mund të jetë temperatura nga mbiveshja?
Po. Rrobat e tepërta dhe dhoma shumë e ngrohtë mund ta rrisin temperaturën. Hiqni mbulesat e tepërta dhe mateni përsëri pas pak minutash.
Kur duhet të shqetësohem më shumë?
Nëse foshnja është nën 3 muaj dhe ka temperaturë 38°C ose më shumë. Gjithashtu nëse nuk pi, është shumë e përgjumur, merr frymë me vështirësi ose ka konvulsione.
A mund t’i jap paracetamol pa folur me mjekun?
Nën 3 muaj, jo. Mbi 3 muaj, mund të përdoret sipas peshës dhe udhëzimit, por jo në mënyrë të pakontrolluar.
A duhet antibiotik për temperaturë?
Jo gjithmonë. Antibiotiku përdoret vetëm kur dyshohet ose konfirmohet infeksion bakterial.
A janë konvulsionet febrile gjithmonë të rrezikshme?
Shpesh nuk lënë pasoja, por episodi i parë, kriza e zgjatur ose kriza te foshnjat shumë të vogla duhet vlerësuar urgjentisht.
Referenca
- American Academy of Pediatrics. Evaluation and Management of Well-Appearing Febrile Infants 8 to 60 Days Old.
- NICE Guideline NG143. Fever in under 5s: assessment and initial management.
- CDC. Febrile Seizures: Information for Families.
- WHO. Pocket Book of Hospital Care for Children.
