Pas moshës 40–45 vjeç, shumë njerëz fillojnë të vënë re të njëjtën gjë: telefoni duhet mbajtur pak më larg, shkronjat e vogla bëhen më të vështira për t’u lexuar dhe drita e ambientit nuk duket më aq e mjaftueshme sa më parë.
Në shumicën e rasteve, kjo nuk është shenjë e një sëmundjeje të syrit. Është pjesë e procesit natyral të plakjes së tij dhe quhet presbiopi.
Për shumë vite, zgjidhja kryesore kanë qenë syzet për lexim, lentet multifokale ose procedurat kirurgjikale. Sot ekzistojnë edhe alternativa farmakologjike. Një prej tyre është VIZZ, një solucion oftalmik që përmban aceclidine 1.44% dhe që është zhvilluar posaçërisht për të përmirësuar përkohësisht shikimin nga afër te të rriturit me presbiopi.
VIZZ nuk e “rinovon” syrin dhe nuk e shëron presbiopinë. Ai punon në një mënyrë tjetër: zvogëlon diametrin e pupilës dhe krijon një efekt optik që ndihmon syrin të shohë më qartë në distanca të afërta.
Çfarë është VIZZ?
VIZZ është një medikament në formën e pikave për sy.
Përbërësi aktiv është:
Aceclidine 1.44%
Aceclidine i përket grupit të barnave me veprim kolinergjik dhe lidhet me receptorët muskarinikë në sy.
Veprimi kryesor ndodh në muskulin që kontrollon madhësinë e pupilës. Pas aplikimit, pupila bëhet më e vogël. Kjo krijon një efekt të ngjashëm me atë që ndodh kur shikojmë përmes një vrime shumë të vogël.
Në optikë ky fenomen njihet si pinhole effect.
Kur hapja përmes së cilës kalon drita bëhet më e vogël, reduktohen disa prej rrezeve periferike të dritës dhe rritet thellësia e fokusit.
Rezultati është që objektet pranë mund të duken më të qarta.
Çfarë është presbiopia?
Presbiopia është humbja graduale e aftësisë së syrit për t’u fokusuar në objekte të afërta.
Në një sy të ri, thjerrëza është elastike. Kur duam të lexojmë diçka pranë, ajo ndryshon formën dhe ndihmon që imazhi të fokusohet saktë në retinë.
Me kalimin e viteve, thjerrëza bëhet më e fortë dhe më pak elastike. Për këtë arsye, fokusimi nga afër bëhet gjithnjë e më i vështirë.
Shenjat tipike të presbiopisë
Pacientët zakonisht ankohen se:
- duhet ta largojnë telefonin për të lexuar;
- shkronjat e vogla duken të turbullta;
- kanë nevojë për më shumë dritë;
- sytë lodhen gjatë leximit;
- mund të kenë dhimbje koke pas punës nga afër;
- kalimi nga shikimi larg në afër bëhet më i ngadaltë;
- kanë vështirësi të lexojnë menunë, etiketat ose mesazhet në telefon.
Presbiopia zakonisht fillon të bëhet e dukshme pas moshës 40 vjeç dhe përparon gradualisht.
Si funksionon VIZZ?
VIZZ nuk e bën thjerrëzën përsëri elastike.
Ai nuk e kthen syrin në gjendjen që kishte në moshën 20 apo 30 vjeç.
Efekti i tij është kryesisht optik.
Aceclidine stimulon receptorët muskarinikë në muskulin sfinkter të irisit.
Kjo shkakton:
Aceclidine → miozë → pupilë më e vogël → rritje e thellësisë së fokusit → shikim më i mirë nga afër
Ky mekanizëm është relativisht i thjeshtë për t’u kuptuar.
Mund ta krahasojmë me aparatin fotografik. Kur hapja e diafragmës bëhet më e vogël, një zonë më e madhe e imazhit mund të qëndrojë në fokus.
Diçka e ngjashme ndodh edhe në sy.
Për çfarë përdoret VIZZ?
VIZZ përdoret për trajtimin e presbiopisë tek të rriturit.
Qëllimi është të përmirësojë përkohësisht aftësinë për të parë nga afër.
Ai nuk është trajtim për çdo problem të shikimit.
VIZZ nuk trajton:
- miopinë;
- hipermetropinë klasike;
- astigmatizmin;
- kataraktin;
- glaukomën;
- degjenerimin makular;
- sëmundjet e retinës;
- dëmtimet e nervit optik.
Kjo është arsyeja pse një pacient që fillon të shohë më keq nga afër duhet të bëjë fillimisht një kontroll të syrit.
Jo çdo vështirësi në lexim është automatikisht presbiopi.
Sa efektiv është VIZZ?
Në studimet klinike që çuan në miratimin e preparatit, pacientët e trajtuar me VIZZ treguan përmirësim të matshëm të shikimit nga afër.
Një pjesë e konsiderueshme e pacientëve arritën të lexonin disa rreshta më mirë në testet standarde të shikimit nga afër, pa pasur një humbje të rëndësishme të shikimit nga larg.
Efekti nuk është njësoj te çdo pacient.
Disa mund të kenë përmirësim të dukshëm, ndërsa të tjerë mund të vazhdojnë të kenë nevojë për syze në situata të caktuara.
Rezultati mund të ndikohet nga:
- mosha;
- shkalla e presbiopisë;
- madhësia fillestare e pupilës;
- refraksioni;
- ndriçimi i ambientit;
- sëmundjet e tjera të syrit.
Si përdoret VIZZ?
Dozimi duhet të ndiqet sipas përshkrimit të mjekut dhe informacionit zyrtar të preparatit.
Regjimi standard i administrimit është:
Një pikë në secilin sy, pastaj priten 2 minuta dhe vendoset një pikë e dytë në secilin sy.
Kjo bëhet një herë në ditë.
VIZZ ofrohet në flakonë njëpërdorimësh.
Pas përdorimit, flakoni duhet të hidhet.
Si vendosen pikat në mënyrë korrekte?
Para aplikimit, duart duhet të lahen mirë.
Nëse pacienti përdor lente kontakti, ato duhet të hiqen.
Koka anohet lehtë prapa dhe qepalla e poshtme tërhiqet butësisht poshtë.
Pika vendoset në qesen konjuktivale.
Është shumë e rëndësishme që maja e flakonit të mos prekë:
- syrin;
- qerpikët;
- qepallën;
- lëkurën.
Kjo ul rrezikun e kontaminimit.
Pas pikës së parë në të dy sytë priten rreth 2 minuta dhe më pas vendoset pika e dytë.
Lentet e kontaktit mund të vendosen përsëri rreth 10 minuta më vonë.
Nëse përdoren medikamente të tjera për sy, zakonisht këshillohet të mbahet të paktën 5 minuta distancë midis preparateve të ndryshme.
Efektet anësore të VIZZ
Si çdo medikament, edhe VIZZ mund të shkaktojë efekte anësore.
Shumica janë të lehta dhe të përkohshme.
Efektet më të shpeshta
Në studimet klinike janë raportuar kryesisht:
- irritim ose djegie pas vendosjes së pikave;
- errësim i përkohshëm i shikimit;
- dhimbje koke;
- skuqje të syrit;
- ndjesi parehatie okulare.
Irritimi në vendin e aplikimit është raportuar relativisht shpesh.
Gjithashtu, disa pacientë mund të vënë re se ambienti duket pak më i errët.
Kjo lidhet drejtpërdrejt me ngushtimin e pupilës.
Pse mund të shohim më keq në errësirë?
Kur pupila zvogëlohet, në sy hyn më pak dritë.
Gjatë ditës kjo mund të mos krijojë ndonjë problem të madh.
Por në një ambient të errët, për shembull gjatë drejtimit të makinës natën, reduktimi i dritës që hyn në sy mund të bëhet më i dukshëm.
Pacienti mund të vërejë:
- shikim më të errët;
- vështirësi më të madhe në errësirë;
- adaptim më të ngadaltë;
- parehati gjatë drejtimit natën.
Për këtë arsye duhet treguar kujdes me drejtimin e automjetit, veçanërisht në orët e para pas përdorimit.
Nëse shikimi është i turbullt ose i errësuar, nuk duhet drejtuar automjeti derisa shikimi të jetë kthyer në nivel normal.
Rreziku për retinën
Ky është një nga paralajmërimet më të rëndësishme.
Preparatet që shkaktojnë miozë janë shoqëruar rrallë me çarje ose shkëputje të retinës, veçanërisht tek persona të predispozuar.
Për këtë arsye është e arsyeshme që para fillimit të trajtimit të bëhet ekzaminim okulistik, përfshirë edhe vlerësimin e retinës.
Shenjat alarmuese
Pacienti duhet të kërkojë kontroll urgjent okulistik nëse shfaqen:
- shkëndija të papritura drite;
- shumë pika ose fije të reja që lëvizin para syrit;
- një “perde” ose hije në fushën e shikimit;
- humbje e papritur e një pjese të shikimit;
- ulje e papritur e mprehtësisë së shikimit.
Këto simptoma nuk duhet të neglizhohen.
VIZZ dhe inflamacionet e syrit
Duhet treguar kujdes tek pacientët që kanë histori të iritit ose uveitit.
Ngushtimi i pupilës mund të ndikojë në iris dhe, në disa situata, mund të favorizojë formimin ose përkeqësimin e sinekive.
Prandaj pacientët me histori të inflamacionit intraokular duhet të vlerësohen individualisht nga okulisti.
Kundërindikacionet dhe kujdesi
Në informacionin zyrtar të preparatit nuk listohen shumë kundërindikacione absolute.
Megjithatë VIZZ nuk duhet përdorur tek një person që ka pasur reaksion alergjik ose hipersensitivitet ndaj:
aceclidine
ose ndaj përbërësve të tjerë të preparatit.
Gjithashtu kërkohet kujdes tek pacientët me patologji retinale, histori uveiti ose probleme të tjera okulare.
Ndërveprimet me medikamente të tjera
Nuk janë përshkruar ndërveprime të shumta sistemike të rëndësishme.
Megjithatë, kjo nuk do të thotë se historia e medikamenteve nuk ka rëndësi.
Pacienti duhet t’i tregojë mjekut nëse përdor:
- pika të tjera okulare;
- trajtim për glaukomë;
- medikamente me efekt kolinergjik;
- medikamente që ndikojnë në pupila;
- barna të tjera të rregullta.
Nëse përdoren pika të tjera për sy
Është mirë të mbahet një interval prej të paktën 5 minutash ndërmjet preparateve të ndryshme.
Kjo ndihmon që një pikë të mos largojë tjetrën nga sipërfaqja e syrit dhe redukton ndërveprimin fizik midis solucioneve.
VIZZ gjatë shtatzënisë
Të dhënat tek gratë shtatzëna janë të kufizuara.
Nuk ka studime të mjaftueshme tek njerëzit që të përcaktojnë me siguri të plotë profilin e rrezikut.
Për këtë arsye përdorimi gjatë shtatzënisë duhet të vlerësohet individualisht.
Në këtë situatë duhet marrë parasysh edhe një fakt praktik: presbiopia nuk është një sëmundje kërcënuese.
Në shumë raste, gjatë shtatzënisë mund të përdoren thjesht syzet për lexim, duke shmangur ekspozimin e panevojshëm ndaj një medikamenti.
VIZZ gjatë ushqyerjes me gji
Nuk dihet me siguri nëse aceclidine kalon në qumështin e gjirit.
Edhe pse ekspozimi sistemik pas përdorimit okulistik pritet të jetë relativisht i ulët, mungesa e të dhënave të plota kërkon kujdes.
Vendimi duhet të individualizohet sipas nevojës së pacientes.
A përdoret VIZZ te fëmijët?
Jo.
VIZZ nuk ka një indikacion pediatrik për presbiopinë.
Kjo është logjike sepse presbiopia lidhet me plakjen e sistemit akomodues dhe nuk është një gjendje që shfaqet tek fëmijët.
Po te personat mbi 65 vjeç?
VIZZ mund të përdoret edhe te të rriturit më të moshuar kur vlerësohet i përshtatshëm.
Megjithatë tek kjo grupmoshë duhet treguar më shumë kujdes sepse shpesh bashkëjetojnë edhe probleme të tjera okulare si:
- katarakti;
- glaukoma;
- degjenerimi makular;
- sëmundjet e retinës;
- ndryshime të nervit optik.
Nëse shikimi është i dobët, nuk duhet supozuar automatikisht se arsyeja është vetëm presbiopia.
Mbidozimi dhe gëlltitja aksidentale
Pikat okulare zakonisht japin një ekspozim sistemik relativisht të ulët.
Megjithatë, në rast të përdorimit të tepërt ose gëlltitjes aksidentale, aceclidine mund të japë simptoma që lidhen me stimulimin kolinergjik.
Mund të shfaqen:
- djersitje;
- shtim i pështymës;
- nauze;
- të vjella;
- dhimbje barku;
- diarre;
- rrahje të ngadalta të zemrës;
- ulje të tensionit;
- dobësi.
Në një situatë të tillë kërkohet vlerësim mjekësor, sidomos nëse simptomat janë të theksuara.
A ka antidot?
Nuk ka një antidot specifik të përshkruar për përdorimin e zakonshëm të VIZZ.
Menaxhimi i mbidozimit bëhet sipas simptomave dhe gjendjes klinike të pacientit.
Në rast të një toksidrome të rëndësishme kolinergjike, trajtimi duhet bërë në një strukturë mjekësore dhe sipas protokolleve toksikologjike përkatëse.
VIZZ apo syzet e leximit?
Kjo është ndoshta pyetja më praktike.
VIZZ nuk duhet parë si armik i syzeve.
Në fakt, të dyja mund të kenë vendin e tyre.
Avantazhet e syzeve
Syzet:
- japin korrigjim të parashikueshëm;
- nuk kanë efekte sistemike;
- nuk shkaktojnë miozë;
- nuk ndikojnë në shikimin natën;
- mund të përshtaten sipas distancës së punës.
Avantazhet e VIZZ
VIZZ mund të jetë interesant për pacientët që:
- nuk duan të mbajnë vazhdimisht syze leximi;
- kanë situata sociale ku duan të lexojnë pa syze;
- përdorin shpesh telefonin;
- kërkojnë një alternativë të përkohshme farmakologjike.
Zgjedhja duhet bërë sipas stilit të jetës, nevojave vizuale dhe gjendjes së syrit.
A e shëron VIZZ presbiopinë?
Jo.
Kjo është shumë e rëndësishme të kuptohet.
VIZZ nuk e ndalon plakjen e syrit.
Nuk e rikthen elasticitetin e thjerrëzës dhe nuk korrigjon përfundimisht humbjen e akomodimit.
Ai krijon një efekt të përkohshëm optik.
Kur efekti i aceclidine kalon, edhe pupila kthehet gradualisht në madhësinë normale dhe presbiopia bazë vazhdon të jetë e pranishme.
Çfarë kontrollesh duhen bërë para përdorimit?
Para fillimit të një trajtimi të tillë është e këshillueshme të bëhet një ekzaminim i plotë okulistik.
Kontrolli mund të përfshijë
- mprehtësinë vizive;
- refraksionin;
- shikimin për afër;
- presionin intraokular;
- ekzaminimin me slit-lamp;
- vlerësimin e pupilave;
- ekzaminimin e retinës.
Kjo ka rëndësi jo vetëm për të parë nëse VIZZ është i përshtatshëm, por edhe për të përjashtuar sëmundje të tjera që mund të shkaktojnë ulje të shikimit.
A është VIZZ një zgjidhje “magjike”?
Jo.
VIZZ është një zhvillim shumë interesant në trajtimin farmakologjik të presbiopisë, por duhet parë në mënyrë realiste.
Për disa pacientë mund të jetë shumë i dobishëm.
Për të tjerë efekti mund të jetë më modest.
Disa njerëz mund të kenë ende nevojë për syze për:
- tekst shumë të vogël;
- punë të zgjatur në kompjuter;
- lexime të gjata;
- aktivitete në ndriçim të dobët.
Pra qëllimi nuk është domosdoshmërisht “të heqim syzet përgjithmonë”.
Qëllimi është të kemi një alternativë tjetër që mund të përmirësojë përkohësisht shikimin nga afër te pacientët e përzgjedhur.
FAQ
A mund ta blej VIZZ dhe ta përdor vetë?
VIZZ është medikament oftalmik dhe përdorimi duhet të bëhet pas vlerësimit nga një profesionist shëndetësor.
Sa herë në ditë përdoret?
Regjimi standard është një herë në ditë: një pikë në secilin sy, pritje 2 minuta dhe më pas një pikë e dytë në secilin sy.
A mund të mbaj lente kontakti?
Po, por lentet duhet të hiqen para administrimit. Zakonisht mund të rivendosen pas rreth 10 minutash.
A mund të shkaktojë dhimbje koke?
Po. Dhimbja e kokës është një nga efektet anësore të raportuara.
A mund t’i skuqë sytë?
Po. Disa pacientë mund të përjetojnë skuqje ose irritim të përkohshëm.
A mund të ndikojë në drejtimin e makinës natën?
Po. Për shkak se pupila bëhet më e vogël, ambienti mund të duket më i errët. Duhet kujdes gjatë drejtimit natën.
A mund të shkaktojë probleme me retinën?
Rrallë, preparatet miotike mund të lidhen me çarje ose shkëputje të retinës te pacientë të predispozuar.
A i zëvendëson plotësisht syzet?
Jo tek të gjithë.
Disa pacientë mund të reduktojnë përdorimin e syzeve, por të tjerë mund të kenë ende nevojë për to.
A e shëron presbiopinë?
Jo. Efekti është i përkohshëm dhe nuk rikthen elasticitetin e thjerrëzës.
Përfundim
VIZZ me Aceclidine 1.44% përfaqëson një qasje të re dhe interesante për personat që kanë presbiopi.
Në vend që të ndryshojë thjerrëzën e syrit, preparati zvogëlon pupilën dhe përdor një mekanizëm optik të thjeshtë për të rritur thellësinë e fokusit.
Kjo mund të bëjë që telefoni, libri, menuja apo objekte të tjera pranë të duken më qartë.
Për disa njerëz kjo mund të nënkuptojë më pak varësi nga syzet e leximit gjatë një pjese të ditës.
Por VIZZ nuk është një pikë “magjike” dhe nuk është e përshtatshme për çdo person.
Efektet anësore, shikimi në errësirë dhe rreziku i rrallë i komplikacioneve retinale duhet të merren seriozisht.
Për këtë arsye, para fillimit të trajtimit është e rëndësishme që pacienti të bëjë një kontroll të plotë të syrit dhe të diskutojë me okulistin nëse kjo terapi është alternativa më e përshtatshme për të.
Referenca
- U.S. Food and Drug Administration. VIZZ – Aceclidine Ophthalmic Solution 1.44%. Full Prescribing Information.
- U.S. Food and Drug Administration. Drug Trials Snapshot: VIZZ.
- FDA Integrated Review – Aceclidine Ophthalmic Solution.
- LENZ Therapeutics. Clinical Development Program for VIZZ.
- CLARITY Phase III Clinical Trials – Aceclidine for Presbyopia.
- Literatura okulistike bashkëkohore mbi trajtimet farmakologjike të presbiopisë.
Disclaimer
Ky artikull ka karakter informues dhe edukativ dhe nuk zëvendëson konsultën, ekzaminimin apo trajtimin e personalizuar nga mjeku okulist.
VIZZ është medikament dhe nuk duhet përdorur vetëm mbi bazën e informacionit të lexuar online.
Nëse gjatë ose pas përdorimit të pikave shfaqen papritur shkëndija drite, shumë floaters të rinj, një hije ose “perde” në fushën e shikimit, apo humbje e menjëhershme e shikimit, kërkohet vlerësim urgjent okulistik.
