Zentel është një nga medikamentet antiparazitare më të njohura dhe më të përdorura, sidomos për infeksionet me parazitë intestinalë. Shumë pacientë e njohin si “ilaçi i krimbave”, por në të vërtetë përdorimi i tij është më i gjerë dhe, në disa raste, kërkon shumë më tepër kujdes sesa një tabletë e vetme.
Substanca aktive e Zentel është albendazole, një medikament që vepron kundër disa llojeve të krimbave intestinalë dhe, në raste të caktuara, edhe kundër parazitëve që mund të prekin organe të tjera.
Zentel mund të gjendet në formën e:
- tabletave 400 mg;
- suspensionit oral;
- formulimeve me përqendrime të ndryshme në varësi të tregut.
Kjo është shumë e rëndësishme, sepse një shishe Zentel mund të ketë përqendrim tjetër nga një tjetër. Për këtë arsye, sidomos te fëmijët, doza nuk duhet dhënë vetëm me “lugë” apo “mililitra”, pa kontrolluar më parë sa mg albendazole përmban preparati.
Çfarë është albendazoli?
Albendazoli është një medikament antiparazitar i familjes së benzimidazoleve.
Ai nuk vepron si një antibiotik dhe nuk trajton infeksionet bakteriale apo virale.
Roli i tij është kryesisht kundër helmintëve, pra kundër disa llojeve të krimbave parazitarë.
Kur albendazoli hyn në organizëm, ai ndërhyn në strukturat qelizore të parazitit dhe pengon përdorimin e glukozës, një burim i rëndësishëm energjie për të.
Në mënyrë të thjeshtë:
paraziti nuk arrin më të ushqehet dhe të mbajë metabolizmin e tij normal.
Me kalimin e kohës, humbet energjinë, dëmtohet dhe vdes.
Për cilët parazitë përdoret Zentel?
Zentel nuk përdoret vetëm për një lloj krimbi.
Albendazoli mund të përdoret për disa infeksione, ndër të cilat:
- Enterobius vermicularis;
- Ascaris lumbricoides;
- Ancylostoma;
- Necator americanus;
- Trichuris trichiura;
- disa raste me Strongyloides;
- disa infeksione me Taenia;
- cutaneous larva migrans;
- në skema të veçanta, giardiasis;
- echinococcosis;
- neurocysticercosis.
Por këtu duhet bërë një dallim shumë i rëndësishëm:
jo të gjitha këto sëmundje trajtohen me të njëjtën dozë.
Një tabletë 400 mg mund të jetë e mjaftueshme për një lloj paraziti, por jo për një tjetër.
Enterobius – krimbat e vegjël që shkaktojnë kruarje natën
Enterobius vermicularis është një nga parazitët më të shpeshtë, sidomos te fëmijët.
Shenja më tipike është:
kruarja rreth anusit, sidomos gjatë natës.
Fëmija mund të zgjohet shpesh, të jetë nervoz ose të ketë gjumë të shqetësuar.
Ndonjëherë prindërit shohin edhe krimba të vegjël, të bardhë, si fije të holla.
Te vajzat, paraziti mund të migrojë drejt vulvës dhe të shkaktojë irritim ose vulvovaginit.
Problemi më i madh me Enterobius nuk është vetëm trajtimi, por reinfektimi.
Edhe pasi albendazoli vepron, vezët mund të mbeten:
- në duar;
- nën thonj;
- në çarçafë;
- në pizhame;
- në sipërfaqe.
Prandaj higjiena është pjesë e trajtimit.
Ascaris – paraziti që mund të japë edhe komplikacione
Ascaris lumbricoides është një nga helmintët intestinalë më të njohur.
Në shumë njerëz mund të mos japë pothuajse asnjë simptomë.
Kur numri i parazitëve është më i madh, mund të shfaqen:
- dhimbje barku;
- fryrje;
- nauze;
- oreks i dobët;
- humbje peshe;
- probleme ushqyese.
Gjatë fazës kur larvat migrojnë nëpër mushkëri, mund të ketë:
- kollë;
- wheezing;
- infiltrate pulmonare;
- eozinofili.
Në raste të rralla, sidomos te fëmijët me infestime masive, Ascaris mund të krijojë edhe bllokim intestinal.
Hookworm – kur paraziti shkakton anemi
Ancylostoma dhe Necator fiksohen në zorrë dhe ushqehen me gjak.
Për këtë arsye, një infeksion kronik mund të çojë në:
- mungesë hekuri;
- anemi;
- lodhje;
- zbehje;
- dobësi;
- marramendje.
Te fëmijët, nëse infeksioni është i rëndë dhe i zgjatur, mund të ndikojë edhe në rritje dhe zhvillim.
Trichuris – jo gjithmonë mjafton një dozë e vetme
Trichuris trichiura mund të shkaktojë:
- diarre;
- dhimbje barku;
- anemi;
- humbje në peshë.
Në raste shumë të rënda, sidomos te fëmijët, mund të shfaqet edhe prolaps rektal.
Një pikë praktike është se trichuriasis shpesh kërkon trajtim disa-ditor, jo domosdoshmërisht një tabletë të vetme.
Kjo është një nga arsyet pse Zentel nuk duhet përdorur sipas logjikës:
“Kam parazit, marr 400 mg dhe mbaroi.”
Paraziti duhet identifikuar ose të paktën të dyshohet në mënyrë të arsyeshme klinikisht.
Strongyloides – një rast ku duhet më shumë kujdes
Strongyloides stercoralis është një nga infeksionet që duhet marrë seriozisht.
Shumë pacientë mund të jenë të infektuar për vite me simptoma minimale.
Problemi shfaqet sidomos kur pacienti merr:
- kortikosteroide;
- imunosupresivë;
- kimioterapi;
- terapi biologjike.
Në këto situata, paraziti mund të shumëzohet në mënyrë të pakontrolluar dhe të shkaktojë hyperinfection syndrome, një gjendje potencialisht shumë serioze.
Albendazoli mund të përdoret si alternativë, por:
ivermectina është zakonisht trajtimi i preferuar.
Zentel dhe Taenia
Albendazoli mund të përdoret në disa infeksione nga Taenia.
Por këtu ekziston një çështje që nuk duhet anashkaluar:
Taenia solium mund të lidhet me neurocysticercosis.
Nëse një pacient ka larva të Taenia solium në tru dhe merr albendazole, vdekja e parazitëve mund të provokojë inflamacion.
Kjo mund të çojë në:
- kriza epileptike;
- dhimbje koke;
- të vjella;
- edemë cerebrale;
- deficite neurologjike.
Prandaj një pacient me histori për kriza epileptike apo simptoma neurologjike nuk duhet trajtuar mekanikisht me Zentel pa vlerësim.
Zentel te fëmijët
Zentel përdoret shpesh te fëmijët, por pikërisht këtu ndodh një nga gabimet më të zakonshme.
Prindërit mund të thonë:
“Mjeku më tha 10 mL Zentel.”
Por kjo nuk mjafton.
Duhet ditur përqendrimi i suspensionit.
Mund të kemi, për shembull:
Zentel 400 mg/10 mL
Në këtë rast:
- 10 mL = 400 mg;
- 5 mL = 200 mg.
Por mund të ekzistojë edhe:
Zentel 400 mg/20 mL
Në këtë rast:
- 20 mL = 400 mg;
- 10 mL = 200 mg.
Pra të thuash vetëm “jep 10 mL” mund të shkaktojë gabim në dozë.
Dozat më të zakonshme
Dozat varen nga paraziti dhe situata klinike.
Ascariasis
Te të rriturit dhe fëmijët mbi 2 vjeç:
Albendazole 400 mg, një dozë e vetme.
Hookworm
Zakonisht:
400 mg një dozë e vetme.
Enterobiasis
Një skemë e zakonshme është:
400 mg një dozë e vetme, me vlerësim për përsëritje të dozës sipas protokollit dhe rrezikut të reinfektimit.
Trichuriasis
Shpesh përdoret:
400 mg një herë në ditë për 3 ditë.
Strongyloidiasis
Albendazoli është alternativë.
Një regjim i përdorur është:
400 mg dy herë në ditë për 7 ditë.
Por ivermectina zakonisht preferohet.
Taeniasis
Në disa skema:
400 mg një herë në ditë për 3 ditë.
Por praziquantel është shpesh terapia e preferuar.
Giardiasis
Në disa formulime dhe udhëzime, te fëmijët 2–12 vjeç përdoret:
400 mg një herë në ditë për 5 ditë.
A duhet marrë Zentel çdo 6 muaj?
Kjo është një pyetje shumë e zakonshme.
Përgjigjja është:
jo për çdo person dhe jo në çdo vend.
Në disa zona të botës ku infeksionet me helmintë janë shumë të shpeshta, WHO rekomandon programe periodike dehelmintizimi.
Por kjo është një strategji e shëndetit publik.
Nuk do të thotë që çdo fëmijë ose çdo i rritur duhet të marrë Zentel rregullisht “për pastrim”.
Në një pacient individual, është më mirë të vlerësohet:
- simptomat;
- ekspozimi;
- epidemiologjia;
- analizat;
- paraziti i dyshuar.
Si merret Zentel?
Në shumë trajtime të zakonshme intestinale nuk nevojitet:
- agjërim i zgjatur;
- klizmë;
- purgativ;
- dietë e veçantë.
Tableta mund të përtypet ose të gëlltitet sipas formulimit.
Te fëmijët përdoret shpesh suspensioni.
Suspensioni duhet:
të tundet mirë para përdorimit.
Dhe doza duhet matur me:
- shiringë orale;
- gotë matëse;
- lugë të graduar.
Jo me lugë të zakonshme kuzhine.
Efektet anësore
Në trajtimet e shkurtra, Zentel zakonisht tolerohet mirë.
Efektet më të zakonshme mund të përfshijnë:
- dhimbje barku;
- nauze;
- të vjella;
- diarre;
- dhimbje koke;
- marramendje.
Mund të shfaqen edhe reaksione alergjike si:
- kruarje;
- rash;
- urtikarie.
Shumica e këtyre janë të lehta dhe kalimtare.
Kur bëhet albendazoli më problematik?
Kur përdoret:
- në doza të larta;
- për shumë ditë;
- për echinococcus;
- për neurocysticercosis.
Në këto raste mund të shfaqen:
- rritje të transaminazave;
- hepatotoksicitet;
- leukopeni;
- neutropeni;
- rrallë pancitopeni.
Prandaj trajtimi i zgjatur nuk duhet bërë si vetë-mjekim.
Zentel dhe mëlçia
Albendazoli metabolizohet në mëlçi.
Në trajtime të shkurtra kjo zakonisht nuk krijon problem te një pacient i shëndetshëm.
Por në trajtime të gjata duhet të kontrollohen:
- ALT;
- AST;
- bilirubina;
- hemograma.
Kjo është veçanërisht e rëndësishme te pacientët me:
- sëmundje hepatike;
- përdorim të medikamenteve të tjera hepatotoksike;
- trajtime të zgjatura antiparazitare.
Zentel në shtatzëni
Albendazoli nuk duhet marrë në mënyrë të pakontrolluar gjatë shtatzënisë.
Sidomos në tremujorin e parë, përdorimi zakonisht shmanget përveçse kur ekziston një arsye e fortë mjekësore.
Në disa programe të WHO, albendazoli mund të përdoret pas tremujorit të parë në zona me prevalencë të lartë të helmintiazave.
Pra përgjigjja nuk duhet reduktuar në:
“është gjithmonë i ndaluar”
ose:
“është plotësisht i sigurt.”
Vendimi varet nga rasti konkret.
Ndërveprimet me medikamente
Disa medikamente mund të ndryshojnë nivelet e metabolitit aktiv të albendazolit.
Medikamente që mund t’i rrisin nivelet:
- dexamethasone;
- cimetidine;
- praziquantel.
Medikamente që mund t’i ulin:
- carbamazepine;
- phenytoin;
- phenobarbital.
Këto ndërveprime kanë më shumë rëndësi te trajtimet sistemike dhe të zgjatura sesa te një dozë e vetme për parazitë intestinalë.
A duhen analiza përpara Zentel?
Për një dozë të vetme te një person i shëndetshëm zakonisht jo.
Por analizat bëhen të arsyeshme kur:
- trajtimi zgjat;
- përdoren doza të larta;
- ekziston sëmundje hepatike;
- dyshohet echinococcus;
- dyshohet neurocysticercosis.
Ekzaminimet mund të përfshijnë:
- hemogramë;
- ALT;
- AST;
- bilirubinë;
- ekzaminim parazitologjik të feçeve.
Si diagnostikohen krimbat?
Jo çdo kruarje dhe jo çdo dhimbje barku do të thotë “parazit”.
Në varësi të situatës mund të përdoren:
Ekzaminimi i feçeve
Mund të identifikojë vezë ose forma të parazitit.
Ndonjëherë kërkohen disa mostra në ditë të ndryshme.
Scotch tape test
Është veçanërisht i dobishëm për Enterobius.
Bëhet në mëngjes:
- para larjes;
- para defekimit.
Hemograma
Mund të tregojë eozinofili.
Por:
eozinofilia nuk është diagnozë.
Mund të shfaqet edhe në alergji, astmë dhe shumë gjendje të tjera.
Echinococcus – Zentel nuk është vetëm një tabletë
Në echinococcosis, albendazoli mund të përdoret për javë ose muaj dhe doza llogaritet sipas peshës.
Përdoren skema rreth:
10–15 mg/kg/ditë, zakonisht të ndara në dy doza dhe me kufi maksimal sipas protokollit.
Këto raste kërkojnë:
- imazheri;
- monitorim hepatik;
- hemogramë;
- specialist infektolog, kirurg, gastrohepatolog ose ekip multidisiplinar.
Pra:
trajtimi i echinococcus nuk ka lidhje me “mora një tabletë Zentel 400 mg”.
Neurocysticercosis – trajtim specialistik
Në neurocysticercosis, albendazoli mund të përdoret si pjesë e një skeme që përfshin edhe:
- kortikosteroide;
- antiepileptikë;
- neuroimazheri;
- monitorim neurologjik.
Vdekja e cisteve mund të shkaktojë inflamacion.
Prandaj trajtimi pa kontroll mjekësor mund të jetë i rrezikshëm.
Kundërindikacionet dhe kujdesi
Zentel nuk duhet përdorur te pacientët me alergji të njohur ndaj albendazolit.
Kujdes i veçantë kërkohet në:
- shtatzëni;
- sëmundje hepatike;
- citopeni;
- trajtime të zgjatura;
- simptoma neurologjike;
- dyshim për Taenia solium.
Çfarë ndodh në mbidozim?
Albendazoli nuk ka një antidot specifik.
Në mbidozim trajtimi është kryesisht:
- suportiv;
- simptomatik;
- monitorim klinik.
Nëse një fëmijë merr aksidentalisht një sasi të madhe, duhet kontaktuar urgjentisht shërbimi mjekësor.
Antidot specifik: nuk ka.
Red flags
Kërkohet vlerësim mjekësor urgjent nëse shfaqen:
- konvulsione;
- dhimbje koke shumë e fortë;
- deficit neurologjik;
- të vjella të vazhdueshme;
- verdhëz;
- urinë shumë e errët;
- reaksion alergjik me vështirësi në frymëmarrje;
- distension i madh abdominal;
- dhimbje të forta barku;
- mungesë jashtëqitjeje dhe gazrash;
- temperaturë dhe dhimbje fyti gjatë trajtimit të zgjatur.
Gabimet më të zakonshme me Zentel
“Kam fryrje barku, do të kem krimba.”
Jo domosdoshmërisht.
Fryrja e barkut ka shumë shkaqe të tjera.
“Kërcet dhëmbët natën, ka parazitë.”
Bruxizmi nuk është një test diagnostik për helmintiazë.
“Zentel 400 mg trajton çdo parazit.”
Jo.
Doza dhe kohëzgjatja ndryshojnë.
“Fëmijës i jap gjithmonë 10 mL.”
Ky është potencialisht një gabim.
Duhet parë përqendrimi.
“Strongyloides trajtohet gjithmonë me Zentel.”
Jo.
Ivermectina zakonisht është më e preferuar.
Higjiena – pjesë e trajtimit
Në Enterobius, trajtimi me medikament është vetëm një pjesë.
Duhet gjithashtu:
- larje e duarve;
- thonj të shkurtër;
- ndërrim i përditshëm i të brendshmeve;
- larje e pizhameve;
- ndërrim i çarçafëve;
- pastrim i sipërfaqeve;
- dush në mëngjes;
- shmangie e kafshimit të thonjve.
Në disa raste duhet vlerësuar edhe trajtimi i anëtarëve të tjerë të familjes.
Përmbledhje praktike
Zentel përmban albendazole, një antihelmintik me spektër të gjerë.
Mund të jetë shumë efektiv për:
- Ascaris;
- Enterobius;
- hookworm;
- Trichuris;
- disa infeksione të tjera parazitare.
Por jo çdo parazit trajtohet me të njëjtën dozë.
Te fëmijët duhet kontrolluar gjithmonë përqendrimi i suspensionit.
Trajtimi i zgjatur kërkon kontroll të:
- hemogramës;
- funksionit hepatik.
Në Strongyloides, ivermectina zakonisht preferohet.
Në Taenia solium duhet menduar për neurocysticercosis.
Në echinococcus dhe neurocysticercosis, albendazoli është pjesë e një trajtimi specialistik dhe jo një medikament për vetë-mjekim.
FAQ
Zentel merret vetëm një herë?
Për disa parazitë, po. Për shembull, në ascariasis një dozë e vetme 400 mg është shpesh e mjaftueshme.
Për parazitë të tjerë mund të nevojiten disa ditë trajtim.
A mund t’i jap Zentel fëmijës?
Po, albendazoli përdoret edhe në pediatri.
Por doza duhet përshtatur sipas:
- moshës;
- indikacionit;
- formulimit.
A është 10 mL Zentel gjithmonë 400 mg?
Jo.
Varet nga përqendrimi i suspensionit.
Kjo është arsyeja pse etiketa duhet kontrolluar gjithmonë.
A duhet të marr Zentel çdo gjashtë muaj?
Jo automatikisht.
Dehelmintizimi periodik përdoret në programe të caktuara epidemiologjike, jo si rregull universal për çdo individ.
A përdoret Zentel për çdo dhimbje barku?
Jo.
Dhimbja e barkut mund të ketë dhjetëra shkaqe.
A është ivermectina më e mirë për Strongyloides?
Në shumicën e protokolleve moderne, po. Ivermectina është zakonisht terapia e parë.
A mund të përdoret Zentel gjatë shtatzënisë?
Nuk duhet përdorur pa vlerësim mjekësor, sidomos gjatë tremujorit të parë.
A ka Zentel antidot?
Jo.
Nuk ekziston antidot specifik për albendazolin.
Referenca
- GlaxoSmithKline. Zentel – Albendazole International Product Information.
- Centers for Disease Control and Prevention. Clinical Care of Soil-transmitted Helminths.
- Centers for Disease Control and Prevention. Clinical Care of Strongyloides.
- Centers for Disease Control and Prevention. Clinical Treatment of Taeniasis.
- World Health Organization. Deworming in children.
- World Health Organization. Soil-transmitted helminth infections.
- CDC. Clinical Care of Zoonotic Hookworm.
- Standard pharmacology references for albendazole and systemic helminth infections.
Disclaimer
Ky artikull ka qëllim informues dhe edukativ dhe nuk zëvendëson konsultën, diagnozën apo trajtimin individual nga mjeku.
Doza e Zentel/albendazole varet nga:
- lloji i parazitit;
- mosha;
- pesha;
- formulimi;
- sëmundjet bashkëshoqëruese.
Sidomos te fëmijët duhet kontrolluar gjithmonë përqendrimi i suspensionit para llogaritjes së dozës.
Dr Asclepius
www.doctorerio.com
