Hyrje
PROCTAN është një suplement ushqimor i prezantuar si mbështetje për florën intestinale dhe ekuilibrin e traktit tretës, produkti përmban kombinim të disa përbërësve: inulinë, fermente laktike të gjalla, minerale, kamomil dhe vitaminë B6.
Simptoma si fryrja e shpeshtë, dhimbja e barkut, diarreja, gazrat dhe ndjesia e rëndesës janë shumë të zakonshme në praktikën klinike. Në shumicën e rasteve lidhen me disbiozë intestinale, ushqyerje jo të rregullt, stres, përdorim antibiotikësh, intoleranca ushqimore ose sindromë të zorrës së irrituar. Megjithatë, këto shenja nuk duhen parë gjithmonë si “të thjeshta”, sepse në disa raste mund të jenë pjesë e patologjive që kërkojnë vlerësim mjekësor.
Çfarë është PROCTAN?
PROCTAN është një integrator alimentare suplement ushqimor, jo medikament kurativ në kuptimin farmakologjik klasik. Qëllimi i tij kryesor është të ndihmojë në mbështetjen e florës intestinale dhe funksionit normal të aparatit tretës.
Përbërja përfshin:
Inulinë – fibër prebiotike që shërben si substrat ushqyes për bakteret e dobishme intestinale.
Fermente laktike të gjalla – probiotikë që synojnë rikthimin e ekuilibrit të mikrobiotës intestinale.
Minerale – mbështetje për funksione metabolike dhe elektrolitike.
Kamomil – bimë me përdorim tradicional për qetësimin e traktit tretës.
Vitaminë B6 – vitaminë e tretshme në ujë, e përfshirë në metabolizëm, funksion neurologjik dhe procese enzimatike. NIH e përshkruan vitaminën B6 si vitaminë të tretshme në ujë, të pranishme në ushqime dhe në suplemente, me forma aktive koenzimatike si PLP dhe PMP.
Pse çrregullohet flora intestinale?
Flora intestinale, ose më saktë mikrobiota intestinale, është një komunitet kompleks mikroorganizmash që jetojnë në traktin gastrointestinal. Ajo ndihmon në tretje, metabolizëm, prodhimin e disa substancave bioaktive dhe në modulimin e imunitetit lokal.
Ekuilibri i saj mund të prishet nga:
Antibiotikët – shkak i shpeshtë i diarresë dhe disbiozës pas trajtimit.
Ushqyerja e varfër në fibra – redukton substratin për bakteret e dobishme.
Stresi kronik – ndikon në boshtin tru–zorrë.
Infeksionet gastrointestinale – virale, bakteriale ose parazitare.
Ushqimet shumë të përpunuara – mund të rrisin fermentimin, gazrat dhe fryrjen.
Sëmundjet kronike intestinale – si IBS, IBD, intoleranca ndaj laktozës, celiakia.
WGO thekson se efektet e probiotikëve dhe prebiotikëve janë specifike për llojin, dozën dhe formulimin, ndaj nuk duhet të përgjithësohet sikur çdo probiotik ka të njëjtin efekt klinik.
Si veprojnë përbërësit kryesorë të PROCTAN?
Inulina
Inulina është një fibër prebiotike. Ajo nuk tretet plotësisht në pjesën e sipërme të traktit tretës dhe shkon në kolon, ku fermentohet nga bakteret intestinale. Ky proces mund të ndihmojë në rritjen e baktereve të dobishme, por te disa pacientë mund të rrisë përkohësisht gazrat dhe fryrjen, sidomos nëse merret në sasi të lartë ose te personat me zorrë shumë të ndjeshme.
Përfitime të mundshme
Ndihmon mikrobiotën intestinale.
Mund të përmirësojë tranzitin intestinal.
Mund të ndihmojë në kapsllëk funksional.
Mund të mbështesë metabolizmin intestinal përmes prodhimit të acideve yndyrore me zinxhir të shkurtër.
Kujdes
Te pacientët me IBS me predominim fryrjeje, inulina mund të mos tolerohet mirë, sepse bën pjesë në grupin e fibrave fermentuese. Në këta pacientë duhet përdorur me kujdes.
Fermentet laktike të gjalla
Fermentet laktike janë pjesë e grupit të probiotikëve. Probiotikët janë mikroorganizma të gjallë që, kur jepen në sasi të përshtatshme, mund të sjellin përfitim për shëndetin e pritësit.
Në praktikë përdoren shpesh për:
Diarre të lidhur me antibiotikë.
Diarre akute infektive, në raste të zgjedhura.
Disbiozë pas infeksioneve gastrointestinale.
Fryrje funksionale.
Mbështetje të florës intestinale pas çrregullimeve dietike.
Në gastroenteritin akut pediatrik, dokumentet e ESPGHAN kanë diskutuar përdorimin e disa probiotikëve specifikë, si Saccharomyces boulardii në doza 250–750 mg/ditë për 5–7 ditë, me evidencë të kufizuar dhe rekomandim të dobët. Kjo tregon se probiotikët mund të jenë të dobishëm, por përdorimi duhet të jetë racional dhe jo automatik për çdo pacient.
Kamomili
Kamomili përdoret tradicionalisht për qetësimin e traktit tretës. Mund të ndihmojë në ndjesinë e spazmave të lehta, fryrjes dhe parehatisë abdominale. Megjithatë, efekti i tij duhet parë si mbështetës, jo si trajtim për sëmundje organike.
Kujdes me kamomilin
Duhet kujdes te personat me alergji ndaj bimëve të familjes Asteraceae/Compositae, si ambrozia, margaritat ose krizantemat, sepse mund të shfaqen reaksione alergjike.
Vitamina B6
Vitamina B6 ndihmon në metabolizmin e proteinave, karbohidrateve dhe neurotransmetuesve. Ajo është e rëndësishme për funksionin neurologjik dhe për disa procese enzimatike.
Megjithatë, suplementimi i panevojshëm dhe afatgjatë me doza të larta të vitaminës B6 mund të shoqërohet me rrezik për neuropati periferike. NIH e përshkruan vitaminën B6 si vitaminë të pranishme në ushqime dhe suplemente, ndërsa format aktive të saj veprojnë si koenzima në shumë reaksione metabolike.
Kur mund të përdoret PROCTAN?
PROCTAN mund të konsiderohet si mbështetje në këto situata:
Fryrje e shpeshtë abdominale
Kur lidhet me çrregullime funksionale, ushqyerje të parregullt ose disbiozë.
Gazra dhe rëndesë pas ushqimit
Sidomos kur nuk ka shenja alarmi dhe simptomat lidhen me fermentim intestinal.
Diarre e lehtë funksionale ose pas antibiotikëve
Mund të ndihmojë në rikthimin e ekuilibrit të florës, por nuk zëvendëson rehidratimin apo vlerësimin mjekësor.
Pas përdorimit të antibiotikëve
Antibiotikët mund të ndryshojnë mikrobiotën intestinale. Probiotikët në disa raste përdoren si mbështetje, por jo si garanci absolute për parandalimin e diarresë.
Çrregullim i florës intestinale
Pas infeksioneve, dietave të varfra në fibra ose episodeve të përsëritura të dispepsisë.
Simptomat
Fryrje e shpeshtë
Mund të vijë nga disbioza, intoleranca ushqimore, IBS, kapsllëku, aerofagia ose dieta e pasur me ushqime fermentuese.
Dhimbje barku
Mund të jetë funksionale, por gjithashtu mund të lidhet me gastrit, kolecistit, pankreatit, apendicit, kolit, divertikulit ose patologji gjinekologjike.
Diarre
Mund të jetë virale, bakteriale, post-antibiotike, nga intoleranca ushqimore, nga medikamente ose nga sëmundje inflamatore intestinale.
Gazra
Shpesh lidhen me fermentim intestinal, konsum të shpejtë të ushqimit, pije të gazuara, intolerancë ndaj laktozës ose rritje bakteriale në zorrën e hollë.
Ndjesi rëndese
Mund të lidhet me dispepsi funksionale, ngadalësim të zbrazjes gastrike, ushqim të rëndë ose probleme hepatobiliare.
Red flags: kur nuk mjafton suplementi?
Në këto raste pacienti duhet vlerësuar nga mjeku dhe nuk duhet të mbështetet vetëm te suplementet:
Gjak në feçe.
Diarre e rëndë ose e zgjatur më shumë se 3–5 ditë.
Temperaturë e lartë.
Dhimbje e fortë abdominale, sidomos e lokalizuar.
Të vjella të përsëritura.
Shenja dehidratimi.
Rënie në peshë pa shkak.
Anemi.
Diarre gjatë natës.
Moshë e shtyrë me simptoma të reja.
Histori familjare për kancer kolorektal ose sëmundje inflamatore intestinale.
Përdorim i fundit antibiotikësh me diarre të rëndë, ku duhet menduar edhe për Clostridioides difficile.
Diagnozat diferenciale që nuk duhen humbur
Kur pacienti paraqitet me fryrje, dhimbje barku, diarre ose gazra, duhen marrë në konsideratë:
Sindroma e zorrës së irrituar – IBS
Shumë e shpeshtë, sidomos kur simptomat lidhen me stresin dhe ndryshojnë me defekimin.
Intoleranca ndaj laktozës
Fryrje, gazra, dhimbje dhe diarre pas qumështit ose produkteve të qumështit.
Celiakia
Diarre kronike, fryrje, anemi, humbje peshe ose lodhje.
SIBO – rritje bakteriale në zorrën e hollë
Fryrje e madhe, gazra, diarre ose alternim me kapsllëk.
Gastroenteriti infektiv
Fillim akut, shpesh me të përziera, diarre dhe temperaturë.
Sëmundjet inflamatore intestinale
Kolit ulceroz ose Crohn, sidomos kur ka gjak, humbje peshe, temperaturë, anemi.
Patologjitë biliare
Dhimbje në kuadrantin e sipërm të djathtë, rëndesë pas ushqimeve të yndyrshme, nauze.
Patologjitë pankreatike
Dhimbje epigastrike, humbje peshe, steatorre ose rritje e enzimave pankreatike.
Çfarë ekzaminimesh mund të kërkohen?
Nëse simptomat janë të lehta dhe kalimtare, shpesh mjafton vlerësimi klinik. Por kur simptomat përsëriten ose zgjasin, mund të nevojiten:
Hemogramë.
CRP dhe/ose sediment.
Elektrolite, kreatininë, transaminaza.
TSH në raste të zgjedhura.
Ferritinë, vitaminë B12, folate.
Analizë feçeje për parazitë, gjak okult, kulturë sipas rastit.
Kalprotektinë fekale kur dyshohet inflamacion intestinal.
Test për celiaki: anti-tTG IgA dhe IgA totale.
Eko abdominale kur ka dhimbje të përsëritur ose dyshim hepatobiliar.
Kolonoskopi kur ka red flags ose moshë/rrezik të shtuar.
Si përdoret PROCTAN?
Rregulla praktike
Merret sipas udhëzimit të produktit.
Nuk zëvendëson rehidratimin në diarre.
Nuk zëvendëson trajtimin e infeksioneve bakteriale kur ai është i nevojshëm.
Duhet përdorur me kujdes te pacientët imunokomprometuar.
Te fëmijët, shtatzënat dhe pacientët me sëmundje kronike, më mirë të këshillohet mjeku.
Kujdes në këto kategori pacientësh
Pacientët imunokomprometuar
Probiotikët zakonisht janë të sigurt te popullata e përgjithshme, por te pacientët me imunosupresion të rëndë, kateter venoz qendror, kimioterapi ose gjendje kritike, përdorimi duhet vlerësuar me kujdes.
Pacientët me pankreatit akut të rëndë
Suplementimi me probiotikë nuk duhet përdorur pa udhëzim specialistik.
Fëmijët e vegjël
Duhet kujdes me dozën, formulimin dhe indikacionin.
Shtatzënia dhe gjidhënia
Nuk duhet marrë automatikisht pa këshillë profesionale, edhe pse shumë përbërës mund të jenë të zakonshëm në suplemente.
Alergjitë bimore
Kamomili mund të shkaktojë reaksione alergjike te individë të ndjeshëm.
Efektet anësore të mundshme
PROCTAN zakonisht pritet të tolerohet mirë, por mund të japë:
Fryrje kalimtare.
Gazra.
Parehati abdominale.
Ndryshim të tranzitit intestinal.
Reaksione alergjike të rralla.
Përkeqësim të fryrjes te pacientët shumë të ndjeshëm ndaj fibrave fermentuese.
Nëse simptomat përkeqësohen, ndërpritet dhe bëhet vlerësim mjekësor.
A është PROCTAN trajtim për diarrenë?
PROCTAN mund të jetë mbështetës, por nuk është trajtimi kryesor i diarresë.
Trajtimi bazë i diarresë përfshin:
Rehidratim oral.
Korrigjim të elektroliteve kur ka humbje të mëdha.
Dietë të lehtë.
Vlerësim për infeksion kur ka temperaturë, gjak, dhimbje të fortë ose zgjatje.
Shmangie të vetë-mjekimit me antibiotikë.
Probiotikët mund të kenë rol në disa forma diarree, por efekti varet nga lloji i probiotikut, doza dhe situata klinike. WGO thekson se përfitimet janë specifike për strain dhe formulim.
PROCTAN dhe antibiotikët
Pas antibiotikëve, shumë pacientë ankohen për diarre, fryrje ose ndryshim të jashtëqitjes. Kjo ndodh sepse antibiotikët mund të ndryshojnë florën intestinale.
Në disa raste, probiotikët përdoren për të ulur rrezikun e diarresë së lidhur me antibiotikët. Megjithatë, nuk duhen parë si mbrojtje absolute. Nëse pas antibiotikëve shfaqet diarre e rëndë, me erë të rëndë, dhimbje barku, temperaturë ose dobësi, duhet menduar edhe për C. difficile, që kërkon vlerësim të veçantë.
Çfarë nuk duhet bërë?
Nuk duhet përdorur suplementi për të maskuar dhimbje të forta barku.
Nuk duhet vonuar vizita nëse ka gjak në feçe.
Nuk duhet marrë antibiotik pa indikacion.
Nuk duhet përdorur probiotik në pacientë me imunosupresion të rëndë pa këshillë mjekësore.
Nuk duhet menduar se çdo fryrje është thjesht “flora e prishur”.
Nuk duhet neglizhuar humbja në peshë, anemia ose diarreja e natës.
Ushqyerja që ndihmon florën intestinale
Përveç suplementeve, mikrobiota mbështetet shumë nga mënyra e ushqyerjes.
Rekomandohen:
Perime dhe fruta të toleruara mirë.
Drithëra integrale.
Kos natyral, nëse tolerohet.
Ujë i mjaftueshëm.
Ushqim i rregullt dhe jo shumë i rëndë në darkë.
Reduktim i pijeve të gazuara.
Kufizim i ushqimeve shumë të përpunuara.
Shmangie e ngrënies shumë shpejt.
Te pacientët me IBS dhe fryrje të rëndë, disa ushqime të pasura me FODMAP mund të përkeqësojnë simptomat. Në këto raste dieta duhet individualizuar.
FAQ – Pyetje të shpeshta për PROCTAN
A është PROCTAN medikament?
Jo. Nga paraqitja në paketim, PROCTAN është suplement ushqimor, jo medikament që trajton drejtpërdrejt një sëmundje të caktuar.
Për çfarë përdoret?
Përdoret si mbështetje për florën intestinale, sidomos në raste fryrjeje, gazrash, rëndese abdominale ose çrregullimesh të lehta të tretjes.
A ndihmon në diarre?
Mund të ndihmojë në disa raste, sidomos kur diarreja lidhet me disbiozë ose antibiotikë, por nuk zëvendëson rehidratimin dhe vlerësimin mjekësor.
A mund të përdoret pas antibiotikëve?
Po, mund të përdoret si mbështetje, por duhet kujdes nëse diarreja është e rëndë ose shoqërohet me temperaturë, gjak apo dhimbje të fortë barku.
A shkakton gazra?
Mund të shkaktojë gazra ose fryrje kalimtare, sidomos për shkak të inulinës, sepse është fibër fermentuese.
A është i përshtatshëm për IBS?
Varet nga pacienti. Disa pacientë mund të përfitojnë, ndërsa të tjerë mund të kenë më shumë fryrje nga inulina.
A mund ta marrin fëmijët?
Vetëm sipas udhëzimit të mjekut ose farmacistit, sepse doza dhe indikacioni varen nga mosha dhe gjendja klinike.
A mund ta marrin shtatzënat?
Nuk rekomandohet përdorim automatik pa këshillë mjekësore.
Sa kohë duhet përdorur?
Zakonisht suplementet me probiotikë përdoren për periudha të kufizuara. Kohëzgjatja duhet të përcaktohet nga udhëzimi i produktit ose këshilla mjekësore.
Kur duhet të shkoj te mjeku?
Nëse ka gjak në feçe, temperaturë, dhimbje të fortë, të vjella të përsëritura, dehidratim, humbje peshe, anemi ose diarre që nuk kalon.
Përfundim
PROCTAN është një suplement ushqimor me përbërës që synojnë mbështetjen e florës intestinale dhe funksionit tretës. Kombinimi i inulinës, fermenteve laktike, kamomilit, mineraleve dhe vitaminës B6 mund të jetë i dobishëm në situata të zgjedhura me fryrje, gazra, rëndesë abdominale ose çrregullim të florës pas antibiotikëve.
Megjithatë, çdo simptomë abdominale nuk duhet interpretuar automatikisht si “florë e prishur”. Dhimbja e barkut, diarreja e zgjatur, gjaku në feçe, temperatura, humbja në peshë dhe anemia kërkojnë vlerësim mjekësor. Suplementi mund të jetë ndihmës, por diagnoza klinike mbetet gjithmonë hapi kryesor.
Referenca
World Gastroenterology Organisation. Global Guidelines: Probiotics and Prebiotics, 2023.
NIH Office of Dietary Supplements. Vitamin B6 – Health Professional Fact Sheet, updated 2023.
ESPGHAN Special Interest Group on Gut Microbiota and Modifications. Probiotics for Pediatric Gastrointestinal Disorders, position paper.
Disclaimer
Ky artikull është material informues për edukim shëndetësor dhe nuk zëvendëson konsultën me mjekun. PROCTAN është suplement ushqimor dhe nuk duhet përdorur si zëvendësim për diagnozë, trajtim apo ndjekje mjekësore. Në prani të shenjave alarmi, pacienti duhet të vlerësohet nga mjeku.