Dafina (Laurus nobilis L.) është një nga bimët aromatike më të njohura të zonës së Mesdheut. Përveç përdorimit në kuzhinë, gjethet e saj janë përdorur tradicionalisht për kollën, irritimin e fytit, fryrjen e barkut, tretjen e vështirë dhe disa shqetësime të lehta.
Gjethet e dafinës përmbajnë vajra esencialë, flavonoide, polifenole dhe komponime aromatike. Në studime laboratorike dhe eksperimentale janë vërejtur efekte antioksiduese, antimikrobike dhe anti-inflamatore. Megjithatë, shumica e këtyre efekteve nuk janë provuar mjaftueshëm në studime klinike te njerëzit.
Prandaj, dafina duhet parë si një bimë që mund të përdoret për qëllime ushqimore dhe si masë ndihmëse në disa simptoma të lehta, por jo si zëvendësim i trajtimit mjekësor.
Çfarë është dafina?
Dafina është një bimë me gjelbërim të përhershëm që i përket familjes Lauraceae. Emri i saj shkencor është Laurus nobilis.
Pjesa më e përdorur janë gjethet, të cilat mund të përdoren të freskëta ose të thata.
Në përbërjen e dafinës janë identifikuar substanca të ndryshme bioaktive, ndër të cilat:
- 1,8-cineole ose eucalyptol
- linalool
- eugenol
- sabinene
- α-pinene
- α-terpinyl acetate
- flavonoide
- acide fenolike
- tannine
Përbërja e saktë ndryshon sipas vendit ku rritet bima, klimës, stinës dhe mënyrës së tharjes ose përpunimit.
A ndihmon dafina për kollën?
Dafina është përdorur tradicionalisht në formën e çajit ose infuzionit për kollën dhe irritimin e fytit.
Një nga përbërësit kryesorë të vajit esencial të dafinës është 1,8-cineole, një substancë aromatike që gjendet edhe në bimë të tjera dhe që është studiuar për efektet e saj në rrugët respiratore.
Megjithatë, nuk ka prova të mjaftueshme që çaji i dafinës trajton vetë bronkitin, pneumoninë apo infeksione të tjera respiratore.
Në praktikë, përfitimi i një çaji të ngrohtë me dafinë lidhet kryesisht me:
- hidratimin
- qetësimin e mukozës së fytit
- lehtësimin subjektiv të irritimit
- efektin aromatik të përbërësve të bimës
Recetë me dafinë për kollën
Përbërësit
- 2–3 gjethe dafine të thata
- 250 ml ujë
- 1 lugë çaji mjaltë
- pak limon sipas dëshirës
Përgatitja
Vendosni ujin të vlojë.
Shtoni 2–3 gjethe dafine dhe lërini të ziejnë lehtë për rreth 3–5 minuta.
Hiqeni enën nga zjarri dhe lëreni të mbuluar për 5–10 minuta.
Kullojeni çajin.
Kur çaji të jetë ftohur mjaftueshëm, mund të shtoni një lugë çaji mjaltë dhe pak limon.
Mund të pihet i ngrohtë.
Mjalti nuk duhet t’u jepet fëmijëve nën 12 muaj për shkak të rrezikut të botulizmit infantil.
Dafina me mjaltë dhe limon për irritimin e fytit
Në rastet e një irritimi të lehtë të fytit që shoqëron një virozë të zakonshme, një pije e ngrohtë mund të jetë qetësuese.
Përbërësit mund të jenë:
- 2 gjethe dafine
- 250 ml ujë
- 1 lugë çaji mjaltë
- disa pika limoni
Përgatitet fillimisht çaji i dafinës. Mjalti duhet shtuar pasi pija të jetë ftohur mjaftueshëm.
Ky kombinim nuk eliminon virusin dhe nuk zëvendëson trajtimin e një infeksioni bakterial.
Roli kryesor është qetësimi simptomatik dhe hidratimi.
A ndihmon dafina për fryrjen e barkut?
Një nga përdorimet tradicionale më të njohura të dafinës lidhet me tretjen.
Gjethet e saj janë përdorur për:
- fryrje të barkut
- gazra
- ndjesi rëndese pas ushqimit
- dispepsi të lehtë
- tretje të ngadaltë
Ka të dhëna eksperimentale që sugjerojnë se disa përbërës të dafinës mund të ndikojnë në aktivitetin gastrointestinal, por studimet klinike te njerëzit janë të kufizuara.
Recetë dafine për fryrjen e barkut
Përdorni:
- 1–2 gjethe dafine
- 200–250 ml ujë të valuar
Vendosni gjethet në ujë të nxehtë dhe lërini për 5–10 minuta.
Kullojeni dhe konsumojeni pas ushqimit.
Një infuzion i tillë mund të përdoret herë pas here te një person që ka konsumuar një vakt të rëndë dhe ka fryrje të lehtë.
Nëse fryrja e barkut është e vazhdueshme, duhet kërkuar shkaku dhe jo thjesht të mbulohet simptoma me çajra bimorë.
A ka dafina efekt anti-inflamator?
Në studime laboratorike dhe në modele eksperimentale, ekstraktet dhe vaji esencial i Laurus nobilis kanë treguar aktivitet anti-inflamator.
Disa nga substancat e saj mund të ndikojnë në mekanizma që lidhen me inflamacionin.
Megjithatë, këto rezultate nuk janë të mjaftueshme për të thënë se çaji i dafinës mund të përdoret si trajtim për:
- artritin reumatoid
- osteoartritin
- tendinitin
- sëmundje inflamatore kronike
- infeksione
Dafina nuk duhet të zëvendësojë anti-inflamatorët ose terapinë e rekomanduar nga mjeku.
A ka dafina efekt antioksidues?
Gjethet e dafinës përmbajnë flavonoide, polifenole dhe acide fenolike.
Këto substanca kanë aktivitet antioksidues në studime laboratorike.
Antioksidantët marrin pjesë në neutralizimin e radikaleve të lira dhe reduktimin e stresit oksidativ.
Por këtu duhet bërë një dallim i rëndësishëm.
Fakti që një bimë ka aktivitet antioksidues në laborator nuk do të thotë se konsumimi i saj:
- parandalon kancerin
- parandalon infarktin
- ndalon plakjen
- shëron sëmundje kronike
Këto pretendime do të ishin më të forta se evidenca ekzistuese.
A ka dafina efekt antibakterial?
Ekstraktet dhe vaji esencial i dafinës kanë treguar aktivitet antibakterial dhe antifungal ndaj disa mikroorganizmave në kushte laboratorike.
Ky është një rezultat interesant nga pikëpamja farmakologjike.
Megjithatë, kjo nuk e bën dafinën një “antibiotik natyral” në kuptimin klinik.
Nëse një pacient ka një infeksion bakterial që kërkon antibiotik, çaji i dafinës nuk duhet të përdoret si zëvendësim.
E njëjta gjë vlen edhe për infeksionet fungale.
A mund të përdoret dafina për hundët e bllokuara?
Një çaj i ngrohtë me dafinë mund të krijojë ndjesi të përkohshme lehtësimi te një person me rrufë ose kongjestion nazal.
Kjo lidhet kryesisht me:
- nxehtësinë e pijes
- hidratimin
- aromën e substancave volatile
Nuk rekomandohet vendosja e fytyrës direkt mbi ujë të valuar për inhalim.
Kjo praktikë mund të shkaktojë djegie, sidomos te fëmijët.
Gjithashtu, vaji esencial i dafinës nuk duhet hedhur direkt në hundë.
A ndihmon dafina për diabetin?
Disa studime eksperimentale dhe studime të vogla kanë shqyrtuar ndikimin e dafinës në metabolizmin e glukozës.
Ka të dhëna paraprake që sugjerojnë se disa përbërës të bimës mund të ndikojnë në glicemi dhe metabolizmin e lipideve.
Megjithatë, evidenca aktuale nuk është e mjaftueshme për ta konsideruar dafinën trajtim për diabetin.
Një person me diabet nuk duhet:
- të ndërpresë insulinën
- të reduktojë metforminën
- të ndryshojë terapinë orale
- të zëvendësojë dietën ose aktivitetin fizik
me çaj dafine.
Te pacientët që përdorin medikamente hipoglicemike duhet treguar kujdes edhe me preparatet bimore të koncentruara.
Dafina dhe dhimbjet e kyçeve
Dafina është përdorur tradicionalisht për dhimbjet muskulore dhe artikulare.
Në disa studime eksperimentale janë vërejtur efekte analgjezike dhe anti-inflamatore të ekstrakteve ose vajit esencial.
Por kjo nuk mjafton për ta rekomanduar dafinën si terapi për artritin.
Një pacient me dhimbje të vazhdueshme të kyçeve duhet të vlerësohet për shkakun e tyre.
Recetë e thjeshtë me dafinë pas ushqimit të rëndë
Për një person të shëndetshëm që ka konsumuar një vakt të rëndë dhe ndien fryrje ose rëndesë, mund të përdoret një infuzion i thjeshtë.
Përbërësit
- 1–2 gjethe dafine
- 250 ml ujë të nxehtë
Përgatitja
Hidhni ujin e nxehtë mbi gjethet e dafinës.
Lërini të qëndrojnë 5–10 minuta.
Kullojini dhe pijeni ngadalë.
Nuk ka nevojë të përdoren sasi të mëdha gjethe dafine.
Sa çaj dafine mund të përdoret?
Nuk ekziston një dozë terapeutike standarde e aprovuar për trajtimin e kollës, fryrjes së barkut ose patologjive të tjera.
Për përdorim tradicional, zakonisht mjaftojnë:
1–3 gjethe dafine në 200–250 ml ujë.
Nuk ka arsye të përgatiten infuzione shumë të përqendruara.
Duhet bërë gjithashtu dallimi mes gjetheve të dafinës dhe vajit esencial.
Vaji esencial është shumë më i koncentruar dhe nuk duhet trajtuar si çaj.
A mund të gëlltitet gjethja e dafinës?
Gjethet e dafinës zakonisht përdoren për aromatizimin e ushqimit dhe më pas hiqen.
Ato janë të forta dhe nuk zbuten plotësisht gjatë gatimit.
Për këtë arsye, është më mirë që gjethet të kullohen nga çaji dhe të mos gëlltiten.
Kujdes me vajin esencial të dafinës
Vaji esencial i dafinës përmban substanca aktive në përqendrime të larta.
Përdorimi i tij nuk është i njëjtë me përdorimin e një ose dy gjetheve në çaj.
Vaji esencial mund të shkaktojë:
- irritim të lëkurës
- dermatit kontakti
- reaksione alergjike
- irritim të mukozave
Nuk rekomandohet gëlltitja e vajit esencial pa mbikëqyrje profesionale.
Nuk duhet vendosur i paholluar në:
- hundë
- gojë
- sy
- lëkurë të irrituar
Kush duhet të tregojë kujdes me dafinën?
Kujdes më i madh kërkohet te:
- gratë shtatzëna
- gratë që ushqejnë me gji
- fëmijët e vegjël
- pacientët me alergji ndaj bimëve aromatike
- pacientët që marrin shumë medikamente
- personat me sëmundje të mëlçisë
- personat me sëmundje renale
- pacientët që përdorin preparate të koncentruara bimore
Përdorimi i dafinës si erëz në ushqim është zakonisht shumë ndryshe nga përdorimi i ekstrakteve të koncentruara.
Kur kolla nuk duhet trajtuar vetëm me çaj dafine?
Kolla mund të jetë simptomë e një viroze të zakonshme, por mund të lidhet edhe me pneumoni, astmë, emboli pulmonare, insuficiencë kardiake ose patologji të tjera.
Duhet kërkuar vlerësim mjekësor kur shfaqet:
- vështirësi në frymëmarrje
- cianozë
- dhimbje gjoksi
- kollë me gjak
- temperaturë e lartë persistente
- konfuzion
- saturim i ulët i oksigjenit
- dehidratim
- përkeqësim i shpejtë
- kollë që vazhdon mbi 3–4 javë
Te foshnjat, të moshuarit dhe pacientët me sëmundje kronike duhet treguar edhe më shumë kujdes.
Pyetje të shpeshta
A e shëron dafina kollën?
Jo. Çaji i dafinës mund të përdoret si masë ndihmëse për qetësimin e fytit dhe hidratimin, por nuk trajton domosdoshmërisht shkakun e kollës.
A mund të pihet çaji i dafinës çdo ditë?
Në sasi të moderuara mund të përdoret për periudha të shkurtra, por nuk ka arsye të konsumohet në doza të larta ose për muaj me radhë për qëllime mjekësore.
A mund ta përdorin fëmijët?
Dafina përdoret normalisht si erëz në ushqime. Për përdorime mjekësore te fëmijët, sidomos për preparate të përqendruara ose vaj esencial, duhet kujdes më i madh.
A është dafina një antibiotik natyral?
Jo në kuptimin klinik.
Disa ekstrakte të dafinës kanë treguar aktivitet antimikrobik në laborator, por kjo nuk do të thotë se çaji i dafinës zëvendëson antibiotikët.
A ndihmon dafina për tretjen?
Tradicionalisht është përdorur për fryrje, gazra dhe dispepsi të lehtë. Evidenca shkencore ekziston kryesisht nga studime eksperimentale dhe nuk është aq e fortë sa për ta konsideruar trajtim standard.
A mund të përdoret dafina për diabetin?
Nuk duhet përdorur si zëvendësim i medikamenteve antidiabetike. Disa studime kanë treguar efekte interesante metabolike, por evidenca është e pamjaftueshme për rekomandim terapeutik.
Përfundim
Dafina, Laurus nobilis, është një bimë aromatike me traditë të gjatë në kuzhinën dhe mjekësinë popullore mesdhetare.
Ajo përmban substanca bioaktive si 1,8-cineole, flavonoide, polifenole dhe vajra esencialë.
Studimet laboratorike kanë treguar efekte antioksiduese, antimikrobike dhe anti-inflamatore, por të dhënat klinike te njerëzit janë më të kufizuara.
Në praktikë, një infuzion i lehtë me 1–3 gjethe dafine në rreth 250 ml ujë mund të përdoret për qetësimin e fytit, kollën e lehtë ose ndjesinë e fryrjes pas ushqimit.
Megjithatë, dafina nuk duhet përdorur për të vonuar diagnostikimin apo trajtimin e një sëmundjeje.
Nëse simptomat janë të forta, të zgjatura ose shoqërohen me shenja alarmi, duhet kërkuar vlerësim mjekësor.
Referenca
- Alejo-Armijo A, Altarejos J, Salido S. Phytochemicals and Biological Activities of Laurel Tree (Laurus nobilis).
- Studime dhe review shkencore mbi përbërjen fitokimike, aktivitetin antioksidues dhe efektet biologjike të Laurus nobilis L.
- Literaturë shkencore mbi vajrat esencialë dhe përmbajtjen e 1,8-cineole, linalool dhe komponimeve fenolike të dafinës.
- Studime eksperimentale mbi aktivitetin antimikrobik, anti-inflamator dhe metabolik të ekstrakteve të Laurus nobilis.
Disclaimer
Ky artikull ka qëllim informues dhe edukativ. Nuk zëvendëson konsultën, diagnostikimin ose trajtimin nga mjeku. Preparatet bimore mund të shkaktojnë efekte anësore, alergji dhe ndërveprime me medikamente. Nëse simptomat vazhdojnë, përkeqësohen ose shfaqen shenja alarmi, kërkohet vlerësim mjekësor.
