Një studim i ri sugjeron se jo të gjithë personat me obezitet kanë të njëjtin mekanizëm biologjik të shtimit në peshë. Studiuesit kanë identifikuar një nëngrup pacientësh që karakterizohet nga:
- zbrazje e shpejtë e stomakut;
- prodhim relativisht i ulët i hormonit GLP-1 pas ushqimit;
- ndjesi më e madhe urie pas vakteve;
- nivele më të ulëta të disa hormoneve të ngopjes.
Në analizën e pacientëve që morën tirzepatid, personat me këtë profil humbën mesatarisht rreth 21,5% të peshës trupore brenda gjashtë muajve, krahasuar me rreth 11,7% te personat me fenotipe të tjera të obezitetit. Megjithatë, rezultatet vijnë nga një analizë retrospektive me numër të kufizuar pacientësh dhe nuk duhet të interpretohen si provë se mund të parashikojmë ende me siguri se kush do të jetë një “super-responders”. (medscape.com)
Çfarë do të thotë “fenotip i obezitetit”?
Obeziteti nuk është një sëmundje identike te çdo pacient. Dy persona mund të kenë të njëjtin indeks të masës trupore, por mekanizmat që nxisin urinë, marrjen e ushqimit dhe shtimin në peshë mund të jenë krejt të ndryshëm.
Termi fenotip i obezitetit përshkruan një grup karakteristikash fiziologjike dhe të sjelljes, si:
- shpejtësia me të cilën stomaku zbraz ushqimin;
- sa shpejt shfaqet ngopja;
- uria pas ushqimit;
- sasia e ushqimit që nevojitet për t’u ndier i ngopur;
- prodhimi i hormoneve të zorrëve;
- metabolizmi dhe shpenzimi energjetik.
Identifikimi i këtyre profileve mund të ndihmojë në të ardhmen për zgjedhjen më të personalizuar të dietës, medikamenteve ose procedurave kundër obezitetit.
Çfarë zbuloi studimi i ri?
Studiuesit analizuan 483 të rritur me obezitet. Pjesëmarrësit iu nënshtruan vlerësimit të zbrazjes së stomakut pas një vakti të standardizuar, matjes së urisë pas ushqimit dhe analizimit të hormoneve të prodhuara nga aparati tretës.
Duke përdorur modelim statistikor, studiuesit identifikuan tre grupe fiziologjike. Rreth 27% e pjesëmarrësve, ose 130 persona, kishin një profil të veçantë:
- stomaku e kalonte ushqimin relativisht shpejt drejt zorrës;
- GLP-1 pas ushqimit ishte më i ulët nga sa pritej;
- uria mbetej e lartë ose rikthehej shpejt pas vaktit.
Studiuesit e quajtën këtë profil fenotipi me zbrazje gastrike dhe GLP-1 jo në përputhje, ose discordant gastric emptying/GLP-1 phenotype. Pjesa tjetër e pjesëmarrësve kishte marrëdhënie më të zakonshme ndërmjet zbrazjes së stomakut dhe prodhimit të GLP-1. (hmpgloballearningnetwork.com)
Çfarë është GLP-1?
GLP-1, ose glucagon-like peptide-1, është një hormon i prodhuar kryesisht nga qelizat e zorrëve pas marrjes së ushqimit.
Ai ndihmon në:
- rritjen e sekretimit të insulinës kur glukoza është e lartë;
- reduktimin e prodhimit të glukagonit;
- ngadalësimin e zbrazjes së stomakut;
- dërgimin e sinjaleve të ngopjes drejt trurit;
- uljen e urisë dhe marrjes së ushqimit.
Kur prodhimi natyror i GLP-1 është relativisht i ulët, sinjali i ngopjes mund të jetë më i dobët. Një person mund të ndihet i uritur përsëri pak kohë pas një vakti, edhe pse ka konsumuar një sasi të mjaftueshme ushqimi.
Tirzepatidi vepron mbi receptorët e GLP-1 dhe GIP, duke përforcuar sinjalet që kontrollojnë glukozën, oreksin dhe marrjen e ushqimit. (Mayo Clinic)
Fenotipi i “stomakut të uritur”
Ky profil biologjik ngjan me atë që në literaturën e obezitetit shpesh përshkruhet si “hungry gut”, ose “zorra e uritur”.
Personat me këtë profil mund të:
- ndiejnë uri relativisht shpejt pas ngrënies;
- kenë vështirësi në ruajtjen e ngopjes ndërmjet vakteve;
- konsumojnë vakte ose ushqime të ndërmjetme më shpesh;
- kenë zbrazje më të shpejtë të stomakut;
- prodhojnë më pak sinjale hormonale të ngopjes.
Kjo nuk është mungesë vullneti. Është një mënyrë biologjike me të cilën organizmi mund të rregullojë oreksin dhe marrjen e ushqimit.
U gjetën edhe hormone të tjera të ulëta të ngopjes
Pjesëmarrësit me zbrazje të shpejtë gastrike dhe GLP-1 të ulët kishin gjithashtu nivele më të ulëta të:
- PYY – peptide YY, hormon që ndihmon në uljen e oreksit pas ushqimit;
- CCK – cholecystokinin, hormon që kontribuon në ngopje dhe kontrollin e tretjes.
Në një grup të veçantë prej 31 pacientësh, studiuesit analizuan biopsi të mukozës së kolonit. Ata gjetën shprehje më të ulët të gjeneve GCG dhe PYY, të përfshira në prodhimin e hormoneve të ngopjes.
Kjo ngre mundësinë që disa persona me obezitet të kenë jo vetëm çlirim më të ulët të hormoneve, por edhe kapacitet më të reduktuar për prodhimin e tyre. Megjithatë, të dhënat nga biopsitë ishin të kufizuara dhe kërkojnë konfirmim në popullata më të mëdha. (hmpgloballearningnetwork.com)
Si reaguan këta pacientë ndaj tirzepatidit(Mounjaro)?
Studiuesit analizuan në mënyrë retrospektive 61 pjesëmarrës që ishin trajtuar me tirzepatid(Mounjaro).
Pas gjashtë muajsh:
- grupi me zbrazje të shpejtë gastrike dhe GLP-1 të ulët humbi mesatarisht 21,5% të peshës trupore;
- grupet e tjera humbën mesatarisht 11,7% të peshës trupore.
Diferenca absolute ishte afërsisht 10 pikë përqindjeje. Për shembull, te një person me peshë fillestare 100 kg, këto përqindje do të përfaqësonin mesatarisht rreth 21,5 kg kundrejt 11,7 kg. Ky është vetëm ilustrim matematikor dhe jo parashikim individual.
Rezultati sugjeron se pacientët me prodhim të reduktuar të hormoneve të ngopjes mund të përfitojnë veçanërisht nga një medikament që aktivizon receptorët GLP-1 dhe GIP. (hmpgloballearningnetwork.com)
Pse tirzepatidi mund të funksionojë më mirë në këtë fenotip?
Një shpjegim i mundshëm është se tirzepatidi kompenson një mungesë relative të sinjalizimit natyror të inkretinave.
Te këta pacientë mund të ndodhë kjo sekuencë:
Ushqimi largohet më shpejt nga stomaku → sinjalet natyrore të ngopjes janë më të dobëta → uria rikthehet më shpejt → rritet prirja për të ngrënë përsëri.
Duke aktivizuar receptorët e GLP-1 dhe GIP, tirzepatidi mund të:
- zvogëlojë urinë;
- përmirësojë kontrollin e porcioneve;
- rrisë ngopjen;
- ngadalësojë zbrazjen gastrike, veçanërisht në fazat e para të trajtimit;
- përmirësojë kontrollin e glukozës;
- lehtësojë ruajtjen e deficitit kalorik.
Ky shpjegim është biologjikisht i arsyeshëm, por mbetet një interpretim që duhet konfirmuar me studime të projektuara posaçërisht për të testuar parashikimin e përgjigjes ndaj trajtimit.
A mund të testohet ky fenotip në praktikën e përditshme?
Aktualisht, jo në mënyrë të thjeshtë dhe rutinore.
Në studim u përdorën metoda të specializuara, përfshirë:
- scintigrafinë e zbrazjes gastrike pas një vakti të standardizuar;
- matje të përsëritura të GLP-1 pas ushqimit;
- vlerësim të urisë me shkallë të standardizuara;
- analiza të PYY dhe CCK;
- në një grup të veçantë, biopsi të mukozës së zorrës.
Këto procedura janë më të përshtatshme për qendra kërkimore dhe laboratorë të specializuar sesa për çdo pacient në kujdesin parësor.
Prandaj, ndjesia e urisë pas vakteve ose tretja e shpejtë nuk mjaftojnë për të diagnostikuar këtë fenotip.
A duhet matur GLP-1 para fillimit të tirzepatidit?
Jo si ekzaminim rutinë.
Matja e GLP-1 është teknikisht komplekse dhe rezultati mund të ndikohet nga:
- lloji dhe përbërja e vaktit;
- koha e marrjes së mostrës;
- mënyra e përpunimit të gjakut;
- funksioni metabolik;
- medikamentet;
- sëmundjet gastrointestinale;
- ndryshimet ndërmjet laboratorëve.
Studimi nuk vendos një prag laboratorik të thjeshtë që mund të përdoret për të vendosur nëse një pacient duhet ose jo të trajtohet me tirzepatid.
Çfarë nuk duhet të kuptojmë gabimisht nga ky studim?
Nuk provon se 1 në 4 persona do të humbasë patjetër 21,5% të peshës
Shifra prej 21,5% është një mesatare e një nëngrupi të vogël pacientësh, jo një rezultat i garantuar për çdo individ.
Nuk tregon se personat me fenotipe të tjera nuk përfitojnë
Edhe grupet e tjera humbën mesatarisht 11,7% të peshës brenda gjashtë muajve, që mbetet një rezultat klinikisht i rëndësishëm.
Nuk është ende test klinik i validuar
Identifikimi i fenotipit kërkonte ekzaminime të specializuara. Nuk ekziston ende një algoritëm i thjeshtë dhe i miratuar për përdorim rutinë.
Nuk krahasoi tirzepatidin në mënyrë të randomizuar me placebo ose trajtime të tjera
Pjesa që analizoi përgjigjen ndaj tirzepatidit ishte retrospektive dhe përfshiu vetëm 61 pacientë. Kjo rrit mundësinë e ndikimit nga faktorë të tjerë, si doza, toleranca, dieta, aktiviteti fizik, sëmundjet shoqëruese dhe vazhdimësia e trajtimit. (hmpgloballearningnetwork.com)
Kufizimet kryesore të studimit
Rezultatet janë premtuese, por duhet të interpretohen me kujdes për disa arsye:
- vetëm një pjesë e pjesëmarrësve mori tirzepatid;
- analiza e trajtimit ishte retrospektive;
- grupi i trajtuar ishte relativisht i vogël;
- nuk ishte provë klinike e randomizuar për krahasimin e fenotipeve;
- testet e përdorura nuk janë praktike për depistim të gjerë;
- nuk dihet ende nëse i njëjti profil parashikon përgjigje të mirë ndaj semaglutidit ose medikamenteve të tjera;
- nevojiten studime prospektive në popullata të ndryshme;
- nuk është përcaktuar raporti kosto–përfitim i fenotipizimit.
Për këtë arsye, studimi duhet parë si një hap drejt mjekësisë së personalizuar, jo si një ndryshim i menjëhershëm i praktikës klinike.
Çfarë mund të ndryshojë në të ardhmen?
Nëse rezultatet konfirmohen, pacientët me obezitet mund të vlerësohen sipas mekanizmit dominues të sëmundjes dhe jo vetëm sipas BMI-së.
Mjeku mund të zgjedhë trajtimin duke marrë parasysh:
- kontrollin e ngopjes;
- urinë emocionale;
- urinë ndërmjet vakteve;
- zbrazjen gastrike;
- shpenzimin energjetik;
- shpërndarjen e indit dhjamor;
- diabetin dhe sëmundjet shoqëruese;
- tolerancën ndaj medikamenteve;
- profilin hormonal dhe metabolik.
Qasja mund të reduktojë metodën “provo dhe shiko”, duke ndihmuar në zgjedhjen më të hershme të trajtimit me probabilitetin më të lartë të suksesit.
Kush mund të trajtohet me tirzepatid?
Përshtatshmëria varet nga indikacioni i miratuar në vendin ku përdoret medikamenti, BMI-ja, sëmundjet shoqëruese, trajtimet e mëparshme dhe vlerësimi individual mjekësor.
Në praktikën klinike duhet të shqyrtohen:
- BMI-ja dhe perimetri i belit;
- diabeti tip 2 ose prediabeti;
- hipertensioni dhe dislipidemia;
- apnea obstruktive e gjumit;
- sëmundjet kardiovaskulare;
- steatoza hepatike metabolike;
- historia e pankreatitit;
- simptomat e rënda gastrointestinale;
- medikamentet e tjera;
- shtatzënia ose planifikimi i saj;
- rreziku për humbje të masës muskulore.
Tirzepatidi nuk duhet të përdoret vetëm për humbje estetike të disa kilogramëve dhe nuk duhet të merret pa përshkrim e ndjekje mjekësore.
Efektet anësore më të shpeshta
Efektet anësore më të zakonshme janë gastrointestinale:
- të përziera;
- të vjella;
- diarre;
- kapsllëk;
- dhimbje ose parehati abdominale;
- fryrje;
- refluks;
- ngopje e tepërt;
- ulje e oreksit.
Ato shfaqen më shpesh gjatë fillimit të trajtimit ose pas rritjes së dozës. Rritja graduale e dozës synon të përmirësojë tolerancën.
Shenjat e alarmit gjatë trajtimit
Pacienti duhet të kërkojë vlerësim të shpejtë mjekësor në rast të:
- dhimbjes së fortë dhe të vazhdueshme të barkut;
- të vjellave të përsëritura dhe pamundësisë për të mbajtur lëngje;
- shenjave të dehidratimit;
- dhimbjes në pjesën e sipërme të djathtë të barkut, sidomos me temperaturë ose verdhëz;
- reaksionit alergjik me ënjtje ose vështirësi në frymëmarrje;
- hipoglicemisë, sidomos kur kombinohet me insulinë ose sulfonilure;
- distensionit të rëndë abdominal dhe ndalimit të jashtëqitjes apo gazrave;
- dobësisë së theksuar ose humbjes së shpejtë të masës muskulore.
Çfarë duhet të bëjë mjeku i familjes?
Në kujdesin parësor, vendimmarrja nuk duhet të bazohet vetëm te pyetja “A ka pacienti BMI të lartë?”.
Vlerësimi praktik mund të përfshijë:
- historinë e zhvillimit të peshës;
- episodet e urisë dhe ngrënies së pakontrolluar;
- ngopjen gjatë dhe pas vakteve;
- cilësinë e gjumit;
- aktivitetin fizik;
- faktorët psikologjikë dhe socialë;
- barnat që nxisin shtimin në peshë;
- presionin arterial;
- glukozën ose HbA1c;
- profilin lipidik;
- funksionin hepatik dhe renal;
- TSH kur ka indikacion klinik;
- vlerësimin e apnesë së gjumit;
- ruajtjen e masës muskulore gjatë rënies në peshë.
Ky studim nuk justifikon kërkimin rutinë të scintigrafisë gastrike ose matjes së GLP-1 te çdo pacient me obezitet.
Përfundimi
Studimi identifikoi një nëngrup të obezitetit të karakterizuar nga zbrazje e shpejtë e stomakut, nivele relativisht të ulëta të GLP-1 pas ushqimit dhe uri më të madhe pas vakteve.
Në analizën retrospektive, pacientët me këtë profil humbën pothuajse dyfishin e peshës me tirzepatid krahasuar me pjesëmarrësit e tjerë: 21,5% kundrejt 11,7% pas gjashtë muajsh. (hmpgloballearningnetwork.com)
Rezultatet mbështesin idenë se trajtimi i obezitetit duhet të bëhet gjithnjë e më i personalizuar. Megjithatë, fenotipi nuk është ende një test rutinë dhe të dhënat nuk mjaftojnë për të përcaktuar trajtimin pa vlerësim të plotë klinik.
Pyetje të shpeshta
A do të thotë uria pas ushqimit se kam GLP-1 të ulët?
Jo. Uria pas vakteve mund të ndikohet nga përbërja e ushqimit, mungesa e proteinave dhe fibrave, gjumi, stresi, aktiviteti fizik, diabeti, medikamentet dhe shumë faktorë të tjerë.
A mund të matet GLP-1 me një analizë të zakonshme gjaku?
Jo në mënyrë rutinore dhe të standardizuar si glukoza ose HbA1c. Matja kërkon protokolle të veçanta dhe interpretim të specializuar.
A është zbrazja e shpejtë e stomakut e njëjtë me gastroparezën?
Jo. Gastropareza është zbrazje e vonuar e stomakut, ndërsa fenotipi i studimit karakterizohej nga zbrazje më e shpejtë.
A duhet bërë scintigrafi gastrike para tirzepatidit?
Jo rutinë. Ajo duhet të përdoret kur ekziston një indikacion gastroenterologjik specifik, jo vetëm për të parashikuar humbjen në peshë.
A funksionon tirzepatidi vetëm kur GLP-1 natyror është i ulët?
Jo. Tirzepatidi mund të jetë efektiv edhe te pacientë me profile të tjera biologjike.
A garanton ky fenotip humbje prej 21,5%?
Jo. Kjo ishte mesatarja e një grupi të vogël dhe nuk parashikon rezultatin individual.
A mund të përdoret tirzepatidi pa diabet?
Në vende të caktuara tirzepatidi ka indikacion edhe për menaxhimin kronik të peshës te persona që plotësojnë kritere specifike. Vendimi varet nga miratimi lokal dhe vlerësimi mjekësor.
A zëvendëson medikamenti ushqyerjen dhe aktivitetin fizik?
Jo. Ushqyerja e përshtatshme, aktiviteti fizik, gjumi dhe ruajtja e masës muskulore mbeten pjesë e trajtimit.
Çfarë është një “super-responders”?
Është term joformal për një person që arrin humbje shumë të madhe në peshë krahasuar me përgjigjen mesatare. Nuk ka një përkufizim unik për të gjitha studimet.
Kur do të përdoret fenotipizimi në praktikë?
Vetëm pasi rezultatet të konfirmohen në studime prospektive dhe të zhvillohen teste më të thjeshta, të standardizuara dhe me kosto të arsyeshme.
Referencat
Ticho AL dhe bashkëpunëtorët. A Subphenotype of Obesity With Reduced Enteroendocrine Glucagon-Like Peptide 1 Production and Enhanced Weight Loss Response to Tirzepatide. Gastroenterology, 2026. (PubMed)
Medscape Medical News. Obesity Phenotype Predicts Tirzepatide Super Responders. 2026. (medscape.com)
Jastreboff AM dhe bashkëpunëtorët. Tirzepatide Once Weekly for the Treatment of Obesity. The New England Journal of Medicine, 2022. (PubMed)
Disclaimer mjekësor
Ky artikull ka karakter informues dhe nuk zëvendëson konsultën, ekzaminimin apo përshkrimin e një profesionisti shëndetësor. Tirzepatidi është medikament me recetë dhe duhet përdorur vetëm pas vlerësimit individual, kontrollit të kundërindikacioneve dhe ndjekjes së rregullt mjekësore.
