Grejpfruti ose qitroja është një agrum me shije të thartë, pak të ëmbël dhe lehtësisht të hidhur. Në shqip njihet edhe si qitro, ndërsa emri shkencor i tij është Citrus × paradisi.
Qitroja mund të ketë tul të verdhë, rozë ose të kuq. Ajo është e pasur me ujë, vitaminë C, fibra dhe përbërës antioksidues.
Për shumicën e njerëzve, grejpfruti ose qitroja mund të jetë pjesë e një ushqyerjeje të shëndetshme. Megjithatë, ky frut ka një veçori shumë të rëndësishme: mund të ndryshojë mënyrën se si organizmi përpunon disa ilaçe.
Kjo do të thotë se për një person qitroja mund të jetë thjesht një frut i freskët dhe i dobishëm, ndërsa për një tjetër që merr medikamente të caktuara mund të rrisë rrezikun e efekteve anësore.
Çfarë përmban grejpfruti ose qitroja?
Qitroja përbëhet kryesisht nga ujë. Për këtë arsye është freskuese dhe ka relativisht pak kalori.
Ajo përmban:
- vitaminë C;
- fibra ushqimore;
- kalium;
- folate;
- karotenoide;
- flavonoide;
- likopen, sidomos te qitroja rozë dhe e kuqe.
Vitamina C ndihmon sistemin imunitar, formimin e kolagjenit, përthithjen e hekurit dhe mbrojtjen e qelizave nga stresi oksidativ.
Megjithatë, grejpfruti nuk duhet parë si një “ilaç natyral” që parandalon ose shëron çdo sëmundje. Përfitimet e tij shfaqen kur konsumohet si pjesë e një diete të larmishme.
Qitroja dhe sistemi imunitar
Falë përmbajtjes së vitaminës C, grejpfruti ndihmon funksionimin normal të sistemit imunitar.
Kjo nuk do të thotë se ngrënia e qitros ndalon menjëherë gripin, virozat ose ftohjen. Vitamina C nuk është antibiotik dhe nuk e shkatërron drejtpërdrejt virusin.
Megjithatë, një marrje e mjaftueshme e vitaminës C është e rëndësishme për:
- funksionimin e qelizave imunitare;
- shërimin e plagëve;
- formimin e kolagjenit;
- mbrojtjen antioksiduese;
- përthithjen e hekurit nga ushqimet bimore.
Qitroja mund të jetë një burim i mirë i vitaminës C, por nuk është burimi i vetëm. Edhe portokalli, kivi, specat, luleshtrydhet dhe brokoli përmbajnë sasi të mira të saj.
Grejpfruti dhe shëndeti i zemrës
Grejpfruti ose qitroja përmban fibra, kalium dhe flavonoide. Këto përbërje mund të jenë pjesë e një modeli ushqimor të shëndetshëm për zemrën.
Fibrat mund të ndihmojnë në kontrollin e kolesterolit, ndërsa kaliumi merr pjesë në rregullimin e presionit të gjakut dhe funksionimin normal të muskujve.
Megjithatë, qitroja nuk zëvendëson:
- ilaçet për kolesterolin;
- terapinë e hipertensionit;
- aktivitetin fizik;
- kufizimin e kripës;
- kontrollin e diabetit;
- ndërprerjen e duhanit.
Te personat që marrin disa ilaçe për zemrën ose tensionin, qitroja mund të rrisë përqendrimin e medikamentit në gjak dhe të shkaktojë marramendje, dobësi ose ulje të tepërt të tensionit.
A ndihmon qitroja për të humbur peshë?
Grejpfruti përmban shumë ujë dhe relativisht pak kalori. Falë fibrave dhe vëllimit të tij mund të japë ndjesi ngopjeje.
Mund të ndihmojë në kontrollin e peshës kur përdoret në vend të:
- ëmbëlsirave;
- pijeve me sheqer;
- ushqimeve shumë kalorike;
- produkteve të përpunuara.
Por qitroja nuk e shkrin yndyrën dhe nuk e heq dhjamin e barkut në mënyrë të drejtpërdrejtë.
Humbja e peshës varet nga ekuilibri ndërmjet kalorive të marra dhe energjisë së shpenzuar. Ndikojnë gjithashtu aktiviteti fizik, gjumi, stresi dhe gjendja metabolike.
Dietat ekstreme të bazuara kryesisht te qitroja nuk rekomandohen, sepse janë të varfra në lëndë ushqyese dhe të vështira për t’u mbajtur gjatë.
Qitroja dhe aparati tretës
Kur konsumohet e plotë, qitroja përmban fibra që mund të ndihmojnë:
- lëvizjen normale të zorrëve;
- formimin e feçeve;
- reduktimin e kapsllëkut;
- ushqyerjen e baktereve të dobishme të zorrëve;
- ndjenjën e ngopjes.
Fruti i plotë është zakonisht më i mirë se lëngu, sepse lëngu përmban më pak fibra dhe mund të konsumohet në sasi më të madhe pa dhënë të njëjtën ndjesi ngopjeje.
Te personat me refluks gastroezofageal ose gastrit, grejpfruti mund të përkeqësojë:
- urthin;
- djegien pas kraharorit;
- shijen e thartë në gojë;
- irritimin e stomakut.
Nëse këto simptoma shfaqen pas çdo konsumimi, qitroja duhet kufizuar ose shmangur.
Qitroja dhe diabeti
Personat me diabet mund ta konsumojnë grejpfrutin në sasi të moderuara, duke e llogaritur si pjesë të marrjes së karbohidrateve.
Zgjedhja më e mirë është zakonisht fruti i plotë dhe jo lëngu. Fibrat ndihmojnë që sheqeri të përthithet më ngadalë.
Duhet treguar kujdes me:
- lëngjet e qitros me sheqer të shtuar;
- gotat e mëdha të lëngut;
- konsumimin e sasive të mëdha njëherësh;
- kombinimin me vakte shumë të pasura me karbohidrate;
- medikamentet që mund të ndërveprojnë me grejpfrutin.
Qitroja nuk zëvendëson metforminën, insulinën apo trajtimet e tjera të diabetit.
Pse grejpfruti ose qitroja ndërvepron me ilaçet?
Kjo është pjesa më e rëndësishme që duhet ditur për këtë frut.
Grejpfruti përmban substanca të quajtura furanokumarina. Ato mund të bllokojnë një enzimë të zorrës së hollë të quajtur CYP3A4.
Kjo enzimë ndihmon në shpërbërjen e disa medikamenteve para se ato të hyjnë në qarkullimin e gjakut.
Kur qitroja e frenon këtë enzimë, një sasi më e madhe e medikamentit mund të kalojë në gjak. Kështu, një dozë normale mund të sillet sikur është një dozë më e lartë.
Pasojat mund të përfshijnë:
- efekte anësore më të forta;
- presion shumë të ulët;
- përgjumje të tepërt;
- çrregullime të ritmit të zemrës;
- dëmtim muskulor;
- dëmtim të veshkave ose mëlçisë;
- toksicitet nga ilaçi.
Në raste të tjera, qitroja mund të ulë përthithjen e disa medikamenteve dhe ta bëjë trajtimin më pak efektiv.
Cilat medikamente mund të ndërveprojnë me qitron?
Jo çdo medikament ndërvepron me grejpfrutin. Rreziku varet nga substanca aktive, doza dhe mënyra se si bari metabolizohet.
Statinat për kolesterolin
Kujdesi është veçanërisht i rëndësishëm me:
- simvastatinën;
- lovastatinën;
- atorvastatinën, sidomos në sasi të mëdha të qitros.
Rritja e nivelit të statinës mund të shkaktojë:
- dhimbje muskulore;
- dobësi muskulore;
- miopati;
- rabdomiolizë;
- dëmtim të veshkave.
Rosuvastatina dhe pravastatina ndikohen më pak, por pacienti nuk duhet ta ndryshojë vetë terapinë.
Disa ilaçe për tensionin dhe zemrën
Ndërveprime mund të ndodhin me disa barna, si:
- amlodipina;
- felodipina;
- nifedipina;
- lerkanidipina;
- verapamili;
- disa antiaritmikë.
Pasojat mund të jenë marramendja, ulja e tensionit, ënjtja e këmbëve ose rrahjet e çrregullta të zemrës.
Disa ilaçe kundër ankthit ose për gjumin
Grejpfruti mund të rrisë nivelin e disa qetësuesve dhe të shkaktojë:
- përgjumje të tepërt;
- marramendje;
- dobësi;
- çrregullim të koordinimit.
Medikamente pas transplantit
Qitroja mund të ndërveprojë me disa imunosupresivë, si:
- ciclosporina;
- tacrolimusi;
- sirolimusi.
Ndryshimi i nivelit të këtyre barnave mund të shkaktojë toksicitet serioz.
Medikamente të tjera
Ndërveprime mund të ndodhin edhe me disa:
- antiaritmikë;
- antiepileptikë;
- barna psikiatrike;
- terapi onkologjike;
- kortikosteroide;
- medikamente për disfunksionin erektil;
- ilaçe kundër alergjisë.
Lista nuk është e plotë. Duhet kontrolluar gjithmonë substanca aktive, jo vetëm emri tregtar i kutisë.
A mjafton ta konsumojmë qitron larg orarit të ilaçit?
Jo gjithmonë.
Shumë njerëz mendojnë se mund ta marrin ilaçin në mëngjes dhe të konsumojnë grejpfrut në darkë. Por efekti i qitros mbi enzimën CYP3A4 mund të vazhdojë edhe pasi fruti nuk ndodhet më në stomak.
Prandaj ndarja me disa orë nuk e eliminon domosdoshmërisht ndërveprimin.
Kur në fletëudhëzimin e ilaçit shkruhet “shmangni grejpfrutin”, zakonisht duhet shmangur edhe qitroja gjatë gjithë trajtimit.
Mos e ndërprisni ilaçin për të konsumuar qitro. Zgjidhja më e sigurt është shmangia e frutit ose konsultimi me mjekun për një alternativë.
Efektet e padëshiruara të qitros
Në shumicën e njerëzve të shëndetshëm, qitroja tolerohet mirë kur konsumohet në sasi normale.
Në disa persona mund të shkaktojë:
- urth;
- irritim të stomakut;
- fryrje;
- diarre;
- irritim të gojës;
- ndjeshmëri të dhëmbëve;
- reaksion alergjik, rrallë.
Për shkak të aciditetit, konsumimi i shpeshtë i lëngut të grejpfrutit mund të ndikojë te smalti i dhëmbëve.
Pas konsumimit mund të shpëlahet goja me ujë. Nuk rekomandohet larja agresive e dhëmbëve menjëherë pas ushqimeve shumë acide.
Qitroja gjatë shtatzënisë dhe gjidhënies
Grejpfruti si ushqim zakonisht mund të konsumohet gjatë shtatzënisë dhe ushqyerjes me gji.
Kujdesi kryesor lidhet me:
- medikamentet që përdor gruaja;
- refluksin ose urthin;
- diabetin gestacional;
- alergjitë ndaj agrumeve;
- lëngjet me sheqer të shtuar.
Nëse gruaja shtatzënë merr një medikament që ndërvepron me qitron, fruti duhet shmangur sipas këshillës së mjekut ose farmacistit.
Si të konsumohet grejpfruti ose qitroja?
Për një person të shëndetshëm që nuk merr medikamente me ndërveprim, qitroja mund të konsumohet:
- si frut i plotë;
- në sallatë frutash;
- së bashku me kos;
- në mëngjes;
- në sallata me perime.
Fruti i plotë është zakonisht më i mirë se lëngu, sepse përmban më shumë fibra.
Duhet shmangur shtimi i tepërt i sheqerit.
Nuk ka një sasi universale të sigurt për të gjithë personat që marrin ilaçe. Edhe një sasi relativisht e vogël mund të shkaktojë ndërveprim me disa medikamente të ndjeshme.
Kur duhet kërkuar ndihmë mjekësore?
Kërkohet vlerësim i shpejtë nëse një person që ka konsumuar qitro së bashku me medikamente zhvillon:
- marramendje të fortë;
- humbje të vetëdijes;
- rrahje të çrregullta të zemrës;
- presion shumë të ulët;
- përgjumje të pazakontë;
- konfuzion;
- dhimbje ose dobësi të rëndë muskulore;
- urinë shumë të errët;
- reduktim të urinimit;
- vështirësi në frymëmarrje;
- ënjtje të fytyrës, buzëve ose gjuhës;
- skuqje të përhapur të lëkurës.
Dhimbja e fortë muskulore dhe urina e errët te një person që merr statina mund të tregojnë dëmtim serioz muskulor dhe nuk duhen neglizhuar.
Pyetje të shpeshta
A është qitroja e njëjtë me grejpfrutin?
Në përdorimin e përditshëm në shqip, fjala qitro përdoret shpesh për grejpfrutin. Megjithatë, në disa zona emri qitro mund të përdoret edhe për agrume të tjera. Për këtë arsye, termi grejpfrut është më i saktë kur flasim për Citrus × paradisi.
A është qitroja e njëjtë me pomelon?
Jo. Pomelo dhe grejpfruti janë fruta të afërta, por jo të njëjta. Pomelo është zakonisht më e madhe dhe ka lëkurë më të trashë.
Edhe pomelo mund të ndërveprojë me disa ilaçe, prandaj nuk duhet konsideruar automatikisht si zëvendësim i sigurt.
A mund ta konsumoj qitron nëse marr statina?
Varet nga statina.
Grejpfruti duhet shmangur me simvastatinën. Me atorvastatinën duhet shmangur konsumimi i sasive të mëdha, ndërsa rosuvastatina dhe pravastatina ndikohen më pak.
Mos e ndërprisni statinën pa u konsultuar me mjekun.
A e ul qitroja kolesterolin?
Qitroja mund të jetë pjesë e një diete të shëndetshme, por nuk zëvendëson statinat ose trajtimet e tjera kur ato janë të nevojshme.
A e ul qitroja tensionin e gjakut?
Kaliumi mund të ndihmojë në një dietë të shëndetshme, por qitroja nuk është trajtim për hipertensionin.
Përkundrazi, ajo mund të rrisë efektin e disa ilaçeve të tensionit dhe të shkaktojë hipotension.
A mund të konsumohet qitroja çdo ditë?
Një person i shëndetshëm mund ta konsumojë në sasi normale. Por një person që merr medikamente duhet të kontrollojë më parë mundësinë e ndërveprimit.
A mund të konsumohet qitroja me antibiotikë?
Jo të gjithë antibiotikët ndërveprojnë me grejpfrutin. Duhet kontrolluar substanca aktive konkrete.
Përfundim
Grejpfruti, i njohur në shqip edhe si qitro, është një frut i pasur me vitaminë C, ujë, fibra dhe antioksidantë.
Ai mund të jetë një zgjedhje e mirë si pjesë e një diete të ekuilibruar, veçanërisht kur konsumohet i plotë dhe jo në formën e lëngjeve me sheqer të shtuar.
Megjithatë, qitroja mund të ndryshojë përqendrimin e disa medikamenteve në gjak. Ndërveprimi është veçanërisht i rëndësishëm me disa statina, ilaçe për tensionin, antiaritmikë, qetësues, imunosupresivë dhe terapi onkologjike.
Nëse në fletëudhëzimin e një medikamenti shkruhet të shmanget grejpfruti, kjo nënkupton se duhet shmangur edhe qitroja.
Rregulli më i sigurt është i thjeshtë: nëse merrni medikamente rregullisht, kontrolloni ndërveprimin para se ta konsumoni qitron çdo ditë.
Referenca
- U.S. Food and Drug Administration. Grapefruit Juice and Some Drugs Don’t Mix.
- National Institutes of Health, Office of Dietary Supplements. Vitamin C Fact Sheet for Health Professionals.
- NHS. Informacion për grejpfrutin dhe ndërveprimet me statinat dhe disa barna antihipertensive.
- Specialist Pharmacy Service. Understanding enzyme or transporter-based drug interactions.
- MedlinePlus. Informacion mbi ndërveprimet ushqim–medikament.
Njoftim mjekësor
Ky artikull ka qëllim informues dhe edukativ. Ai nuk zëvendëson konsultën, ekzaminimin ose këshillën individuale të mjekut.
Mos ndërprisni dhe mos ndryshoni dozën e një ilaçi për të konsumuar grejpfrut ose qitro. Kontrolloni fletëudhëzimin dhe konsultohuni me mjekun ose farmacistin për substancën aktive konkrete.
